સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.23-3

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તતઃ શાંતમના ભૂત્વા ચંદ્રમા વિસ્મયાન્વિતઃ ॥
શંભુભક્ત્યા પરીતાત્મા પ્રભાસક્ષેત્રમાસ્થિતઃ

પૂર્વોક્તં યત્તુ દેવેન સ તથા કૃતવાન્વિભુઃ ॥
ગત્વા સાગરમધ્યે તુ ગૃહીત્વા લિંગમુત્તમમ્

વિશ્વકર્મ્માણમાહૂય સહિતં પરિચારકૈઃ ॥
આદિદેશ સ્વયં સોમસ્ત્વષ્ટારં દેવશિલ્પિનમ્

॥ ચંદ્ર ઉવાચ ॥ ॥
વિશ્વકર્મન્નિદં લિંગં મમ દત્તં તુ શંભુના ॥
ગૃહાણ ત્વં મહાબાહો યુક્તસ્થાને નિવેશય

રક્ષસ્વ તાવદ્ગન્તાસ્મિ સ્વકીયં ભવનં વિભો ॥
યજ્ઞાર્થમાનયિષ્યામિ યજ્ઞોપકરણાનિ ચ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ચ તદા ચંદ્રશ્ચંદ્ર લોકં જગામ હ॥
ગત્વા તત્ર મહાદેવિ ચંદ્રલોકંમહાપ્રભમ્

કોટિયોજનવિસ્તીર્ણં સદામૃતમયં શુભમ્॥
તત્રાહૂય મહાદેવિ પ્રતીહારં સુમેધસમ્

મંત્રિણં હેમગર્ભાંગં બૃહસ્પતિસમં ધિયા ॥
યજ્ઞોપસ્કરસંભારં સર્વમાદાય સત્વરાઃ

પ્રભાસક્ષેત્રં ગચ્છંતુ મમાદેશપરાયણાઃ ॥
સાગ્નિભિર્બ્રાહ્મણૈઃ સાર્દ્ધં ગચ્છંતુ ક્ષેત્રમુત્તમમ્

શીઘ્રં સંપાદ્યતાં સર્વં યથા યજ્ઞઃ પ્રવર્તતે ॥
સર્વેષામેવ વિપ્રાણાં ચંદ્રલોકનિવાસિનામ્

પૃથક્પૃથગ્વિમાનં તુ દેયં તેષાં મહાધનમ્ ॥
ગવાં ચ દશલક્ષાણાં સવત્સાનાં પયોમુચામ્

હેમભારૈર્ભૂષિતાનાં કામધેનૂપમત્વિષામ્॥
અશ્વાનાં શ્યામકર્ણાનાં સપાદં લક્ષમેવ ચ

દંતિનામયુતં ચૈવ ઘંટાભરણશોભિતમ્ ॥
સહસ્રાણિ ચ ચત્વારિ રથાનાં વાતરંહસામ્

લક્ષં તુ કરભાણાં ચ મણિમાણિક્યસંયુતમ્ ॥
સૈન્યાનાં કોટિરેકા તુ ચતુરંગબલાન્વિતા

અગ્નિશૌચાનિ વસ્ત્રાણિ બ્રાહ્મણાર્થં તથૈવ ચ ॥
વિભૂષણાનિ દિવ્યાનિ ઋત્વિગર્થં શુભાનિ ચ

નાનાભક્ષ્યાણિ ભોજ્યાનિ પાનાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
લક્ષં કર્મકરાણાં તુ દાસીનાં લક્ષમેવ ચ ॥

દારુવંશાવધિ પ્રોક્તં યત્કિંચિત્સ્વં મદાજ્ઞયા ॥
અન્યદ્યદ્બ્રાહ્મણા બ્રૂયુસ્તત્સર્વં તત્ર નીયતામ્

દેવાનાં દાનવાનાં તુ યક્ષગંધર્વરક્ષ સામ્ ॥
સપ્તદ્વીપક્ષિતીશાનાં સપ્તપાતાલવાસિનામ્

નાનાનૃપસહસ્રાણાં ઘોષણા ક્રિયતાં મુહુઃ ॥
સર્વેષાં ઘોષણા કાર્યા પ્રભાસાગમનં પ્રતિ

ઇત્યુક્ત્વા મંત્રિણં તત્ર ચંદ્રમાસ્ત્વરયાઽન્વિતઃ ॥
બ્રહ્મલોકં સ ગતવાન્યજ્ઞાર્થં બ્રહ્મણોંતિકમ્

