Skanda Purana · Verses 7.23-3

// īśvara uvāca // //
tataḥ śāṃtamanā bhūtvā caṃdramā vismayānvitaḥ //
śaṃbhubhaktyā parītātmā prabhāsakṣetramāsthitaḥ

pūrvoktaṃ yattu devena sa tathā kṛtavānvibhuḥ //
gatvā sāgaramadhye tu gṛhītvā liṃgamuttamam

viśvakarmmāṇamāhūya sahitaṃ paricārakaiḥ //
ādideśa svayaṃ somastvaṣṭāraṃ devaśilpinam

// caṃdra uvāca // //
viśvakarmannidaṃ liṃgaṃ mama dattaṃ tu śaṃbhunā //
gṛhāṇa tvaṃ mahābāho yuktasthāne niveśaya

rakṣasva tāvadgantāsmi svakīyaṃ bhavanaṃ vibho //
yajñārthamānayiṣyāmi yajñopakaraṇāni ca

// īśvara uvāca // //
ityuktvā ca tadā caṃdraścaṃdra lokaṃ jagāma ha//
gatvā tatra mahādevi caṃdralokaṃmahāprabham

koṭiyojanavistīrṇaṃ sadāmṛtamayaṃ śubham//
tatrāhūya mahādevi pratīhāraṃ sumedhasam

maṃtriṇaṃ hemagarbhāṃgaṃ bṛhaspatisamaṃ dhiyā //
yajñopaskarasaṃbhāraṃ sarvamādāya satvarāḥ

prabhāsakṣetraṃ gacchaṃtu mamādeśaparāyaṇāḥ //
sāgnibhirbrāhmaṇaiḥ sārddhaṃ gacchaṃtu kṣetramuttamam

śīghraṃ saṃpādyatāṃ sarvaṃ yathā yajñaḥ pravartate //
sarveṣāmeva viprāṇāṃ caṃdralokanivāsinām

pṛthakpṛthagvimānaṃ tu deyaṃ teṣāṃ mahādhanam //
gavāṃ ca daśalakṣāṇāṃ savatsānāṃ payomucām

hemabhārairbhūṣitānāṃ kāmadhenūpamatviṣām//
aśvānāṃ śyāmakarṇānāṃ sapādaṃ lakṣameva ca

daṃtināmayutaṃ caiva ghaṃṭābharaṇaśobhitam //
sahasrāṇi ca catvāri rathānāṃ vātaraṃhasām

lakṣaṃ tu karabhāṇāṃ ca maṇimāṇikyasaṃyutam //
sainyānāṃ koṭirekā tu caturaṃgabalānvitā

agniśaucāni vastrāṇi brāhmaṇārthaṃ tathaiva ca //
vibhūṣaṇāni divyāni ṛtvigarthaṃ śubhāni ca

nānābhakṣyāṇi bhojyāni pānāni vividhāni ca //
lakṣaṃ karmakarāṇāṃ tu dāsīnāṃ lakṣameva ca //

dāruvaṃśāvadhi proktaṃ yatkiṃcitsvaṃ madājñayā //
anyadyadbrāhmaṇā brūyustatsarvaṃ tatra nīyatām

devānāṃ dānavānāṃ tu yakṣagaṃdharvarakṣa sām //
saptadvīpakṣitīśānāṃ saptapātālavāsinām

nānānṛpasahasrāṇāṃ ghoṣaṇā kriyatāṃ muhuḥ //
sarveṣāṃ ghoṣaṇā kāryā prabhāsāgamanaṃ prati

ityuktvā maṃtriṇaṃ tatra caṃdramāstvarayā'nvitaḥ //
brahmalokaṃ sa gatavānyajñārthaṃ brahmaṇoṃtikam

so'pi caṃdramaso maṃtrī hemagarbho mahāprabhaḥ //
somājñāṃ śirasā kṛtvā yajñasaṃbhārasaṃbhṛtaḥ

prabhāsaṃ kṣetramāgatya yajñārthaṃ yatnavānabhūt //
tathaiva cāhvayāṃcakre bhūrbhuvaḥsvarnivāsinaḥ //

