સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.33-3

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
પિતુર્વધામર્ષસુજાત મન્યુના યદ્યત્કૃતં કર્મ પુરા મહર્ષિણા ॥
દધીચિપુત્રેણ સુરપ્રસાધિના સર્વં શ્રુતં તદ્ધિ મયા સમાધિના

પુનઃપુનર્વૈ વિબુધૈઃ સમાનં યદ્વૃત્તમાસીત્કિમપિ પ્રધાનમ્ ॥
કાર્યં હિ તત્સર્વમનુક્રમેણ વિજ્ઞાતુમિચ્છામિ કુતૂહલેન

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ઉક્તો યદાસૌ વિબુધૈઃ સમસ્તૈરાપઃ પુરા ત્વં ભુવિ ભક્ષયસ્વ ॥
યતોઽમરાણાં પ્રથમં હિ જાતા આપોઽગ્રજાઃ સર્વસુરાસુરેભ્યઃ

તેનૈવમુક્તસ્તુ મહાત્મના તદા પ્રદર્શયધ્વં મમ તા યતઃ સ્થિતાઃ ॥
પીત્વા સુરાઃ સર્વમહં પુરસ્તાત્કૃત્યં કરિષ્યે સુરભક્ષણં હિ

તત્રાપિ નેતું યદિ માં સમર્થા યત્રાસતે વારિચયાઃ સમેતાઃ ॥
અતોઽન્યથા નાહમલીકવાદી પ્રાણે પ્રયાતે મુનિવાક્યકારી

આહોક્તે પુંડરીકાક્ષ ઔર્વં હિ વાડવં તદા ॥
ત્વાં પ્રાપયિષ્યે યત્રાપઃ કેન યાનેન વાડવ

॥ વાડવ ઉવાચ ॥ ॥
નાહં હયાદિભિર્યાનૈર્ગંતું તત્ર સમુત્સહે ॥
કુમારીકરસંપર્કમેકં મુક્ત્વા મતં હિ મે

॥ વિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
એતત્તે સુલભં યાનં તાં કન્યામાનયામ્યહમ્ ॥
યા ત્વાં નેતું સમર્થા સ્યાદપાં સ્થાનં સુનિશ્ચિતમ્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
સુરભીશાપસંતપ્તા પ્રાગુપાત્તદશાફલા ॥
સરસ્વતી યાનભૂતા તસ્ય સા વિષ્ણુના કૃતા

તતોઽબ્રવીદ્વિભુર્ગંગાં પાર્શ્વતઃ સમુપસ્થિતામ્ ॥
એનં વહ્નિં મહાભાગે વેગાન્નય મહોદધિમ્॥
નાન્યા શક્તા સમાનેતું ત્વાં વિના લોકપાવનિ

॥ ગઙ્ગોવાચ ॥ ॥
નાસ્તિ મે ભગવઞ્છક્તિ રૌર્વં વોઢું જગત્પતે॥
રૌદ્રરૂપી મહાનેષ દહત્યેવાનલો ભૃશમ્

તતસ્તુ યમુનાં પ્રાહ સિન્ધું તસ્યા હ્યનન્તરમ્ ॥
અન્યા નદીશ્ચ વિવિધાઃ પૃથક્પૃથગુદારધીઃ

અશક્તાસ્તાઃ સમાનેતું પૃષ્ટાશ્ચ સુરસત્તમૈઃ ॥
તતઃ સરસ્વતીં પ્રાહ દેવદેવો જનાર્દ્દનઃ ॥
ત્વમેવ વ્રજ કલ્યાણિ પ્રતીચ્યાં લવણોદધૌ

એવં કૃતે સુરાઃ સર્વે ભવિષ્યન્તિ ભયોજ્ઝિતાઃ ॥
અન્યથા વાડવેનૈતે દહ્યંતે સ્વેન તેજસા

તસ્માત્ત્વં રક્ષ વિબુધાને તસ્માત્તુમુલાદ્ભયાત્ ॥
માતેવ ભવ સુશ્રોણિ સુરાણામભયપ્રદા