સોઽપિ ચંદ્રમસો મંત્રી હેમગર્ભો મહાપ્રભઃ ॥
સોમાજ્ઞાં શિરસા કૃત્વા યજ્ઞસંભારસંભૃતઃ

પ્રભાસં ક્ષેત્રમાગત્ય યજ્ઞાર્થં યત્નવાનભૂત્ ॥
તથૈવ ચાહ્વયાંચક્રે ભૂર્ભુવઃસ્વર્નિવાસિનઃ ॥

શ્રુત્વા તુ ઘોષણાં સર્વે શીઘ્રં તત્ર સમાયયુઃ॥
રવિયોજનપર્યંતં ક્ષેત્રમાલોક્ય તત્ર તત્

બ્રાહ્મણાંશ્ચ સમાહૂય સોમાધ્યક્ષં ઉવાચ તાન્ ॥
યજ્ઞાંગં સર્વમાનીતં મયા સોમાજ્ઞયા દ્વિજાઃ ॥
અનંતરં તુ યત્કૃત્યં ભવદ્ભિસ્તદ્વિધીયતામ્

ઇત્યુક્તા બ્રાહ્મણાઃ સર્વે તપોનિર્ધૂતકલ્મષાઃ ॥
તત્રૈવ દદૃશુઃ સર્વે ત્વષ્ટારં દેવશિલ્પિનમ્

તં દૃષ્ટ્વા તુ દ્વિજાઃ સર્વે લિંગં દૃષ્ટ્વા સમીપતઃ ॥
કથમેતદિતિ પ્રોચુર્વિશ્વકર્મન્બ્રવીહિ નઃ ॥
કસ્માદત્ર સ્થિતસ્ત્વં વૈ શિલ્પિકોટિસમન્વિતઃ

॥ વિશ્વકર્મ્મોવાચ ॥ ॥
અહં સોમનિયુક્તસ્તુ યુક્તોઽસ્મિ લિંગરક્ષણે ॥
તદાજ્ઞાપાલને યત્નઃ ક્રિયતેઽતો મયા દ્વિજાઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
એવં શ્રુત્વા યદા વિપ્રા જ્ઞાત્વા સર્વં તુ કારણમ્ ॥
ચરિતા યજ્ઞકાર્યાર્થં તતશ્ચક્રુરુપ ક્રમમ્

તત્ર યોજનપર્યંતં દેવાનાં યજનં શુભમ્ ॥
તદ્દેવયજનં કૃત્વા પત્નીશાલાં ચ ચક્રિરે

હવિર્દ્ધાનં સદશ્ચૈવ ઉત્તરા વેદિરેવ ચ ॥
બ્રહ્મણઃ સદનાગ્નીધ્રીત્યેવં સ્થાનાનિ ચક્રિરે

તત્ર યોજનપર્યંતં યજ્ઞયૂપાંશ્ચ મંડપાન્ ॥
વિશ્વકર્મા ચકારાશુ કુંડાનિ વિવિધાનિ ચ

સહસ્રસંખ્યયા તત્ર કુણ્ડાનાં મંડપાવધિ ॥
તત્ર તે બ્રાહ્મણાઃ સર્વે પ્રતિષ્ઠાયજ્ઞકોવિદાઃ

નાનાભરણરત્નૈશ્ચ બ્રાહ્મણાઃ સમલંકૃતાઃ ॥
ચક્રુઃ સર્વે યથન્યાયં શાસ્ત્રં દૃષ્ટ્વા પુનઃપુનઃ

વૃક્ષાંસ્તથૌષધીર્દિવ્યા સમિત્પુષ્પકુશાદિકાન્ ॥
હોમદ્રવ્યાદિકં સર્વ માજ્યં પ્રાજ્યં નવં પયઃ