śrutvā tu ghoṣaṇāṃ sarve śīghraṃ tatra samāyayuḥ//
raviyojanaparyaṃtaṃ kṣetramālokya tatra tat

brāhmaṇāṃśca samāhūya somādhyakṣaṃ uvāca tān //
yajñāṃgaṃ sarvamānītaṃ mayā somājñayā dvijāḥ //
anaṃtaraṃ tu yatkṛtyaṃ bhavadbhistadvidhīyatām

ityuktā brāhmaṇāḥ sarve taponirdhūtakalmaṣāḥ //
tatraiva dadṛśuḥ sarve tvaṣṭāraṃ devaśilpinam

taṃ dṛṣṭvā tu dvijāḥ sarve liṃgaṃ dṛṣṭvā samīpataḥ //
kathametaditi procurviśvakarmanbravīhi naḥ //
kasmādatra sthitastvaṃ vai śilpikoṭisamanvitaḥ

// viśvakarmmovāca // //
ahaṃ somaniyuktastu yukto'smi liṃgarakṣaṇe //
tadājñāpālane yatnaḥ kriyate'to mayā dvijāḥ

// īśvara uvāca // //
evaṃ śrutvā yadā viprā jñātvā sarvaṃ tu kāraṇam //
caritā yajñakāryārthaṃ tataścakrurupa kramam

tatra yojanaparyaṃtaṃ devānāṃ yajanaṃ śubham //
taddevayajanaṃ kṛtvā patnīśālāṃ ca cakrire

havirddhānaṃ sadaścaiva uttarā vedireva ca //
brahmaṇaḥ sadanāgnīdhrītyevaṃ sthānāni cakrire

tatra yojanaparyaṃtaṃ yajñayūpāṃśca maṃḍapān //
viśvakarmā cakārāśu kuṃḍāni vividhāni ca

sahasrasaṃkhyayā tatra kuṇḍānāṃ maṃḍapāvadhi //
tatra te brāhmaṇāḥ sarve pratiṣṭhāyajñakovidāḥ

nānābharaṇaratnaiśca brāhmaṇāḥ samalaṃkṛtāḥ //
cakruḥ sarve yathanyāyaṃ śāstraṃ dṛṣṭvā punaḥpunaḥ

vṛkṣāṃstathauṣadhīrdivyā samitpuṣpakuśādikān //
homadravyādikaṃ sarva mājyaṃ prājyaṃ navaṃ payaḥ

tathānyadapi yatkiṃcidyajñopakaraṇaṃ smṛtam //
varddhanīkalaśādyaṃ ca sarvaṃ hemamayaṃ śubham

cakruḥ sarvaṃ yathānyāyaṃ pratiṣṭhāmakhamādṛtāḥ //
tatra vipragaṇo hṛṣṭo bhakṣyabhojyāditarpitaḥ

vedadhvanitanirghoṣairdivaṃ bhūmiṃ ca saṃspṛśan //
suśubhe maṃḍapastatra patākābhiralaṃkṛtaḥ

divyasiṃhāsanopeto muktādāmapariṣkṛtaḥ //
divyacandanamālābhiḥ kalpapallavatoraṇaiḥ

divyagandha sugandhādyaiḥ svargasthānamivābhavat //
caturdaśavidhastatra bhūtagrāmaḥ samāgataḥ

sthāvaraḥ sarpajātiśca pakṣijātistathaiva ca //
mṛgasaṃjñaścaturthaśca paśvākhyaḥ pañcamaḥ smṛtaḥ

ṣaṣṭhaśca mānuṣaḥ proktaḥ paiśācaḥ saptamaḥ smṛtaḥ //
aṣṭamo rākṣasaḥ prokto navamo yajña eva ca

gāṃdharvaśākrasaumyāśca prājāpatyastathaiva ca //
brāhmaśceti samākhyātaścaturdaśavidho gaṇaḥ

viśvedevāstathā sādhyā maruto vasavastathā //
lokapālāstathāṣṭau ca nakṣatrāṇi grahaiḥ saha

brahmāṇḍe devatā yāśca tāḥ sarvāstatra cāgatāḥ //
hṛṣṭāḥ prabhāsake kṣetre prārabdhe yajñakarmmaṇi

