Skanda Purana · Verses 7.3-2

ṛṣaya ūcuḥ//
aho brahmaṇyadevasya kṛṣṇasyāmitatejasaḥ //
mahimā yadayaṃ naiva mṛṣā cakre munervacaḥ

tena cakre na roṣaṃ sa setupālo janārdanaḥ //
bhṛgoryaścaraṇāghātaṃ dadhāra hṛdi lāñchanam

sā tu devī kathaṃ tena preyasā viprayojitā //
ekākinī sthitā tatra kathyatāmasureśvara

utkaṇṭhitā ati vayaṃ śrotuṃ dvāravatīṃ mudā //
idamādau bubhutsāmaścittakhedāpanuttaye

// prahlāda uvāca // ///
śrūyatāmṛṣayaḥ sarve gadato mama vistarāt //
yathā śāpodbhavaṃ duḥkhaṃ mumoca harivallabhā

atha durvāsasaḥ śāpamavāpyāruntudaṃ tadā//
yādavendrasya gṛhiṇī sahasā paryadevayat

//
// rukmiṇyuvāca // //
kalyāṇī bata vāṇīyaṃ laukikī saṃvibhāvyate //
kūpake caiva sindhau ca pramāṇānnādhikaṃ jalam

yāsāhaṃ bhūribhāgyā vai prāpya nāthaṃ jagatpatim//
iyamekākinī jātā paulastyāddevahelanāt

kva maṃgalālayaḥ śrīmānanavadyaguṇo hariḥ //
alpapuṇyā susaṃbādhā kāminī kvāticañcalā

tathāpi ghaṭayāmāsa dhātā vaṃcanakovidaḥ //
vidhānamaśubhāyā me viyogaviṣamavyatham

anyathā varṇaguravaḥ snātāstraividyavartmani //
kathaṃ nu śaptumarhanti svayaṃ khinnāmanāgasam

vidadhe vajramayaṃ tu kiṃ nvidaṃ hṛdayaṃ me'tikaṭhorameva hi //
śatadhā na vidīryate yato virahe durviṣahe madhudviṣaḥ

adhikṛtya suduścaraṃ tapaḥ pratilabdhaḥ prathamaṃ mayātmajaḥ //
tanayena vinākṛtā'pyahaṃ na mṛtā paṃcasu vāsareṣviha

upalabhya sudāruṇāmimāmapi pīḍāmavitāsmyahaṃ tadā //
yadidaṃ vidhunoti kalmaṣaṃ khalu tanmāṃ samupetya lakṣavṛddhim

iti sā'tivilapya duḥkhitārthā kurarītulyatayā śuśoca vegāt //
viraheṇa vighūrṇitāśayā dvijaśāpāpahatā mumūrccha sadyaḥ

atha durvāsasā śaptā rukmiṇī kṛṣṇavallabhā //
mūrcchanāmāpa tatraiva hyājagāma payonidhiḥ

sudhāśīkaragarbheṇa padmakiṃjalkavāyunā //
nyavījayadimāṃ devīṃ rukmiṇīṃ kṛṣṇavallabhām

etasminnantare tatra vyomamārgeṇa nāradaḥ //
gāyanguṇānbhagavato vīṇāpāṇiḥ samāgataḥ

sa dṛṣṭvā siṃdhunā''śvāsyamānāṃ viśvasya mātaram //
avatīrya śrutakatho bodhayāmāsa nāradaḥ

// nārada uvāca // //
mā khedaṃ deva deveśi devi tvadadhipe patau //
dūrīkṛte vipraśāpātkuru kalyāṇi dhīratām

tvaṃ hi sākṣādbhagavatī kṛṣṇaśca puruṣottamaḥ //
avatīrṇo dharābhāramapanetuṃ yadṛcchayā

devo hyasau paraṃ brahma sadā'nirviṇṇamānasaḥ //
māyāśaktistvametasya sargasthityantakāriṇaḥ

saṃhṛtya nikhilaṃ śete yayā'sau kalayā svarāṭ //
tadāpi na viyujyeta tvayā viśvapatiḥ prabhuḥ

aviyuktastvayā nityaṃ devadevo jagatpatiḥ //
līlāvatāreṣvetasya sarveṣu tvaṃ sahāyinī

yogaṃ viyogaṃ ca tathā na yātyeṣa tvayā'naghe //
viḍaṃbayati bhūtānāmupakārāya ceśvaraḥ

ārādhanīyāḥ satataṃ bhūdevā bhūtimīpsatā //
prakopanīyā naivaite tattvajñā hi tapasvinaḥ

ityevaṃ śikṣayam̐llokaṃ viyogaṃ te'numanyate //
muni śāpāddhariḥ sākṣādgūḍhaḥ kapaṭamānuṣaḥ

api smarasi kalyāṇi jāto raghukule svayam//
lokānugrahamanvicchanbhūbhāraharaṇotsukaḥ

taṃ hariṃ jagatāmīśaṃ rukmiṇi tvaṃ na vetsi kim//
prāṇebhyo'pi garīyāṃsamayaṃ devaḥ sa eva hi

yenedaṃ pūritaṃ viśvaṃ bahirantaśca suvrate //
asaṃgasya vibhoḥ saṃgaḥ kathaṃ syāditi manmatiḥ

tayā tvayā niyukto'sāviti pratyemi sarvaśaḥ //
tadvimuñcā''dhimatyarthamātmānamanusaṃsmara//
prasīda mātaḥ saṃdhehi dhīratāṃ svamanīṣayā

iti bruvati devarṣāvavasāne nadīpatiḥ //
provāca vacanaṃ tasyai vācā mṛdusuvarṇayā