તથાન્યદપિ યત્કિંચિદ્યજ્ઞોપકરણં સ્મૃતમ્ ॥
વર્દ્ધનીકલશાદ્યં ચ સર્વં હેમમયં શુભમ્

ચક્રુઃ સર્વં યથાન્યાયં પ્રતિષ્ઠામખમાદૃતાઃ ॥
તત્ર વિપ્રગણો હૃષ્ટો ભક્ષ્યભોજ્યાદિતર્પિતઃ

વેદધ્વનિતનિર્ઘોષૈર્દિવં ભૂમિં ચ સંસ્પૃશન્ ॥
સુશુભે મંડપસ્તત્ર પતાકાભિરલંકૃતઃ

દિવ્યસિંહાસનોપેતો મુક્તાદામપરિષ્કૃતઃ ॥
દિવ્યચન્દનમાલાભિઃ કલ્પપલ્લવતોરણૈઃ

દિવ્યગન્ધ સુગન્ધાદ્યૈઃ સ્વર્ગસ્થાનમિવાભવત્ ॥
ચતુર્દશવિધસ્તત્ર ભૂતગ્રામઃ સમાગતઃ

સ્થાવરઃ સર્પજાતિશ્ચ પક્ષિજાતિસ્તથૈવ ચ ॥
મૃગસંજ્ઞશ્ચતુર્થશ્ચ પશ્વાખ્યઃ પઞ્ચમઃ સ્મૃતઃ

ષષ્ઠશ્ચ માનુષઃ પ્રોક્તઃ પૈશાચઃ સપ્તમઃ સ્મૃતઃ ॥
અષ્ટમો રાક્ષસઃ પ્રોક્તો નવમો યજ્ઞ એવ ચ

ગાંધર્વશાક્રસૌમ્યાશ્ચ પ્રાજાપત્યસ્તથૈવ ચ ॥
બ્રાહ્મશ્ચેતિ સમાખ્યાતશ્ચતુર્દશવિધો ગણઃ

વિશ્વેદેવાસ્તથા સાધ્યા મરુતો વસવસ્તથા ॥
લોકપાલાસ્તથાષ્ટૌ ચ નક્ષત્રાણિ ગ્રહૈઃ સહ

બ્રહ્માણ્ડે દેવતા યાશ્ચ તાઃ સર્વાસ્તત્ર ચાગતાઃ ॥
હૃષ્ટાઃ પ્રભાસકે ક્ષેત્રે પ્રારબ્ધે યજ્ઞકર્મ્મણિ

ઘૃતક્ષીરવહા નદ્યો દધિપાયસકર્દમાઃ॥
પક્વાન્નાનાં ફલાનાં ચ રાશયઃ પર્વતોપમાઃ

દૃશ્યન્તે વિવિધાકારાસ્તસ્મિન્યજ્ઞમહોત્સવે ॥
જગુ(?)સ્તત્રૈવ ગન્ધર્વા નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ

ભક્ષ્યભોજ્યૈશ્ચ વિવિધૈઃ કામપાનાદિભિસ્તથા ॥
તૃપ્તા દેવાશ્ચ મુનયો ભૂતગ્રામાશ્ચતુર્દશ

એવં સંભારસહિતં યજ્ઞાંગં સર્વમેવ હિ ॥
પ્રગુણીકૃત્ય સચિવો મુક્ત્વા તત્રૈવ રક્ષકાન્ ॥
સોમસ્યાહ્વાનનાર્થં ચ બ્રહ્મલોકં જગામ હ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
સ દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મણઃ પાર્શ્વે સ્થિતં સોમમહાપ્રભમ્ ॥
પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્ભૂમૌ સોમં બ્રહ્માણમેવ ચ

કૃતાંજલિપુટો ભૂત્વા ઉવાચ નતકંધરઃ ॥
॥ હેમગર્ભ ઉવાચ ॥ ॥
ભગવન્ભવદાદેશાદ્યજ્ઞાંગં સર્વમેવ હિ

તત્ર પ્રાભાસિકે ક્ષેત્રે મયા તે પ્રગુણીકૃતમ્ ॥
તત્ર બ્રહ્મર્ષયઃ સર્વે તથા રાજર્ષયોઽપરે