ghṛtakṣīravahā nadyo dadhipāyasakardamāḥ//
pakvānnānāṃ phalānāṃ ca rāśayaḥ parvatopamāḥ

dṛśyante vividhākārāstasminyajñamahotsave //
jagu(?)statraiva gandharvā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ

bhakṣyabhojyaiśca vividhaiḥ kāmapānādibhistathā //
tṛptā devāśca munayo bhūtagrāmāścaturdaśa

evaṃ saṃbhārasahitaṃ yajñāṃgaṃ sarvameva hi //
praguṇīkṛtya sacivo muktvā tatraiva rakṣakān //
somasyāhvānanārthaṃ ca brahmalokaṃ jagāma ha

// īśvara uvāca // //
sa dṛṣṭvā brahmaṇaḥ pārśve sthitaṃ somamahāprabham //
praṇamya daṇḍavadbhūmau somaṃ brahmāṇameva ca

kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā uvāca natakaṃdharaḥ //
// hemagarbha uvāca // //
bhagavanbhavadādeśādyajñāṃgaṃ sarvameva hi

tatra prābhāsike kṣetre mayā te praguṇīkṛtam //
tatra brahmarṣayaḥ sarve tathā rājarṣayo'pare

tvanmārgaprekṣakāḥ sarve santiṣṭhante samākulāḥ //
anantaraṃ tu yatkṛtyaṃ tadbhavānkartumarhati

// // īśvara uvāca // //
ityuktastu tadā candraḥ samudrasya sutena vai //
prahasyovāca brahmāṇaṃ candramā lokasākṣiṇam

bhagavansarvadeveśa mamānugrahakāmyayā //
pratiṣṭhāyajñakāmasya mamātithyaṃ kuru prabho

adya me saphalaṃ janma saphalaṃ ca tapaḥ prabho //
devatvamadya me brahmaṃstvatprasādādbhaviṣyati

mayā ca tapasogreṇa prāptaṃ liṃgamumāpateḥ //
tatpratiṣṭhāvidhiṃ sarvaṃ tadbhavānkarttumarhati

// brahmovāca // //
avaśyaṃ tava karttāsmi pratiṣṭhāṃ śaṃkarātmikām //
tvadārādhanaliṃge tu someśe'tiviśeṣataḥ

ye kecidbhavitāro vā atītā ye niśākarāḥ //
teṣāṃ somānvayānāṃ ca sarveṣāmādyadaivatam

yo'sau someśvaro deva ādau bhairavanāmabhṛt //
manvantarāntare'tīte pratiṣṭhe'haṃ punaḥpunaḥ

yadā prābhāsikaṃ kṣetre gato'haṃ cāṣṭavārṣikaḥ //
āhūtaḥ pūrvamindreṇa bhairavasya pratiṣṭhite

/
tatprabhṛtyeva me nāma bālarūpī nigadyate //
anyeṣu sarvatīrtheṣu vṛddharūpī vasāmyaham

prabhāse tu punaścaṃdra bālyāprabhṛti saṃvase //
brahmāṇḍe yāni tīrthāni brāhmaṇāsteṣu ye smṛtāḥ

teṣāmādyo niśānātha prabhāse'haṃ vyavasthitaḥ //
kalpekalpe niśānātha mama nāmāṃtaraṃ bhavet

svayaṃbhūḥ prathame nāma dvitīye padmabhūḥ smṛtaḥ//
tṛtīye viśvakartteti bālarūpī turīyake

eṣāmeva parīvarto nāmnāṃ bhāvi punaḥpunaḥ //
parārddhadvayaparyaṃtaṃ prabhāse saṃsthitasya me

ādisomena tatraiva śaṃbhornetrodbhavena vai //
prabhāse tu tapastaptvā pratyakṣīkṛtaīśvaraḥ

tato dadau varaṃ tuṣṭaḥ pūrvacandrasya śūladhṛk //
yasmādārādhito'haṃ te soma bhaktyā cirantanam

tasmātsomeśanāmaivamasmim̐lliṃge bhaviṣyati //
yāvadbrahmā śatānandaḥ prakṛtau na pralīyate

ye kecidbhavitāro vai rātrināthā niśākarāḥ //
te madārādhanaṃ cātra kariṣyaṃti punaḥpunaḥ

ityuktvā bhagavāñchaṃbhustatraivāṃtaradhīyata //
tasminkāle mayā soma ādyaṃ liṃgaṃ pratiṣṭhitam