//
// samudra uvāca // //
yadāha devi devarṣirnatvā tvāṃ satyameva tat //
gīyase tvaṃ hi vedeṣu nityaṃ viṣṇuḥ sahāyinī

paraḥ pumāneva nirastavigraho gūḍho'dhipaste vidadhāti bhūyaḥ //
viśvaṃ vyavasthāpayati svarociṣā tvayā sahāyena bibharti mūrtim

tadeṣa parikhedaste na manāgapi yujyate //
vakṣaḥsthalasthā bhavatī nityaṃ śrīvatsalakṣmaṇaḥ

iyaṃ bhāgīrathī devī madādeśādupāgatā //
vinodayiṣyatyaniśaṃ tvāṃ hi devi śarīriṇī

etasyāḥ syānmṛdu svādu payaḥ pūropaśobhitam //
pradeśo'yamaśeṣo'pi bhavitā tvatsukhapradaḥ

nānādrumalatākīrṇaṃ nikuṃjairupaśobhitam //
mātaṃgaiśca samājuṣṭaṃ maṃjuguṃjanmadhuvratam

navapallavabhaṅgībhiḥ kusumastabakaiḥ śubhaiḥ //
phalairamṛtakalpaiśca maṃjarī rājibhistathā

naṃdanasya śriyā juṣṭaṃ manonayananandanam//
vanaṃ ramyataraṃ cātra hyacireṇa bhaviṣyati

tvayā saṃbodhanīyāḥ sma vayaṃ mātaḥ sadaiva hi //
agamyarūpā vidyā tvamasmābhirbodhyase katham

tadā vāmanujānīhi prasīda parameśvari //
namaste viśvajanani bhūyo 'pi ca namonamaḥ

// prahlāda uvāca // //
evamuktvā jagaddhātrīṃ jagmatustau yathāgatam //
ājagāma ca tatraiva devī bhāgīrathī svayam

vanaṃ samabhavattatra divyabhūruhasevitam //
sevyaṃ samastalokānāṃ phalapuṣpasamṛddhimat .

prasādena ca bhūtānāṃ gaṃgā'śeṣāghahāriṇī //
bhūṣayāmāsa taddeśaṃ sā ca viṣṇupadī sarit

devo ca munivākyena gaṃgāyāśca vinodanāt //
saundaryā tasya deśasya kiñcitsvāsthyamavāpa ha

atha viṣṇupadīṃ devīṃ śrutvā sāgarasaṃgatām //
itastataḥ samājagmuḥ śraddadhānāḥ payasvinīm

dvārakāvāsinaścaiva janāḥ kānanaśobhayā //
hṛṣṭacittāḥ samājagmuraniśaṃ rukmiṇīvanam

śrutvā tadakhilaṃ sarvaṃ durvāsāḥ śāṃbhavī kalā //
cukopa smayamānaśca bhūya etadabhāṣata

// durvāsā uvāca // //
kaḥ prabhustriṣu lokeṣu mahyaṃ vacanamanyathā //
vidhātumapi devānāmādyo lokapitāmahaḥ

kiṃ na jānāti loko'yaṃ mayi roṣakaṣāyite //
śakraṃ prati tribhuvanaṃ bhraṣṭaśrīkamabhūttadā

mama śāpamavijñāya nandanapratime vane //
kathaṃ sā rukmiṇī tatra ramate janasevite

tadete taravaḥ sarve saṃtvabhojyaphalā nṛṇām //
vibhraṣṭasarvasaubhāgyāḥ kusumastabakojjhitāḥ

iyaṃ tu śāpanirdagdhā haracūḍāmaṇiḥ sarit //
vāryasyāḥ syādapeyaṃ tu naiveha sthātumarhati

