Skanda Purana · Verses 7.29-3

// īśvara uvāca // //
agnitīrthaṃ tato gacchetsāgarasya taṭe śubhe //
yatrā'sau vāḍavo muktaḥ sarasvatyā varānane

dakṣiṇe somanāthasya sarvapāpapraṇāśanam //
tīrthaṃ trailokyavikhyātaṃ padmakaṃ nāma nāmataḥ

dhanvaṃtaraśate proktaṃ someśājjalamadhyagam//
kuṇḍaṃ pāpaharaṃ proktaṃ śatahastapramāṇataḥ //
tatra snānaṃ prakurvīta vigāhya nidhimaṃbhasām

ādau kṛtvā tu vapanaṃ someśvarasamīpataḥ //
śaṃkaraṃ manasā dhyāyankeśāṃstatra parityajet //
samuttārya tataḥ keśānbhūyaḥ snānaṃ samācaret

yatkiṃcitkurute pāpaṃ manuṣyo vṛttikarśitaḥ //
tadeva parvatasute sarvaṃ keśeṣu tiṣṭhati

tasmātsarvaprayatnena keśāṃstatra vinikṣipet //
tadeva somanāthāgre kṛtvā tu dviguṇaṃ phalam

agnitīrthasamīpasthaṃ kaparddidvāramadhyagam //
tatraiva dviguṇaṃ jñeyamanyatraikaguṇaṃ smṛtam

kṣurakarma na śastaṃ syādyoṣitāṃ tu varānane //
sabhartṛkāṇāṃ tatraiva vidhiṃ tāsāṃ śṛṇuṣva me

sarvānkeśānsamuddhṛtya cchedayedaṃguladvayam //
tato devānvidhānena tarppayetpitṛdevatāḥ

muṇḍanaṃ copavāsaśca sarvatīrtheṣvayaṃ vidhiḥ

gaṃgāyāṃ bhāskare kṣetre mātāpitrorgurau mṛte //
ādhāne somapāne ca vapanaṃ saptasu smṛtam

aśvamedhasahasrāṇāṃ sahasraṃ yaḥ samācaret //
nāsau tatphalamāpnoti vapanādyacca labhyate

vinā mantreṇa yastatra devi snānaṃ samācaret //
samāpnoti kvacicchreyo muktvaikaṃ parvavāsaram

vinā maṃtraṃ vinā parva kṣurakarma vinā naraiḥ //
kuśāgreṇāpi deveśi na spraṣṭavyo mahodadhiḥ //

evaṃ snātvā vidhānena dattvā'rghyaṃ ca mahodadhau //
saṃpūjya puṣpagaṃdhaiśca vastraiḥ puṇyānulepanaiḥ

hiraṇmayaṃ yathāśaktyā nikṣipettatra kaṃkaṇam

evaṃ kṛtvā vidhānaṃ tu sparśayellavaṇodadhim //
mantreṇānena deveśi tataḥ sāṃnidhyatāṃ vrajet

ॐ namo viṣṇuguptāya viṣṇurūpāya te namaḥ //
sāṃnidhye bhava deveśa sāgare lavaṇāmbhasi

agniśca reto mṛḍayā ca deho retodhā viṣṇuramṛtasya nābhiḥ //
etadbruvanpārvati satyavākyaṃ tato'vagāhettu patiṃ nadīnām

ॐ namo ratnagarbhāya mantreṇānena bhāmini //
kaṃkaṇaṃ prakṣipettatra tataḥ snāyādyadṛcchayā

tataśca tarpayeddevānmanuṣyāṃśca pitāmahān//
tilamiśreṇa toyena samyakchraddhāsamanvitaḥ

ājanmaśatasāhasraṃ yatpāpaṃ kurute naraḥ//
sakṛtsnātvā vyapoheta sāgare lavaṇāmbhasi

vṛṣabhastatra dātavyaḥ pravṛtte kṣurakarmaṇi//
ātmaprakṛtidānaṃ ca pītavastraṃ tathaiva ca

anena vidhinā tatra samyaksnānaṃ samācaret //
sparśayedvāḍavaṃ tejaścānyathā doṣabhāgbhavet

varaḥ śāpaśca tasyāyaṃ purā datto yathā dvijaiḥ /// २५ //
// devyuvāca // //
kutra kutra mahādeva jalasnānādviśudhyati //
kimarthaṃ sāgare doṣaḥ prāpyate kautukaṃ mahat

yatra gaṃgādayaḥ sarvā nadyo viśrāṃtimāgatāḥ //
yatra viṣṇuḥ svayaṃ śete yatra lakṣmīḥ svayaṃ sthitā

kimarthaṃ varaśāpaṃ tu tasya dattaṃ dvijaiḥ purā //
sarvaṃ vistarato brūhi mahānme saṃśayo'tra vai