ત્વન્માર્ગપ્રેક્ષકાઃ સર્વે સન્તિષ્ઠન્તે સમાકુલાઃ ॥
અનન્તરં તુ યત્કૃત્યં તદ્ભવાન્કર્તુમર્હતિ

॥ ॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્તસ્તુ તદા ચન્દ્રઃ સમુદ્રસ્ય સુતેન વૈ ॥
પ્રહસ્યોવાચ બ્રહ્માણં ચન્દ્રમા લોકસાક્ષિણમ્

ભગવન્સર્વદેવેશ મમાનુગ્રહકામ્યયા ॥
પ્રતિષ્ઠાયજ્ઞકામસ્ય મમાતિથ્યં કુરુ પ્રભો

અદ્ય મે સફલં જન્મ સફલં ચ તપઃ પ્રભો ॥
દેવત્વમદ્ય મે બ્રહ્મંસ્ત્વત્પ્રસાદાદ્ભવિષ્યતિ

મયા ચ તપસોગ્રેણ પ્રાપ્તં લિંગમુમાપતેઃ ॥
તત્પ્રતિષ્ઠાવિધિં સર્વં તદ્ભવાન્કર્ત્તુમર્હતિ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
અવશ્યં તવ કર્ત્તાસ્મિ પ્રતિષ્ઠાં શંકરાત્મિકામ્ ॥
ત્વદારાધનલિંગે તુ સોમેશેઽતિવિશેષતઃ

યે કેચિદ્ભવિતારો વા અતીતા યે નિશાકરાઃ ॥
તેષાં સોમાન્વયાનાં ચ સર્વેષામાદ્યદૈવતમ્

યોઽસૌ સોમેશ્વરો દેવ આદૌ ભૈરવનામભૃત્ ॥
મન્વન્તરાન્તરેઽતીતે પ્રતિષ્ઠેઽહં પુનઃપુનઃ

યદા પ્રાભાસિકં ક્ષેત્રે ગતોઽહં ચાષ્ટવાર્ષિકઃ ॥
આહૂતઃ પૂર્વમિન્દ્રેણ ભૈરવસ્ય પ્રતિષ્ઠિતે

।
તત્પ્રભૃત્યેવ મે નામ બાલરૂપી નિગદ્યતે ॥
અન્યેષુ સર્વતીર્થેષુ વૃદ્ધરૂપી વસામ્યહમ્

પ્રભાસે તુ પુનશ્ચંદ્ર બાલ્યાપ્રભૃતિ સંવસે ॥
બ્રહ્માણ્ડે યાનિ તીર્થાનિ બ્રાહ્મણાસ્તેષુ યે સ્મૃતાઃ

તેષામાદ્યો નિશાનાથ પ્રભાસેઽહં વ્યવસ્થિતઃ ॥
કલ્પેકલ્પે નિશાનાથ મમ નામાંતરં ભવેત્

સ્વયંભૂઃ પ્રથમે નામ દ્વિતીયે પદ્મભૂઃ સ્મૃતઃ॥
તૃતીયે વિશ્વકર્ત્તેતિ બાલરૂપી તુરીયકે

એષામેવ પરીવર્તો નામ્નાં ભાવિ પુનઃપુનઃ ॥
પરાર્દ્ધદ્વયપર્યંતં પ્રભાસે સંસ્થિતસ્ય મે

આદિસોમેન તત્રૈવ શંભોર્નેત્રોદ્ભવેન વૈ ॥
પ્રભાસે તુ તપસ્તપ્ત્વા પ્રત્યક્ષીકૃતઈશ્વરઃ

તતો દદૌ વરં તુષ્ટઃ પૂર્વચન્દ્રસ્ય શૂલધૃક્ ॥
યસ્માદારાધિતોઽહં તે સોમ ભક્ત્યા ચિરન્તનમ્

તસ્માત્સોમેશનામૈવમસ્મિઁલ્લિંગે ભવિષ્યતિ ॥
યાવદ્બ્રહ્મા શતાનન્દઃ પ્રકૃતૌ ન પ્રલીયતે