એવમુક્તા હિ સા તેન વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥
આહ નાહં સ્વતન્ત્રાસ્મિ પિતા મે ધ્રિયતે ચિરાત્

તસ્યાહં કારિણી નિત્યં કુમારી ચ ધૃતવ્રતા ॥
કાલત્રયેપ્યસ્વતન્ત્રા શ્રૂયતે વિબુધૈઃ સુતા

પિત્રાદેશં વિના નાહં પદમેકમપિ ક્વચિત્ ॥
ગચ્છામિ તસ્માત્કોઽપ્યન્ય ઉપાયશ્ચિંત્યતાં હરે

તત્સ્વરૂપં વિદિત્વૈવં સમભ્યેત્ય પિતામહમ્ ॥
તમબ્રવીદ્વાસુદેવો દેવકાર્યમિદં કુરુ

નાન્યથા શક્યતે નેતું વાડવોઽગ્નિર્મહાબલઃ ॥
અદૃષ્ટદોષાં મુક્ત્વેમાં કુમારીં તનયાં તવ

તચ્છ્રુત્વા વિષ્ણુના પ્રોક્તં કુમારીં તનયાં તદા ॥
શિરસ્યાધાય સસ્નેહમુવાચ પ્રપિતામહઃ

યાહિ દેવિ સુરાન્સર્વાન્રક્ષ ત્વં ભયમાગતાન્ ॥
વિનિક્ષિપ ત્વં નીત્વૈનં વાડવં લવણાંભસિ ॥
પિતુર્વાક્યં હિ સા શ્રુત્વા પ્રોવાચ શ્રુતિલક્ષણા

॥ સરસ્વત્યુવાચ ॥ ॥
એષાસ્મિ પ્રસ્થિતા તાત તવ વાક્યા દસંશયમ્॥
રૌદ્રોઽયં વાડવો વહ્નિસ્તનું મે ભક્ષયિષ્યતિ

પ્રાપ્તં કલિયુગં રૌદ્રં સાંપ્રતં પૃથિવીતલે ॥
લોકઃ પાપસમાચારઃ સ્પર્શયિષ્યતિ માં પ્રભો

તતો દુઃખતરં કિં સ્યાદ્યત્પાપૈઃ સહ સંગમઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
યદિ પાપજનાકીર્ણં ન વાંછસિ ધરાતલમ્ ॥
પાતાલતલસંસ્થા ત્વં નય વહ્નિં મહોદધૌ

યદાતિશ્રમસંયુક્તા વહ્નિના દહ્યસે ભૃશમ્॥
તદા વિભિદ્ય વસુધાં પ્રત્યક્ષા ભવ પુત્રિકે

કૃત્વા વક્ત્રં વિશાલાક્ષિ પ્રાચી ભવ સુમધ્યમે॥
તતો યાસ્યંતિ તીર્થાનિ ત્વાં શ્રાંતાં ચારુહાસિનીમ્

તાનિ સર્વાણિ ચાગત્ય સાહાય્યં તે વરાનને॥
કરિષ્યંતિ ત્રયસ્ત્રિંશત્કોટ્યો વૈ મમ શાસનાત્

ગચ્છ પુત્રિ ન સંતાપસ્ત્વયા કાર્યઃ કથંચન॥
અરિષ્ટં વ્રજ પંથાનં મા સન્તુ પરિપંથિનઃ॥7.1.33.૩૦।
॥ ઈશ્વર ઉવાચ॥
એવમુક્તા તદા તેન બ્રહ્મણાથ સરસ્વતી॥
ત્યક્ત્વા ભયં હૃષ્ટમનાઃ પ્રયાતું સમુપસ્થિતા