/
tadāprabhṛti somānāṃ lakṣāṇāṃ dvitayaṃ gatam //
sahasradvitayaṃ caiva śataṃ caikaṃ ṣaḍuttaram

saptamastvaṃ mahāvāho varttase soma sāṃpratam //
etāvantyeva liṃgāni pratiṣṭhāṃ prāpitāni me

eṣa evādhunā so'haṃ tadārādhanajaṃ phalam //
pratiṣṭhātāsmi bhadraṃ te soma kṛtya mamaiva tat

//
// īśvara uvāca // //
ityuktvā bhagavānbrahmā vedavidyāsamanvitaḥ //
sarvadevamayo devaiḥ sahitastīrthasaṃyutaḥ

sanatkumārapramukhai ryogīndrairṛṣibhiḥ saha //
bṛhaspatiṃ samāhūya puraskṛtya purodhasam

haṃsayānaṃ samāruhya koṭibrahmarṣibhiḥ saha //
āgataḥ somarājena tadā brahmā jagatpatiḥ

prābhāsike mahātīrthe yatra dāruvanaṃ smṛtam //
ṛṣitoyā nadī yatra mahāpātakanāśinī

asmiṃstīrthe prabhāse tu brahmabhāgaḥ sa ucyate //
tridaivatamidaṃ kṣetraṃ mayā te kathitaṃ priye

tatrāgatva caturvaktro brāhmabhāge'tinirmale //
munīnākārayāmāsa unnata sthānavāsinaḥ

āyāṃtaṃ vedhasaṃ dṛṣṭvā devarṣigurusaṃyutam //
te sarve pūjayāmāsuḥ saṃstavairvedasaṃmitaiḥ

athovāca dvijānsarvānbrahmā lokapitāmahaḥ //
ciramārādhya somena someśaṃ pāpanāśanam

tasminprasanne somena labdhaṃ liṅgamanuttamam //
pratiṣṭhārthaṃ tu devasya āyātā dvijasattamāḥ

yathā mayā sadā kāryā pratiṣṭhā śaṃkarātmikā //
bhavadbhiḥ parikāryā sā mama bhāgasamāśrayaiḥ

yataḥ kopena bhavatāṃ liṃgaṃ prapatitaṃ bhuvi //
pratiṣṭhā tasya kartavyā yuṣmābhirvai na saṃśayaḥ

// īśvara uvāca // //
gṛhītvā'tha munīnsarvānbrahmā lokapitā mahaḥ //
ānītaḥ somarājena tadā brahmā jagatpatiḥ

prābhāsike mahātīrthe sāvitryā sahitaḥ prabhuḥ //
kārayāmāsa kuṇḍānāṃ maṇḍapānāṃ śataṃśatam

ekaike maṇḍape tatra cakre saptadaśartvijaḥ//
guruṇā prerito brahmā tatra devapurodhasā

pārśve sthitastadā brahmā vidhānairveda bhāṣitaiḥ //
dīkṣayāmāsa somaṃ tu rohiṇyā sahitaṃ vibhum

patnīṃ ca rohiṇīṃ kṛtvā sarvalakṣaṇasaṃyutām //
mṛgacarmadharāṃ devīṃ kṣaumavastrāvaguṃṭhitā m

patnīśālāṃ samānītā ṛtvigbhirvedapāragaiḥ //
caṃdramā dīkṣayā yukta ṛṣigaṃdharvasaṃstutaḥ

auduṃbareṇa daṃḍena saṃvṛto mṛgacarmaṇā //
atīva tejasā yuktaḥ śuśubhe sadasi sthitaḥ

tato brahmā mahādevi sarvalokapitāmahaḥ //
ṛtvijāṃ varaṇaṃ cakre vedoktavidhinā tadā