યે કેચિદ્ભવિતારો વૈ રાત્રિનાથા નિશાકરાઃ ॥
તે મદારાધનં ચાત્ર કરિષ્યંતિ પુનઃપુનઃ

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાઞ્છંભુસ્તત્રૈવાંતરધીયત ॥
તસ્મિન્કાલે મયા સોમ આદ્યં લિંગં પ્રતિષ્ઠિતમ્

।
તદાપ્રભૃતિ સોમાનાં લક્ષાણાં દ્વિતયં ગતમ્ ॥
સહસ્રદ્વિતયં ચૈવ શતં ચૈકં ષડુત્તરમ્

સપ્તમસ્ત્વં મહાવાહો વર્ત્તસે સોમ સાંપ્રતમ્ ॥
એતાવન્ત્યેવ લિંગાનિ પ્રતિષ્ઠાં પ્રાપિતાનિ મે

એષ એવાધુના સોઽહં તદારાધનજં ફલમ્ ॥
પ્રતિષ્ઠાતાસ્મિ ભદ્રં તે સોમ કૃત્ય મમૈવ તત્

॥
॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્બ્રહ્મા વેદવિદ્યાસમન્વિતઃ ॥
સર્વદેવમયો દેવૈઃ સહિતસ્તીર્થસંયુતઃ

સનત્કુમારપ્રમુખૈ ર્યોગીન્દ્રૈરૃષિભિઃ સહ ॥
બૃહસ્પતિં સમાહૂય પુરસ્કૃત્ય પુરોધસમ્

હંસયાનં સમારુહ્ય કોટિબ્રહ્મર્ષિભિઃ સહ ॥
આગતઃ સોમરાજેન તદા બ્રહ્મા જગત્પતિઃ

પ્રાભાસિકે મહાતીર્થે યત્ર દારુવનં સ્મૃતમ્ ॥
ઋષિતોયા નદી યત્ર મહાપાતકનાશિની

અસ્મિંસ્તીર્થે પ્રભાસે તુ બ્રહ્મભાગઃ સ ઉચ્યતે ॥
ત્રિદૈવતમિદં ક્ષેત્રં મયા તે કથિતં પ્રિયે

તત્રાગત્વ ચતુર્વક્ત્રો બ્રાહ્મભાગેઽતિનિર્મલે ॥
મુનીનાકારયામાસ ઉન્નત સ્થાનવાસિનઃ

આયાંતં વેધસં દૃષ્ટ્વા દેવર્ષિગુરુસંયુતમ્ ॥
તે સર્વે પૂજયામાસુઃ સંસ્તવૈર્વેદસંમિતૈઃ

અથોવાચ દ્વિજાન્સર્વાન્બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥
ચિરમારાધ્ય સોમેન સોમેશં પાપનાશનમ્

તસ્મિન્પ્રસન્ને સોમેન લબ્ધં લિઙ્ગમનુત્તમમ્ ॥
પ્રતિષ્ઠાર્થં તુ દેવસ્ય આયાતા દ્વિજસત્તમાઃ

યથા મયા સદા કાર્યા પ્રતિષ્ઠા શંકરાત્મિકા ॥
ભવદ્ભિઃ પરિકાર્યા સા મમ ભાગસમાશ્રયૈઃ

યતઃ કોપેન ભવતાં લિંગં પ્રપતિતં ભુવિ ॥
પ્રતિષ્ઠા તસ્ય કર્તવ્યા યુષ્માભિર્વૈ ન સંશયઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ગૃહીત્વાઽથ મુનીન્સર્વાન્બ્રહ્મા લોકપિતા મહઃ ॥
આનીતઃ સોમરાજેન તદા બ્રહ્મા જગત્પતિઃ

પ્રાભાસિકે મહાતીર્થે સાવિત્ર્યા સહિતઃ પ્રભુઃ ॥
કારયામાસ કુણ્ડાનાં મણ્ડપાનાં શતંશતમ્

એકૈકે મણ્ડપે તત્ર ચક્રે સપ્તદશર્ત્વિજઃ॥
ગુરુણા પ્રેરિતો બ્રહ્મા તત્ર દેવપુરોધસા

પાર્શ્વે સ્થિતસ્તદા બ્રહ્મા વિધાનૈર્વેદ ભાષિતૈઃ ॥
દીક્ષયામાસ સોમં તુ રોહિણ્યા સહિતં વિભુમ્