તસ્યાઃ પ્રયાણસમયે શંખદુંદુભિનિઃસ્વનૈઃ ॥
મંગલાનાં ચ નિર્ઘોષૈર્જગદાપૂરિતં શુભૈઃ

સિતાંબરધરા દેવી સિતચંદનગુંઠિતા ॥
શારદાંબુદસંકાશા તારહારવિભૂષિતા

સંપૂર્ણચંદ્રવદના પદ્મપત્રાયતેક્ષણા ॥
કીર્તિર્યથા મહેંદ્રસ્ય પૂરયન્તી દિશો દશ

સ્વતેજસા દ્યોતયંતી સર્વમાભાસયજ્જગત્ ॥
અનુવ્રજંતી ગંગા વૈ તયોક્તા વરવર્ણિનિ

દ્રક્ષ્યામિ ત્વાં પુનરહં કુત્ર વૈ વસતીં સખિ ॥
એવમુક્તા તયા ગંગા પ્રોવાચ સ્નિગ્ધયા ગિરા

યદૈવ વીક્ષસે પ્રાચીદિશિ પ્રાપ્સ્યસિ માં તદા ॥
સુરૈઃ પરિવૃતા સર્વૈસ્તત્રાહં તવ સુવૃતે

દર્શનં સંપ્રદાસ્યામિ ત્યજ શોકં શુચિસ્મિતે ॥
તામાપૃચ્છ્ય તતો ગંગાં પુનર્દર્શનમસ્તુ તે

ગચ્છ સ્વમાલયં ભદ્રે સ્મર્ત્તવ્યાઽહં ત્વયાઽનઘે ॥
યમુનાપિ તથા ચૈવં ગાયત્રી સુમનોરમા

સાવિત્રીસહિતાઃ સર્વાઃ સખ્યઃ સંપ્રેષિતાસ્તદા ॥
તતો વિસૃજ્ય તાં દેવી નદી ભૂત્વા સરસ્વતી

હિમવંતં ગિરિં પ્રાપ્ય પ્લક્ષાત્તત્ર વિનિર્ગતા ॥
અવતીર્ણા ધરાપૃષ્ઠે મત્સ્યકચ્છપસંકુલા

ગ્રાહડિંડિમસંપૂર્ણા તિમિનક્રગણૈર્યુતા ॥
હસંતી ચ મહાદેવી ફેનૌઘૈઃ સર્વતો દિશમ્

પુણ્યતો યવહા દેવીસ્તૂયમાના દ્વિજાતિભિઃ ॥
વાડવં વહ્નિમાદાય હયવેગેન નિઃસૃતા

ભિત્ત્વા વેગાદ્ધરાપૃષ્ઠં પ્રવિષ્ટાથ મહીતલમ્॥
યદાયદાભવચ્છ્રાંતા દહ્યતે વાડવાગ્નિના ॥
તદાતદા મર્ત્યલોકે યાતિ પ્રત્યક્ષતાં નદી

તતસ્તુ જાયતે પ્રાચી સંતપ્તા વાડવેન તુ ॥
તતો વૈ યાનિ તીર્થાનિ કીર્ત્તિતાનિ પુરાતનૈઃ

દિવ્યાંતરિક્ષભૌમાનિ સાંનિધ્યં યાંતિ ભામિનિ ॥
તતશ્ચાશ્વાસિતા તૈઃ સા સરસ્વતી પુનર્નદી ॥
પાતાલતલમા સાદ્ય જગામ મકરાલયમ્

ખદિરામોદમાસાદ્ય તત્ર સા વીક્ષ્ય સાગરમ્ ॥
ગંતું પ્રવૃત્તા તં વહ્નિમાદાય સુરસુંદરિ

નિરૂઢભારમાત્માનં દેવાદેશાદ્વિચિંત્ય સા ॥
પ્રહૃષ્ટા સુમનાસ્તસ્માત્પ્રવૃત્તા દક્ષિણામુખી

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ ઋષયો વેદપારગાઃ ॥
ચત્વારશ્ચ મહાદેવિ પ્રભાસં ક્ષેત્રમાશ્રિતાઃ