// īśvara uvāca // //
dīrghasatraṃ purā devi prārabdhaṃ surasattamaiḥ //
prabhāsaṃ tīrthamāsādya samyakchraddhā samanvitaiḥ

tataḥ satrāvasāne tu dattvā dānamanekadhā //
sarvasvaṃ brāhmaṇendrāṇāṃ prabhāsakṣetravāsinām

tāvadanye dvijāstatra dakṣiṇārthaṃ samāgatāḥ //
deśīyāstatra vāstavyāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ

prārthanābhaṅgabhītāśca tato devāḥ savāsavāḥ //
praṇaṣṭāstānsurāndṛṣṭvā brāhmaṇāścānuvavrajuḥ

khecaratvaṃ purā devi hyāsīdagrabhuvāṃ mahat //
tena yāṃti drutaṃ sarve yatra yatra surālayāḥ

evaṃ sarvatragāmitvaṃ teṣāṃ vīkṣya divaukasaḥ //
praviṣṭāḥ sāgaraṃ bhītā ūcurvākyaṃ ca taṃ punaḥ

śaraṇaṃ te vayaṃ prāptā brāhmaṇebhyo bhayaṃ gatāḥ //
nāsti vittaṃ ca dānārthaṃ tasmādrakṣa mahodadhe

ekataḥ kratavaḥ sarve samāptavaradakṣiṇāḥ //
ekato bhayabhītasya prāṇinaḥ prāṇarakṣaṇam//
viśeṣataśca devānāṃ rakṣaṇaṃ bahupuṇyadam

// samudra uvāca // //
brāhmaṇebhyo na bhīḥ kāryā kathaṃcitsurasattamāḥ //
ahaṃ vo rakṣayiṣyāmi praviśadhvaṃ mamodare

tataste vibudhāḥ sarve tasya vākyena harṣitāḥ //
praviṣṭā gahvarāṃ kukṣiṃ tasyaiva bhaya varjjitāḥ

samudro'pi mahatkṛtvā nijarūpaṃ ca bhūriśaḥ //
jalajāñjīvasaṃghātāndhṛtvā tīrasamīpataḥ

tataścakra upāyaṃ sa brāhmaṇānāṃ nipātane //
matsyānāmāmiṣaṃ paktvā mahānnena ca gopitam

athovāca dvijānsarvānpraṇipatya kṛtāṃjaliḥ //
prasādaḥ kriyatāṃ viprā muhūrttaṃ mama sāṃpratam

ātithyagrahaṇādeva dīnasya praṇatasya ca //
yuṣmadarthaṃ mayā samyagetatpākaṃ samāvṛtam //
kriyatāṃ bhojanaṃ bhūyo gaṃtavyamanu nākinām

atha te brāhmaṇā matvā samudraṃ śraddhayānvitam //
bāḍhamityeva taṃ procya bubhujuḥ svarṇabhājane

na vyajānaṃta tanmāṃsaṃ guptaṃ svādu kṣudhārdditāḥ

tatastṛptāśca te viprā brāhmaṇā vigatakṣudhaḥ //
āśīrvādaṃ daduḥ sarve brāhmaṇāḥ śaṃsita vratāḥ

bhojanāṃto brāhmaṇānāṃ prāṇāṃtaḥ kṣatrajanmanām //
āśīviṣāṇāṃ sarpāṇāṃ kopo jñeyo mṛtāvadhiḥ //
prerayāmāsa devānvai gamyatāmityuvāca tān

tato devāḥ sagaṃdharvā gacchaṃtaḥ śīghragā viyat //
gacchatastāṃstato dṛṣṭvā brāhmaṇāstatra vaṃditā

dakṣiṇārthaṃ samutpetuḥ surānuddiśya pṛṣṭhataḥ

tataḥ prapatitā bhūmau dvijāste sahasā punaḥ //
abhakṣyabhakṣaṇātte vai brāhmaṇā māṃsabhakṣaṇāt

niṣkṛtiṃ tāṃ parijñāya samudrasya ruṣānvitāḥ //
daduḥ śāpaṃ mahādevi raudraṃ raudravapurddharāḥ