gururhotā vṛtastatra vasiṣṭho'dhvaryureva ca //
tatrodgātā marīcistu brahmatve nāradaḥ kṛtaḥ

sanatkumārasaṃyuktāḥ sadasyāstatra vai kṛtāḥ //
vastrairābharaṇairyuktā mukuṭairaṃgulīyakaiḥ

bhūṣitā bhūṣaṇaughena tasminyajñe tadartvijaḥ //
caturṣu tajjñāścatvāra evaṃ te ṣoḍaśartvijaḥ

prastotā kaśyapastatra pratihartā tu gālavaḥ //
subrahmaṇyastathā gargaḥ sadasyaḥ pulahaḥ kṛtaḥ

hotā śukraḥ samākhyāto neṣṭā kratha udāhṛtaḥ //
maitrāvaruṇo durvāsā brāhmaṇācchaṃsī kauśikaḥ

acchāvākaśca śākalyo grāvasthaḥ kratureva ca //
prasthātā pratipūrvo yaḥ śālaṃkāyana eva ca //

agnīdhraśca manustatra unnetā tvaṃgirāḥ kṛtaḥ //
evamādyānmaṇḍapeṣu kṛtvā tānṛtvijaḥ prabhuḥ

anyeṣu maṇḍapeṣveva pratyekamṛtvijaḥ kṛtāḥ //
maṇḍapānāṃ śateṣveva kṛtvā kuṇḍānyakalpayat

ekaiko maṇḍapastatra viṃśahastapramāṇataḥ //
astreṇāśodhya bhūmiṃ tu paṃcagavyena prokṣya ca

carmaṇā cāvaguṃṭhyaiva ālikhyāstreṇa pārvati //
ullikhya prokṣaṇaṃ kṛtvā khātaṃ kṛtvā vidhānataḥ

aṣṭau kuṃḍāni saṃkalpya tathaikamaṇḍape priye //
lepanaṃ maṇḍape kṛtvā vajrākaraṇameva ca

caturasrakārmukaṃ ca vartulaṃ kamalākṛti //
pūrvāṃ diśaṃ samā rabhya kṛtvā tāni prayatnataḥ

catuḥkoṇasamāyuktaṃ pūrve kuṇḍaṃ niveśya tu //
bhagākṛti tathā''gneyyāṃ dakṣiṇe dhanurākṛti //

nairṛtye tu trikoṇaṃ vai vartulaṃ paścimena tu //
ṣaṭkoṇaṃ caiva vāyavye padmākāraṃ tathottare

aiśānyāmaṣṭakoṇaṃ tu madhye caikaṃ vidhā nataḥ //
pratyekaṃ maṇḍapaṃ śubhraṃ stambhaiḥ ṣoḍaśabhiryutam

dhvajaiḥ satoraṇairyuktaṃ cakre brahmā vidhānataḥ //
nyagrodhaṃ pūrvato nyasya dakṣe coduṃbaraṃ tathā

aśvatthaṃ paścime caiva palāśaṃ cottare kramāt //
bāhudaṃḍapramāṇena dhvajāṃstatra niveśya vai

aindryādau pītavarṇādi patākā parikalpitāḥ //
tato brahmā hyagnikuṃḍe cāgnisthāpanamārabhat

svasthāne brāhmaṇāṃścaiva jāpye caiva nyayojayat //
śrīsūktaṃ pāvamānaṃ ca sadā caiva ca vājinam

vṛṣākapiṃ tathaindraṃ ca bahvṛcaḥ pūrvato'japan //
rudrānpuruṣasūktaṃ ca krokādhyāyaṃ(?) ca vaikriyam

brāhmaṇaṃ paitryamaiṃdraṃ ca japeranyajuṣo yame(?) //
devavrataṃ vāmadevyaṃ jyeṣṭhaṃ sāma rathaṃtaram

bheruṃḍāni ca sāmāni cchaṃdogaḥ paścime'japat //
atharvātharvaśirasaṃ skambhastaṃbhamatharvaṇam

nīlarudramatharvāṇamatharvā cottare'japat //
garbhādhānādikaṃ sarvaṃ tato'gnerakarodvibhuḥ