હરિણશ્ચાથ વજ્રશ્ચ ન્યંકુઃ કપિલ એવ ચ ॥
તપસ્તપ્યંતિ તત્રસ્થાઃ સ્વાધ્યાયાસક્તમાનસાઃ

પૃથક્પૃથક્સમાહૂતાઃ સ્નાનાર્થં તૈઃ સરસ્વતી ॥
સાગરઃ સમ્મુખસ્તસ્યાઃ સહસા સમ્મુપસ્થિતઃ

તતઃ સા ચિન્તયામાસ કથં મે સુકૃતં ભવેત્ ॥
શાપભીતા ચ સા સાધ્વી પંચસ્રોતાસ્તદાઽભવત્

એકૈકં તોષયામાસ તમૃષિં વરવર્ણિનિ ॥
તતોઽસ્યાઃ પંચ નામાનિ જાતાનિ પૃથિવીતલે

હરિણી વજ્રિણી ન્યંકુઃ કપિલા ચ સરસ્વતી ॥
પાનાવગાહનાન્નૃણાં પંચસ્રોતાઃ સરસ્વતી

બ્રહ્મહત્યા સુરાપાનં સ્તેયં ગુર્વંગનાગમઃ ॥
એષાં સંયોગજં ચાન્યન્નરાણાં પંચમં હિ યત્

એતત્પંચવિધં પુંસાં પંચધાઽવસ્થિતા સતી ॥
નાશયેત્પાતકં ઘોરં સખીભિઃ સહિતા નદી

બ્રહ્મહત્યાં મહાઘોરાં પ્રતિલોમા સરસ્વતી ॥
પાનાવગાહનાન્નૃણાં નાશયત્યખિલં હિ સા

પ્રમાદાન્મદિરાપાનદોષેણોપહતાત્મનામ્ ॥
તદ્વ્યપોહાય કપિલા દ્વિજાનાં વહતે નદી

ઉપવાસાજ્જપાદ્ધોમાત્સ્નાનાત્પાનાદ્દ્વિજન્મનામ્ ॥
સપ્તાહાન્નાશયેત્પાપં તત્તદ્ભાવેન ચેતસા

સ્વયં તેઽપિ વિશુધ્યંતિ યથોક્તવિધિકારિણઃ ॥
ન્યંકું નદીં સમાસાદ્ય મહતઃ પાતકાત્કૃતાત્

સ્નાનોપાસનપાનેન વજ્રિણી ગુરુતલ્પગમ્ ॥
નાશયત્યખિલં પુંસાં પાપં ભૂરિભયંકરમ્

સંયોગજસ્ય પાપસ્ય હરણાદ્ધરિણી સ્મૃતા ॥
નદી પુણ્યજલોપેતા સપ્તાહમવગાહનાત્

એવમેતાનિ પાપાનિ સર્વાણિ સુરસુંદરિ ॥
નદી નાશયતે તથ્યં પંચસ્રોતા સરસ્વતી

તતોઽપશ્યત્પુનશ્ચારુ સા દેવી પથિ સંસ્થિતમ્ ॥
પર્વતં સાગરસ્યાંતે રોદ્ધું માર્ગમિવ સ્થિતમ્

બ્રહ્માણ્ડમાનદણ્ડોઽયં પુરતો ગિરિસત્તમઃ ॥
વ્રજન્ત્યાઃ સુરકાર્યેણ મમ વિઘ્નકરઃ સ્થિતઃ ॥

ઉચ્ચૈસ્તરં મહાશૈલમવલોક્ય સરસ્વતી ॥
અથ વેગેન રુદ્ધેન ગિરિણા વિસ્મિતા સતી

એવં સંચિન્તયેદ્યાવન્મનસા તન્મ હાદ્ભુતમ્ ॥
તાવન્મંગલશબ્દેન પ્રતિબુદ્ધઃ કૃતસ્મરઃ

ગિરિશૃંગદ્વંદ્વચરં દદર્શ પુરુષં ચ સા ॥
તામાહ દેવીં સ નગો માર્ગો નાસ્તીહ સુવ્રતે

અન્યત્ર ક્વાપિ ગચ્છ ત્વં યત્ર તેઽભિમતં શુભે ॥
આહૈવમુક્તે સા દેવી નરં નગશિરઃસ્થિતમ્