yasmādabhakṣyaṃ māṃsaṃ vai brāhmaṇānāṃ paraṃ smṛtam //
tvayopahṛtamasmākaṃ suguptaṃ bhakṣyasaṃyutam

ekataḥ sarvamāṃsāni matsyamāṃsaṃ tathaikataḥ //
ekataḥ sarvapāpāni paradārāstathaikataḥ

evaṃ vayaṃ vijānanto yadi māṃsasya dūṣaṇam //
tathāpi vaṃcitāḥ sarve aparīkṣitakāriṇaḥ

yasmātpāpamate krūraṃ tvayā vai vañcitā vayam //
māṃsasya bhakṣaṇāttasmādapeyastvaṃ bhaviṣyasi

aspṛśyastvaṃ dvijeṃdrāṇāmanyeṣāṃ ca nṛṇāṃ bhuvi //
tavodakena ye marttyāḥ kariṣyaṃti kubuddhayaḥ

snānaṃ te narakaṃ ghoraṃ prayāsyaṃti na saṃśayaḥ //
kṛtaghnānāṃ ca ye lokā ye lokāḥ pāpakarmiṇām

tāṃstavodaka saṃsparśāllapsyaṃte mānavā bhuvi

// īśvara uvāca // //
evaṃ śaptaḥ samudrastairbrāhmaṇairvaravarṇini //
tato varṣasahasraṃ tu hyaspṛśyaḥ saṃbabhūva ha

tatastrāsākulo bhūtvā sarvāṃstānidamabravīt //
devakāryamidaṃ viprā mayā kṛtamabuddhinā

bubhūṣatā paraṃ dharmaṃ śaraṇāgatasaṃbhavam //
kāmātkrodhādbhayāllobhādyastyajeccharaṇāgatam

satyādvāpi sa vijñeyo mahāpātakakārakaḥ //
yuṣmadbhītyā samāyātāḥ svargiṇaḥ śaraṇaṃ mama

te mayā rakṣitāḥ samyagyathāśaktyā hyupāyataḥ //
śoṣayiṣye'hamātmānaṃ yasmācchaptaḥ prakopataḥ

bhavadbhirnotsahe sthātuṃ janasparśavinākṛtaḥ //
evamuktvā tato devi samudraḥ saritāṃpatiḥ //
ātmānaṃ śoṣayāmāsa duḥkhena mahatā sthitaḥ

tato devagaṇāḥ sarve sthalākāraṃ mahārṇavam //
śanaiḥśanaiḥ prapaśyaṃto bhayena mahatā'nvitāḥ

ūcurgatvā tu lokeśaṃ devadevaṃ pitāmaham //
asmatkṛte dvijaiḥ śaptaḥ sāgaro brāhmaṇottamaiḥ

sa śoṣayati cātmānaṃ duḥkhena mahatānvitaḥ //
samudrājjalamādāya pravarṣaṃti balāhakāḥ

tataḥ saṃjāyate sasyaṃ sasyādyajñā bhavaṃti ca //
yajñaiḥ saṃjāyate tṛptiḥ sarveṣāṃ tridivaukasām

evaṃ tasya vināśena nāśo'smākaṃ bhaviṣyati //
tasmāttvaṃ rakṣa taṃ gatvā yathā śoṣaṃ na gacchati

yathā tuṣyaṃti viprāste tathā nītirvidhīyatām

devānāṃ vacanādbrahmā gatvā sāgarasannidhau //
samudrārthe yayāce tānbrāhmaṇānkṣetravāsinaḥ

// brahmovāca // //
prasādaḥ kriyatāmasya sāgarasya dvijottamāḥ //
yathā pavitratāṃ yāti madvākyātkriyatāṃ tathā

pradāsyati sa yuṣmabhyaṃ ratnāni vividhāni ca

yūyaṃ bhaviṣyathātyaṃtaṃ bhūmidevā iti kṣitau //
nāmnā madvacanānnūnaṃ satyametanmayoditam // ७३ /
// brāhmaṇā ūcuḥ // //
nānyathā kartumicchāmastava vākyaṃ jagatpate //
na ca mithyā''tmano vākyaṃ pramāṇaṃ cātra vai bhavān

tanno vākyātsuraśreṣṭha hitaṃ vā yadi vāhitam //
paraṃ syājjagatāṃ śreyaḥ sarveṣāṃ ca divaukasām //
tathā kuru jagannātha asmākaṃ hitakāraṇam