pūrṇāhutiṃ tato dattvā snānakarma tathā'rabhat //
paṃcapallavasaṃyuktaṃ mṛttikābhiḥ samanvitam

kaṣāyaiḥ paṃcagavyaiśca paṃcāmṛtaphalaistathā //
tīrthodakaiḥ sametaṃ tu maṃtraiḥ snānamathārabhat

netrāṇyutpādya devasya kṛtvā ca tilakakriyām //
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni pātāle ca viśeṣataḥ

svarga loke ca yānyeva tatra tānyāyayustadā //
etasminnantare brahmā devānāṃ paśyatāṃ tadā

bhūmiṃ bhittvā viveśātha tatra liṃgamapaśyata //
sparśākhyaṃ taṃ tu saṃchādya madhunā darbhamūlakaiḥ

tatra brahmaśilāṃ nyasya tasyā ūrdhvaṃ mahāprabham //
liṃgaṃ pratiṣṭhayāmāsa kṛtvā niścalamā tmavān

sthitvā ca parame tattve maṃtranyāsamathākarot //
evaṃ liṃgaṃ pratiṣṭhāpya tatra brahmā jagadguruḥ //
pūjayāmāsa vidhinā vedoktairmaṃtra vistaraiḥ

mantranyāse kṛte tatra brahmaṇā lokakartṝṇā //
tatra vipragaṇo hṛṣṭo jayaśabdādimaṃgalaiḥ //
nirdhūmaścābhavadvahniḥ sūryakoṭisamaprabhaḥ

devadundubhayo neduḥ prasannāśca digīśvarāḥ //
puṣpavṛṣṭiḥ papātoccaistasminyajñamahotsave

pratiṣṭhāpya tato liṃgaṃ śrīsomeśaṃ pitāmahaḥ //
dāpayāmāsa viprebhyo bhūriśo yajñadakṣiṇām

sanatkumārapramukhairādyairbrahmarṣibhirvṛtaḥ //
dakṣiṇāmadadātsomastrīm̐llokānbrahmaṇe purā

tebhyo brahmarṣimukhyebhyaḥ sadasyebhyastathaiva ca //
dadau hiraṇyaṃ ratnāni koṭiśo bhūridakṣiṇāḥ

sobhiṣikto mahātejāḥ sarvairbrahmarṣibhistataḥ //
trīm̐llokānbhāvayāmāsa svabhāsā bhāsatāṃ varaḥ

taṃ sinī ca kuhūścaiva dyutiḥ puṣṭiḥ prabhā vasuḥ//
kīrttirdhṛtiśca lakṣmīśca nava devyaḥ siṣevire

prāpyāvabhṛthamavyagraḥ kṛtvā māheśvaraṃ makham //
kṛtārthaḥ paripūrṇaśca saṃbabhūva niśāpatiḥ

tatastasmai dadau rājyaṃ prājyaṃ brahmā pitāmahaḥ //
bījauṣadhīnāṃ viprāṇāmavannānāṃ ca varānane

tasminyajñe samājagmurye kecitpṛthivīśvarāḥ //
teṣāṃ rājyaṃ dhanaṃ bhogāndadau svargaṃ tathā'kṣayam

brāhmaṇānbhojayāmāsa svayamevauṣadhīpatiḥ //
dadau sarvaṃ tadā teṣāṃ prabhāsakṣetravāsinām /// /// १३३ //
hiraṇyādīnyadāccaiva mahādānāni ṣoḍaśa //
yo yadarthayate tatra sāmānyaḥ prākṛto janaḥ//
nijakarmānusāreṇa sa lebhe ca tadeva hi

evaṃ samarthite yajñe sarve devāḥ savāsavāḥ //
sthāpayitvā tu liṃgāni jagmuḥ sarve yathāgatam

candramāstu punardevi brahmaṇā sahito vibhuḥ //
liṃgamārādhayāmāsa prabhāse pāpanāśane

trikālaṃ pūjayāmāsa dhūpamālyānulepanaiḥ //
taṃ praṇamya ca deveśi stauti nityaṃ niśāpatiḥ //

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye someśvarapratiṣṭhāmāhātmyavarṇanaṃ
nāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