Skanda Purana · Verses 7.22-3

īśvara uvāca // //
dakṣeṇaivamanujñātaḥ śocankarma svakaṃ tadā //
duḥkhaśokaparītātmā prabhāsaṃ kṣetramāgataḥ

sa gatvā dakṣiṇaṃ tīraṃ sāgarasya samīpataḥ //
dadarśa parvataṃ tatra kṛtasmaramiti śrutam

yakṣavidyādharākīrṇaṃ kinnarairupaśobhitam //
caṃdanāgurukarpūrairaśokaistilakaiḥ śubhaiḥ

kalhāraiḥ śatapatraiśca puṣpitaiḥ phalitaiḥ śubhaiḥ //
āmrajambūkapitthaiśca dāḍimaiḥ panasaistathā

niṃbujambīranāgaiśca kadalīkhaṃḍamaṃḍitaiḥ //
kramukairnāgavallyādyaiḥ śālaistālaistamālakaiḥ

bījapūrakakharjūrairdrākṣāmadhurapāṭalaiḥ //
bilvacaṃpakatiṃdvādyaiḥ kadaṃbakakubhaistathā

dhavāśokaśirīṣādyairnānāvṛkṣaiśca śobhitam //
kāmaṃ kāmaphalairvṛkṣaiḥ puṣpitaiḥ phalitaiḥ śubhaiḥ

haṃsakāraṃḍavākīrṇaṃ cakravākopaśobhitam //
kokilābhiḥ śukaiścaiva nānāpakṣininādi tam

jātismarāḥ pakṣiṇaśca vyājahrurmānuṣīṃ giram //
gaṃdharvakiṃnarayugaiḥ siddhavidyādharoragaiḥ [/ ९ //
krīḍadbhirvividhairdivyaiḥ śobhitaṃ parvatottamam //
devagaṃdharvanṛtyaiśca veṇuvīṇānināditam

vedadhvanitaghoṣeṇa yajñahomāgnihotrajaiḥ //
samāvṛtaṃ sarvamājyagaṃdhibhirucchritam

śobhitaṃ carṣibhirdivyaiścāturvidyairdvijottamaiḥ //
atriścaiva vasiṣṭhaśca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ

bhṛguścaiva marīciśca bharadvājo'tha kaśyapaḥ //
manuryamoṃ'girā viṣṇuḥ śātātapaparāśarau

āpastaṃbo'tha saṃvartaḥ kātyaḥ kātyāyano muniḥ //
gautamaḥ śaṃkhalikhitau tathā vācaspatirmuniḥ

jāmadagnyo yājñavalkya ṛṣyaśṛṃgo vibhāṃḍakaḥ //
gārgyaśaunakadālbhyāśca vyāsa uddālakaḥ śukaḥ

nāradaḥ parvataścaiva durvāsā ugratāpasaḥ //
śākalyo gālavaścaiva jābālirmudgalastathā

viśvāmitraḥ kauśikaśca jahnurviśvāvasustathā //
dhaumyaścaiva śatānando vaiśaṃpāyanajiṣṇavaḥ

śākaṭāyanavārddhikyāvagniko bādarāyaṇaḥ //
vālakhilyā mahātmāno ye ca bhūmaṇḍale sthitāḥ

te sarve tatra tiṣṭhaṃti parvate tu kṛtasmare //
tejasvino brahmaputrā ṛṣayo dhārmikāḥ priye

jvalaṃtastapasā sarve nirddhūmā iva pāvakāḥ //
māsopavāsinaḥ kecitkecitpakṣopavāsinaḥ

trairātrikāḥ sāṃtapanā nirāhārāstathā pare //
kecitpuṣpa phalāhārāḥ śīrṇaparṇāśinastathā

kecidgomayabhakṣāśca jalāhārāstathā pare //
sāgnihotrāḥ suvidvāṃso mokṣamārgārthacintakāḥ