પત્નીં ચ રોહિણીં કૃત્વા સર્વલક્ષણસંયુતામ્ ॥
મૃગચર્મધરાં દેવીં ક્ષૌમવસ્ત્રાવગુંઠિતા મ્

પત્નીશાલાં સમાનીતા ઋત્વિગ્ભિર્વેદપારગૈઃ ॥
ચંદ્રમા દીક્ષયા યુક્ત ઋષિગંધર્વસંસ્તુતઃ

ઔદુંબરેણ દંડેન સંવૃતો મૃગચર્મણા ॥
અતીવ તેજસા યુક્તઃ શુશુભે સદસિ સ્થિતઃ

તતો બ્રહ્મા મહાદેવિ સર્વલોકપિતામહઃ ॥
ઋત્વિજાં વરણં ચક્રે વેદોક્તવિધિના તદા

ગુરુર્હોતા વૃતસ્તત્ર વસિષ્ઠોઽધ્વર્યુરેવ ચ ॥
તત્રોદ્ગાતા મરીચિસ્તુ બ્રહ્મત્વે નારદઃ કૃતઃ

સનત્કુમારસંયુક્તાઃ સદસ્યાસ્તત્ર વૈ કૃતાઃ ॥
વસ્ત્રૈરાભરણૈર્યુક્તા મુકુટૈરંગુલીયકૈઃ

ભૂષિતા ભૂષણૌઘેન તસ્મિન્યજ્ઞે તદર્ત્વિજઃ ॥
ચતુર્ષુ તજ્જ્ઞાશ્ચત્વાર એવં તે ષોડશર્ત્વિજઃ

પ્રસ્તોતા કશ્યપસ્તત્ર પ્રતિહર્તા તુ ગાલવઃ ॥
સુબ્રહ્મણ્યસ્તથા ગર્ગઃ સદસ્યઃ પુલહઃ કૃતઃ

હોતા શુક્રઃ સમાખ્યાતો નેષ્ટા ક્રથ ઉદાહૃતઃ ॥
મૈત્રાવરુણો દુર્વાસા બ્રાહ્મણાચ્છંસી કૌશિકઃ

અચ્છાવાકશ્ચ શાકલ્યો ગ્રાવસ્થઃ ક્રતુરેવ ચ ॥
પ્રસ્થાતા પ્રતિપૂર્વો યઃ શાલંકાયન એવ ચ ॥

અગ્નીધ્રશ્ચ મનુસ્તત્ર ઉન્નેતા ત્વંગિરાઃ કૃતઃ ॥
એવમાદ્યાન્મણ્ડપેષુ કૃત્વા તાનૃત્વિજઃ પ્રભુઃ

અન્યેષુ મણ્ડપેષ્વેવ પ્રત્યેકમૃત્વિજઃ કૃતાઃ ॥
મણ્ડપાનાં શતેષ્વેવ કૃત્વા કુણ્ડાન્યકલ્પયત્

એકૈકો મણ્ડપસ્તત્ર વિંશહસ્તપ્રમાણતઃ ॥
અસ્ત્રેણાશોધ્ય ભૂમિં તુ પંચગવ્યેન પ્રોક્ષ્ય ચ

ચર્મણા ચાવગુંઠ્યૈવ આલિખ્યાસ્ત્રેણ પાર્વતિ ॥
ઉલ્લિખ્ય પ્રોક્ષણં કૃત્વા ખાતં કૃત્વા વિધાનતઃ

અષ્ટૌ કુંડાનિ સંકલ્પ્ય તથૈકમણ્ડપે પ્રિયે ॥
લેપનં મણ્ડપે કૃત્વા વજ્રાકરણમેવ ચ

ચતુરસ્રકાર્મુકં ચ વર્તુલં કમલાકૃતિ ॥
પૂર્વાં દિશં સમા રભ્ય કૃત્વા તાનિ પ્રયત્નતઃ

ચતુઃકોણસમાયુક્તં પૂર્વે કુણ્ડં નિવેશ્ય તુ ॥
ભગાકૃતિ તથાઽઽગ્નેય્યાં દક્ષિણે ધનુરાકૃતિ ॥