દેવાદેશાત્સમાયાતા ન નિરોધ્યા ગિરે ત્વયા ॥
એવમુક્તે ગિરિઃ પ્રાહ તાં દેવીં સુમનોરમામ્

પર્વતોઽહં ત્વયા ભદ્રે કિં ન જ્ઞાતઃ કૃતસ્મરઃ ॥
ત્વત્સ્પર્શનાન્ન દોષોસ્તિ કુમારી ત્વં યતોઽનઘે

અતસ્ત્વાં વરયે દેવિ ભાર્યા મે ભવ સુવ્રતે

॥ સરસ્વત્યુવાચ ॥ ॥
પિતા મે ધ્રિયતે યસ્માત્તેન નાહં સ્વયંવરા ॥
તવ ભાર્યા ભવિષ્યામિ માર્ગં યચ્છ મમાધુના

એવમુક્તો ગિરિઃ પ્રાહ અનિચ્છંતીં મહાબલાત્ ॥
ઉદ્વાહયિષ્યે ત્વાં ભદ્રે કસ્ત્રાતા સ્તિ તવાધુના

સા તં મનોભવાક્રાન્તં મત્વા દિવ્યેન ચક્ષુષા ॥
આહ નાસ્તિ મમ ત્રાતા ત્વામેવ શરણં ગતા

ત્વયોદ્વાહ્યા યદ્ય વશ્યમહમેવં મહાબલ ॥
અસ્નાતાં નોદ્વહ વિભો સ્નાનં કર્ત્તું ચ દેહિ મે

તામુવાચ તતઃ શૈલઃ સ્વસંપદભિમાનવાન્ ॥
સૌખ્યદં પશ્ય સુભગે મયિ સંપૂર્ણવૈભવમ્

દ્વંદ્વાનિ યત્ર ગાયંતિ કિંનરાણાં મનોરમમ્ ॥
શ્રૂયતે ચ સુનિધ્વાનં તંત્રીવાદ્યમથાપરમ્

તત્ર તાલાસ્તમાલાશ્ચ પિપ્પલાઃ પનસાસ્તથા ॥
સદૈવ ફલપુષ્પાશ્ચા દૃશ્યંતે સુમનોરમાઃ

કુટજૈઃ કોવિદારૈશ્ચ કદંબૈઃ કુરબૈસ્તથા ॥
મત્તાલિકુલઘુષ્ટૈશ્ચ ભૂધરો ભાતિ સર્વતઃ

હરાંગરાગવદ્ભાતિ ક્વચિત્કુટજકુડ્મલૈઃ ॥
ક્વચિત્તુ કર્ણિકારૈશ્ચ વિષ્ણોર્વાસઃસમપ્રભઃ

તમાલદલસંછન્નઃ ક્વચિદ્વૈવસ્વતદ્યુતિઃ॥
ક્વચિદ્ધાતુવિલિપ્તાંગો ગણાધ્યક્ષવપુર્નગઃ

ચતુર્મુખ ઇવાભાતિ હરિતાલવપુઃ ક્વચિત્ ॥
ક્વચિત્સપ્તચ્છદૈર્વિષ્ણોર્વપુષા ભાત્યયં ગિરિઃ

ક્વચિત્કાત્યાયનીપ્રખ્યઃ પ્રિયંગુસુસમાકુલઃ ॥
ક્વચિત્કેસરસંયુક્તૈરનલાભો વિભાત્યસૌ

વૃત્તૈઃ સપુલકૈઃ સ્નિગ્ધૈઃ સ્ત્રીણામિવ પયોધરૈઃ ॥
દુષ્પ્રાપ્યૈરલ્પપુણ્યાનાં ક્વચિદાભાતિ બિલ્વકૈઃ