iti hāsapurāṇādiśrutismṛtiviśāradāḥ //
ete cānye ca bahavo mārkaṃḍeyapurogamāḥ

prabhāsaṃ kṣetramāsādya saṃsthitā kṛtaparvate //
evaṃ kṛtasmarastatra sarvadevaniṣevitaḥ //
manvaṃtaresminyo devi nirdagdho vaḍavāgninā

taṃ dṛṣṭvā parvataṃ ramyaṃ dṛṣṭvā caiva mahodadhim //
pradakṣiṇaṃ tataścakre saptakṛtvo niśākaraḥ //
gireḥ pradakṣiṇāṃ kṛtvā gato yatra maheśvaraḥ

samīpe tu samudrasya sparśaliṃgasvarūpavān //
prasādayāmāsa vibhuṃ prasannenāṃtarātmanā

maraṇaṃ veti saṃdhyāya śaraṇaṃ vā maheśvaram //
varaṃ śāpābhighātārthaṃ mṛtyuṃ vā śaṃkarānmama

iti somo matiṃ kṛtvā tapasā'' rādhayañchivam //
yāvadvarṣasahasraṃ tu phalamūlāśano'bhavat

pūrṇe varṣasahasre tu caturthe varavarṇini //
tutoṣa bhagavānrudro vākyaṃ cedamuvāca ha //

parituṣṭo'smi te caṃdra varaṃ varaya suvrata//
kiṃ te kāmaṃ karomyadya brūhi yatsyātsudurllabham

/
evaṃ pratyakṣamāpannaṃ dṛṣṭvā devaṃ vṛṣadhvajam//
praṇamya taṃ yathābhaktyā stutiṃ cakre niśākaraḥ

// caṃdra uvāca // //
ॐ namo devadevāya śivāya paramātmane //
aprameyasvarūpāya byaktāvyaktasvarūpiṇe

tvaṃ patiryogināmīśa tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam //
tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkārastvamoṃkāraḥ prajāpatiḥ

caturviṃśatyadhikaṃ ca bhuvanānāṃ śatadvayam //
tasyopari paraṃ jyotirjāgarti tava kevalam

kalpāṃta ādivārāhamuktabrahmāṃḍasaṃsthitau //
ādhārastaṃbhabhūtāya tejoliṃgāya te namaḥ

namo'nāmayanāmne te namaste kṛttivāsase //
namo bhairavanāthāya namaḥ someśvarāya te

iti saṃjñābhiretābhiḥ stutyābhiramṛteśvaraḥ //
bhūtairbhavyairbhaviṣyaiśca stūyase surasattamaiḥ

ādyo viraṃcināmābhūdbrahmā lokapitāmahaḥ //
mṛtyuñjayeti te nāma tadā'bhūtpārvatīpate

dvitīyo'bhūdyadā brahmā padmabhūriti viśrutaḥ //
tadā kālāgnirudreti tava nāma prakīrtitam

tṛtīyo'bhūdyadā brahmā svayaṃbhūriti viśrutaḥ //
amṛteśeti te nāma kīrtitaṃ kīrtivarddhanam

caturtho'bhūdyadā brahmā parameṣṭhīti viśrutaḥ //
anāmayeti deveśa tava nāma smṛtaṃ tadā

paṃcamo'bhūdyadā brahmā surajyeṣṭha iti śrutaḥ //
kṛttivāseti te nāma babhūva tripurāṃtaka

ṣaṣṭhaścābhūdyadā brahmā hemagarbha iti smṛtaḥ //
tadā bhairavanātheti tava nāma prakīrtitam

adhunā varttate yo'sau śatānaṃda iti śrutaḥ //
ādisomena yaścāsau vāmanetrodbhavena te

pratiṣṭhārthaṃ tu liṃgasya ānītaścāṣṭavārṣikaḥ //
bālarūpī tadā tena somanātheti kīrtitam