// prahlāda uvāca // //
tadā sarvamabhūttatra yadyadāha ca vai muniḥ //
vāci vīryaṃ hi viprāṇāṃ nirmitaṃ viṣṇunā svayam

sā tu devī tathā vṛttamavekṣya bhṛśaduḥkhitā //
mene duratyayaṃ daivamāpatattatpunaḥpunaḥ

tatastu sā viniścitya maraṇaṃ duḥkhabheṣajam //
uttarīyāṃbareṇaiva bahiḥ kiñcitprabaddhya tu // ///५७//
athāvabudhya tatsarvaṃ sarvabhūtaguhāśayaḥ //
tāṃ jñātvā satvaraṃ cā''gātsuparṇena dayānidhiḥ

dadarśa tādṛśīṃ devīṃ kaṇṭhapāśakarāṃ vibhuḥ //
adhastāttaruśākhāyāṃ nimīlitavilocanām

vibhraṣṭabhūṣaṇagaṇāṃ kṛśadehavallīṃ mlānānanāṃbujarucaṃ maraṇe prasaktām //
mene sa vigrahavatīṃ karuṇāṃ kṛpālustāṃ saukhyadāṃ guṇavatīṃ praṇatārtihantrīm

saṃśrutya sā'pi patagādhipate ravaṃ vai pronmīlya netrakamale'tha dadarśa kṛṣṇam //
sāmanyata trikavivartitalocanābjaṃ prāptaṃ tamiṣṭasuhṛdaṃ nijajīvanātham

sā romaharṣavivaśā trapayā parītā kopānurāgakaluṣā kṛtavipralāpā //
saṃvarddhitadviguṇaśokabharā ca devī nānārasaṃ bata dṛśorviṣayaṃ prapede

tasyāḥ sasādhvasavisargacikīrṣitāyāḥ pāśaṃ vyapohya karacāru saroruheṇa //
ādāya pāṇimamṛtopamayā ca vācā saṃjīvayannidamudāramudājahāra

// śrīkṛṣṇa uvāca // //
kimetatsāhasaṃ bhīru cikīrṣatyavicāritam //
nanu devi mamācakṣva kiṃ nu te khedakāraṇam

tvaṃ vidyā'haṃ paro bodhastvaṃ māyā ceśvarastvaham //
tvaṃ ca buddhirahaṃ jīvo viyogaḥ kathamāvayoḥ

tvayā vimohitātmāno bhrāmyantyajabhavādayaḥ //
sā kathaṃ kṣubhyasi tvaṃ tu kiṃ svadhāma na budhyase

tvayā hi baddhā ṛṣayaste carantīha karmabhiḥ //
tāṃ tvāṃ kathamṛṣiḥ śaptuṃ śaknuyādvaravarṇini

śikṣārthaṃ tviha lokānāmevaṃ me devi ceṣṭitam //
manmāyayā samāviṣṭaḥ kurute vivaśaḥ pumān //
paśya kopaparītātmā yaḥ sa śānto munīśvaraḥ

// prahlāda uvāca // //
so'bhyetya bhaktinamro'tha durvāsā munisattamaḥ //
vicārya manasā sarvaṃ paścāttāpānupāśrayat

kiṃ mayā kṛtamityuktvā tatsamīpamupāgamat //
apatadviluṭhanbhūmau daṇḍavaccāśrusaṃplutaḥ

pitarau jagato devau kṣāmayāmāsa dīnavat //
tuṣṭāva sūktavākyaistu rahasyairbhaktisaṃyutaḥ

āha cedaṃ jagannāthaṃ yadi mayyastyanugrahaḥ //
tadā pureva saṃyogo deva devyā vidhīyatām

atha prahasya govindastamāha munisattamam//
na hi te vacanaṃ jātu mṛṣā bhavitumarhati

mayaivaṃ vihitaḥ setuḥ kathamucchedyatāṃ dvija //
sadbhirācaritaḥ setuḥ siddho lokasya pālakaḥ

dinedine dvikālaṃ ca āyāsye munisattama //
vinodayiṣye tāṃ tāṃ tu munikanyāṃ ca kāmyayā

tuṣyāmi sādhanairnānyairmatkathākathanairapi //
yathā saṃpūjya māmatra mama prītirbhaviṣyati

yadā ca mayi vai(?)kuṇṭhamadhirūḍhe mahāmune //
pravekṣyati tadā tejo mama sarvaṃ trivikrame

rukmiṇīyaṃ ca manmūrteḥ saṃyogaṃ punareṣyati //
iyaṃ bhāgīrathī cāpi sāgareṇa samā guṇaiḥ //
tyaktvā hyaśeṣaduḥkhāni sukhaṃ caiva gamiṣyati

anugrahaṃ vidhāyaivamṛṣiṇā saha keśavaḥ //
viveśa svapurīṃ tatra vidhāyopāṃtikaṃ munim

sāpi devī ca saṃbudhya tadā tasya viceṣṭitam//
anugrahādbhagavato babhūva vigata jvarā

yataśca muktā duḥkhena tatra devī haripriyā//
tato bhāgīrathī sā tu gaditā duḥkhamocinī

amāvāsyāṃ paurṇamāsyāṃ yastasyāḥ saṃgame śubhe //
snāyādaśeṣaduḥkhāttu sa naraḥ parimucyate

aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ navamyāṃ cāvalokitā //
narāṇāṃ rukmiṇī devī sarvānkāmā nprayacchati

ityetatkathitaṃ devyā ṛṣayo duḥkhamocanam //
anugrahaśca devasya kiṃ bhūyaḥ śrotumicchatha

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe caturthe dvārakāmāhātmye rukmiṇīduḥkhamocanavarṇanaṃnāma tṛtīyo'dhyāyaḥ