સિંહૈર્વ્યાઘ્રૈર્મૃગૈર્નાગૈર્વરાહૈર્વાનરૈસ્તથા ॥
ક્વચિત્ક્વચિદસૌ ભાતિ પરસ્પરમનુવ્રતૈઃ

શૂલિકોદ્ભિન્નમાકાશમિવ કુર્વદ્ભિરુચ્ચકૈઃ ॥
એવમુક્તે પ્રત્યુવાચ શારદા તં નગોત્તમમ્

યદિ માં ત્વં પરિણયે રુદંતીમેકિકાં તથા ॥
ગૃહાણ વાડવં હસ્તે યાવત્સ્નાનં કરોમ્યહમ્

એવમુક્તે સ જગ્રાહ ત નગેદ્રોઽપવર્જિમ્ ॥
કૃતસ્મરસ્તત્સંસ્પર્શાત્ક્ષણાદ્ભસ્મત્વમાગતઃ

તતઃ પ્રભૃતિ તે તસ્ય પાષાણા મૃદુતાં ગતાઃ ॥
ગૃહદેવકુલાર્થાય ગૃહ્યંતે શિલ્પિભિઃ સહ

દગ્ધ્વા કૃતસ્મરં દેવી પુનરાદાય વાડવમ્ ॥
સમુદ્રસ્ય સમીપે સા સ્થિતા હૃષ્ટતનૂરુહા

તત્રસ્થા સા મહાદેવી તમાહ વડવાનલમ્ ॥
પશ્ય વાડવ ગર્જન્તં સાગરં પુરતઃ સ્થિતમ્

ગર્જંતં સોઽપિ તં દૃષ્ટ્વા પ્રસર્પંતં ચ વીચિભિઃ ॥
તામાહ કિમિદં ભદ્રે ભીતો મે લવણોદધિઃ

પ્રહસ્યોવાચ સા બાલા કો ન ભીતસ્તવાનલ ॥
ભક્ષ્યસ્તે વિહિતો યસ્માત્તવ દેવૈર્મહાબલ

સ તસ્યાસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા સંપ્રહૃષ્ટસ્તુ પાવકઃ ॥
દાસ્યામિ તે વરં ભદ્રે યથેષ્ટં પ્રાર્થયસ્વ નઃ

તેનૈવમુક્તા સા દેવી વાડવેનાગ્નિના તદા ॥
સસ્માર કારણાત્માનં વિષ્ણું કમલલોચનમ્

દૃષ્ટોસાવાત્મહૃત્સંસ્થસ્તયા દેવો જનાર્દ્દનઃ ॥
સ્મૃતમાત્રઃ સરસ્વત્યા પરસ્ત્રિભુવનેશ્વરઃ

મનોદૃષ્ટ્યા વિલોક્યાહ સા તમંતઃસ્થમચ્યુતમ્ ॥
વાડવો યચ્છતિ વરમહં તં પ્રાર્થયામિ કિમ્

તતસ્તેન હૃદિસ્થેન પ્રોક્તા દેવી સરસ્વતી ॥
પ્રાર્થનીયો વરો ભદ્રે સૂચીવક્ત્રત્વમાદરાત્

તતસ્ત્વભિહિતો દેવ્યા યદિ મે ત્વં વરપ્રદઃ ॥
તતઃ સૂચીમુખો ભૂત્વા ત્વં પિબાપો મહાબલ

એવમુક્તેન તત્તેન સૂચીવેધસમં કૃતમ્ ॥
ઘટિકાપૂરણં યદ્વત્પપૌ તદ્વદનં જલમ્

એવં સ વાડવો વહ્નિઃ સુરાણાં ભક્ષણોદ્યતઃ ॥
વંચિતો વિષ્ણુના યાતિ મેધામાધાય યત્નતઃ

સર્ગમેતં નરઃ પુણ્યં વાચ્યમાનં શૃણોતિ યઃ ॥
સ વિષ્ણુ લોકમાસાદ્ય તેનૈવ સહ મોદતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે સર સ્વતીવૃત્તાંતવડવાનલવચનવર્ણનંનામ ત્રયસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