athovāca nadīnāthaṃ brahmā lokapitāmahaḥ//
mā śoṣaya tvamātmānaṃ hitaṃ vākyaṃ śṛṇuṣva me

nānyathā śakyate karttuṃ dvijānāṃ vacanaṃ hi tat //
brāhmaṇāḥ kupitā nūnaṃ bhasmīkuryuḥ svatejasā

devānkuryuradevāṃśca tasmāttānnaiva kopayet //
yasmādeva tava sparśastridhā medhyo bhaviṣyati

parvakāle ca saṃprāpte nadīnāṃ ca samāgame //
setubaṃdhe tathā siṃdhau tīrtheṣvanyeṣu saṃyutaḥ

ityevamādisarveṣu madhye'nyatra na karmaṇi //
yatphalaṃ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu yatphalam //
tatphalaṃ tava toyasya sparśādeva bhaviṣyati

gayāśrāddhe tu yatpuṇyaṃ gograhe maraṇena ca //
tatphalaṃ tava toyasya sparśādeva bhaviṣyati

apeyastvaṃ tathā bhāvi svādamātreṇa kevalam //
gaṃḍūṣamapi pītaṃ ca toyasyāśubhanāśanam

bhaviṣyati nṛṇāṃ loke tava saukhyavivarddhanam //
pitṝṇāṃ tava toyena yaḥ kariṣyati tarpaṇam //
pūrvoktena vidhānena tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

yāvattvaṃ tiṣṭhase loke yāvaccadrārkatārakāḥ //
tavodakāmṛtaistṛptāstāvatsthāsyaṃti pūrvajāḥ

māghe māsi ca yaḥ snāyānnairaṃtaryeṇa bhāvitaḥ //
pauṃḍarīkaphalaṃ tasya divasedivase bhavet

yātrāyāmathavānyatra parvakāle śaśigrahe //
atra snāsyati yaḥ samyaksāgare lavaṇāṃbhasi //
aśvamedhasahasrasya phalaṃ prāpsyati mānavaḥ

śrīsomeśasamudrasya aṃtare ye mṛtā narāḥ //
pāpino'pi gamiṣyaṃti svargaṃ nirdhūtakalmaṣāḥ

evaṃ bhaviṣyati sadā tava madvacanādvibho //
prayacchasva dvijeṃdrāṇāṃ ratnāni vividhāni ca

tena tuṣṭā varaṃ bhūyaḥ pradāsyaṃti tavepsitam

// īśvara uvāca // //
pitāmahavacaḥ śrutvā bāḍhamityeva sāgaraḥ //
brāhmaṇebhyaḥ suratnāni dadau śraddhā samanvitaḥ

brāhmaṇairbrahmaṇo vākyamaśeṣaṃ samanuṣṭhitam //
kṣurakarma tathā kṛtvā snānaṃ sarve'pi cakrire

evaṃ pavitratāṃ prāptastīrthatvaṃ lava ṇodadhiḥ //
tasya madhye mahādevi liṃgānāṃ paṃcakoṭayaḥ

asminmanvaṃtare devi adṛśyāḥ sāgare kṛtāḥ //
agnikuṇḍaṃ ca tatraiva tathānyatpadmakaṃ saraḥ

madhye tu prāvṛtaṃ sarvamasminmanvaṃtare priye //
cakramainākayormadhye diśi dakṣiṇamucyate

śātakumbhamaye kumbhe dhanuṣāyutavistṛte // //
tatra kuṃbhasya madhyastho vaḍavānalasaṃjñitaḥ

sūcīvaktro mahākāyaḥ sa jalaṃ pibate sadā //
etadaṃtaramāsādya agnitīrthaṃ pracakṣate

tasya madhye mahāsāraṃ vāḍavaṃ yatra vai mukham //
śrīsomeśāddakṣiṇato dhanvaṃtaraśatāvadhi //
uttarānmānasātpūrvaṃ yāvadeva kṛtasmaram

etadgopyaṃ varārohe na deyaṃ yasya kasyacit //
brahmaghnopi viśudhyeta śrutvaitannātra saṃśayaḥ

evaṃ śāpo varo dattaḥ sāgarasya yathā dvijaiḥ //
pūrvaṃ ruṣṭaistatastuṣṭaistatsarvaṃ kathitaṃ mayā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye samudasyāpeyatākāraṇa varṇanaṃnāmaikonatriṃśo'dhyāyaḥ