નૈરૃત્યે તુ ત્રિકોણં વૈ વર્તુલં પશ્ચિમેન તુ ॥
ષટ્કોણં ચૈવ વાયવ્યે પદ્માકારં તથોત્તરે

ઐશાન્યામષ્ટકોણં તુ મધ્યે ચૈકં વિધા નતઃ ॥
પ્રત્યેકં મણ્ડપં શુભ્રં સ્તમ્ભૈઃ ષોડશભિર્યુતમ્

ધ્વજૈઃ સતોરણૈર્યુક્તં ચક્રે બ્રહ્મા વિધાનતઃ ॥
ન્યગ્રોધં પૂર્વતો ન્યસ્ય દક્ષે ચોદુંબરં તથા

અશ્વત્થં પશ્ચિમે ચૈવ પલાશં ચોત્તરે ક્રમાત્ ॥
બાહુદંડપ્રમાણેન ધ્વજાંસ્તત્ર નિવેશ્ય વૈ

ઐન્દ્ર્યાદૌ પીતવર્ણાદિ પતાકા પરિકલ્પિતાઃ ॥
તતો બ્રહ્મા હ્યગ્નિકુંડે ચાગ્નિસ્થાપનમારભત્

સ્વસ્થાને બ્રાહ્મણાંશ્ચૈવ જાપ્યે ચૈવ ન્યયોજયત્ ॥
શ્રીસૂક્તં પાવમાનં ચ સદા ચૈવ ચ વાજિનમ્

વૃષાકપિં તથૈન્દ્રં ચ બહ્વૃચઃ પૂર્વતોઽજપન્ ॥
રુદ્રાન્પુરુષસૂક્તં ચ ક્રોકાધ્યાયં(?) ચ વૈક્રિયમ્

બ્રાહ્મણં પૈત્ર્યમૈંદ્રં ચ જપેરન્યજુષો યમે(?) ॥
દેવવ્રતં વામદેવ્યં જ્યેષ્ઠં સામ રથંતરમ્

ભેરુંડાનિ ચ સામાનિ ચ્છંદોગઃ પશ્ચિમેઽજપત્ ॥
અથર્વાથર્વશિરસં સ્કમ્ભસ્તંભમથર્વણમ્

નીલરુદ્રમથર્વાણમથર્વા ચોત્તરેઽજપત્ ॥
ગર્ભાધાનાદિકં સર્વં તતોઽગ્નેરકરોદ્વિભુઃ

પૂર્ણાહુતિં તતો દત્ત્વા સ્નાનકર્મ તથાઽરભત્ ॥
પંચપલ્લવસંયુક્તં મૃત્તિકાભિઃ સમન્વિતમ્

કષાયૈઃ પંચગવ્યૈશ્ચ પંચામૃતફલૈસ્તથા ॥
તીર્થોદકૈઃ સમેતં તુ મંત્રૈઃ સ્નાનમથારભત્

નેત્રાણ્યુત્પાદ્ય દેવસ્ય કૃત્વા ચ તિલકક્રિયામ્ ॥
પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ પાતાલે ચ વિશેષતઃ

સ્વર્ગ લોકે ચ યાન્યેવ તત્ર તાન્યાયયુસ્તદા ॥
એતસ્મિન્નન્તરે બ્રહ્મા દેવાનાં પશ્યતાં તદા

ભૂમિં ભિત્ત્વા વિવેશાથ તત્ર લિંગમપશ્યત ॥
સ્પર્શાખ્યં તં તુ સંછાદ્ય મધુના દર્ભમૂલકૈઃ

તત્ર બ્રહ્મશિલાં ન્યસ્ય તસ્યા ઊર્ધ્વં મહાપ્રભમ્ ॥
લિંગં પ્રતિષ્ઠયામાસ કૃત્વા નિશ્ચલમા ત્મવાન્

સ્થિત્વા ચ પરમે તત્ત્વે મંત્રન્યાસમથાકરોત્ ॥
એવં લિંગં પ્રતિષ્ઠાપ્ય તત્ર બ્રહ્મા જગદ્ગુરુઃ ॥
પૂજયામાસ વિધિના વેદોક્તૈર્મંત્ર વિસ્તરૈઃ

મન્ત્રન્યાસે કૃતે તત્ર બ્રહ્મણા લોકકર્તૄણા ॥
તત્ર વિપ્રગણો હૃષ્ટો જયશબ્દાદિમંગલૈઃ ॥
નિર્ધૂમશ્ચાભવદ્વહ્નિઃ સૂર્યકોટિસમપ્રભઃ

દેવદુન્દુભયો નેદુઃ પ્રસન્નાશ્ચ દિગીશ્વરાઃ ॥
પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાતોચ્ચૈસ્તસ્મિન્યજ્ઞમહોત્સવે

પ્રતિષ્ઠાપ્ય તતો લિંગં શ્રીસોમેશં પિતામહઃ ॥
દાપયામાસ વિપ્રેભ્યો ભૂરિશો યજ્ઞદક્ષિણામ્

સનત્કુમારપ્રમુખૈરાદ્યૈર્બ્રહ્મર્ષિભિર્વૃતઃ ॥
દક્ષિણામદદાત્સોમસ્ત્રીઁલ્લોકાન્બ્રહ્મણે પુરા

તેભ્યો બ્રહ્મર્ષિમુખ્યેભ્યઃ સદસ્યેભ્યસ્તથૈવ ચ ॥
દદૌ હિરણ્યં રત્નાનિ કોટિશો ભૂરિદક્ષિણાઃ

સોભિષિક્તો મહાતેજાઃ સર્વૈર્બ્રહ્મર્ષિભિસ્તતઃ ॥
ત્રીઁલ્લોકાન્ભાવયામાસ સ્વભાસા ભાસતાં વરઃ

તં સિની ચ કુહૂશ્ચૈવ દ્યુતિઃ પુષ્ટિઃ પ્રભા વસુઃ॥
કીર્ત્તિર્ધૃતિશ્ચ લક્ષ્મીશ્ચ નવ દેવ્યઃ સિષેવિરે

પ્રાપ્યાવભૃથમવ્યગ્રઃ કૃત્વા માહેશ્વરં મખમ્ ॥
કૃતાર્થઃ પરિપૂર્ણશ્ચ સંબભૂવ નિશાપતિઃ

તતસ્તસ્મૈ દદૌ રાજ્યં પ્રાજ્યં બ્રહ્મા પિતામહઃ ॥
બીજૌષધીનાં વિપ્રાણામવન્નાનાં ચ વરાનને

તસ્મિન્યજ્ઞે સમાજગ્મુર્યે કેચિત્પૃથિવીશ્વરાઃ ॥
તેષાં રાજ્યં ધનં ભોગાન્દદૌ સ્વર્ગં તથાઽક્ષયમ્

બ્રાહ્મણાન્ભોજયામાસ સ્વયમેવૌષધીપતિઃ ॥
દદૌ સર્વં તદા તેષાં પ્રભાસક્ષેત્રવાસિનામ્ ॥। ॥। ૧૩૩ ॥
હિરણ્યાદીન્યદાચ્ચૈવ મહાદાનાનિ ષોડશ ॥
યો યદર્થયતે તત્ર સામાન્યઃ પ્રાકૃતો જનઃ॥
નિજકર્માનુસારેણ સ લેભે ચ તદેવ હિ

એવં સમર્થિતે યજ્ઞે સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ॥
સ્થાપયિત્વા તુ લિંગાનિ જગ્મુઃ સર્વે યથાગતમ્

ચન્દ્રમાસ્તુ પુનર્દેવિ બ્રહ્મણા સહિતો વિભુઃ ॥
લિંગમારાધયામાસ પ્રભાસે પાપનાશને

ત્રિકાલં પૂજયામાસ ધૂપમાલ્યાનુલેપનૈઃ ॥
તં પ્રણમ્ય ચ દેવેશિ સ્તૌતિ નિત્યં નિશાપતિઃ ॥

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે સોમેશ્વરપ્રતિષ્ઠામાહાત્મ્યવર્ણનં
નામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