tadāprabhṛti somānāṃ lakṣāṇāṃ dvitayaṃ gatam

sahasradvitayaṃ caiva śataṃ caiva ṣaḍuttaram

saptamo'haṃ mahādeva ātreya iti viśrutaḥ //
prācetasena dakṣeṇa śaptastvāṃ śaraṇaṃ gataḥ //
rakṣa māṃ devadeveśa kṣayiṇaṃ pāparogiṇam

iti saṃstuvatastasya caṃdrasya karuṇākaraḥ //
tutoṣa bhagavānrudro vākyaṃ cedamuvāca ha

parituṣṭo'smi te caṃdra varaṃ varaya suvrata //
ki te kāmaṃ karomyadya brūhi yatsyātsudurllabham

mama nāmāni guhyāni mama priyatarāṇi ca //
paṭhiṣyaṃti narā ye tu dāsye teṣāṃ manogatam

atītā ye caṃdramaso bhaviṣyaṃti ca ye'dhunā //
teṣāṃ pūjyamidaṃ liṃgaṃ yāvadanyo'ṣṭavārṣikaḥ

āḥ paraṃ caturvaktro brahmā yo bhavitā yadā //
prāṇanātheti devasya tadā nāma bhaviṣyati

prāṇāstu vāyavaḥ proktāstadārādhananāma tat //
prāṇanātheti saṃproktaṃ me'dhunā tadbhaviṣyati

tasmādagnīśanāmeti kālarudretyanaṃtaram //
tāraketi tato nāma bhaviṣyatyeva kīrtitam

mṛtyuñjayeti devasya bhavitā tadanaṃtaram //
tryaṃbakeśastvitīśeti bhuvaneśetyanantaram

bhūtanātheti ghoreti brahmeśetyatha nāmakam //
bhaviṣyaṃ pṛthivīśeti ādināthetyanaṃtaram

kalpeśvareti devasya caṃdranāthetyanantaram //
nāma devasya yadbhāvi sāṃprataṃ te prakāśitam // ५७ [/
ityevamādi nāmāni svasaṃkhyātāni ṣoḍaśa //
gatāni saṃbhaviṣyaṃti kālasyānaṃtabhāvataḥ

ekaikaṃ vartate nāma brahmaṇaḥ pralayāvadhi //
tatonyajjāyate nāma yathā nāmānurūpataḥ

atha kiṃ bahunoktena rahasyaṃ te prakāśitam //
vatsa yatkāraṇeneha tapastaptaṃ tvayā'khilam //
tanme niḥśeṣato brūhi dāsye tuṣṭo'smi te varam

// candra uvāca // //
ahaṃ śaptastu dakṣeṇa kasmiṃścitkāraṇāṃtare //
yakṣmaṇā ca kṣayaṃ nītastasmāttvaṃ trātumarhasi

// śaṃbhuruvāca // //
adhunā bhoḥ samaṃ paśya sarvāstā dakṣakanyakāḥ //
kṣayaste bhavitā pakṣaṃ pakṣaṃ vṛddhirbhaviṣyati

pūrvocitāṃ prabhāṃ soma prāpsyase matprasādataḥ //
prācetasasya dakṣasya tapasā hatapāpmanaḥ

tasyānyathā vacaḥ kartuṃ śakyaṃ nānyaiḥ surairapi //
brāhmaṇāḥ kupitā hanyurbhasmīkuryuḥ svatejasā

devānkuryuradevāṃśca nāśayeyuridaṃ jagat //
brāhmaṇāścaiva devāśca teja ekaṃ dvidhā kṛtam

pratyakṣaṃ brāhmaṇā devāḥ parokṣaṃ divi devatāḥ //
na vinā brāhmaṇā devairna devā brāhmaṇairvinā

ekatra mantrā stiṣṭhanti teja ekatra tiṣṭhati //
brāhmaṇā devatā loke brāhmaṇā divi devatāḥ //
trailokye brāhmaṇāḥ śreṣṭhā brāhmaṇā eva kāraṇam

piturniyuktāḥ pitaro bhavaṃti kriyāsu daivīṣu bhavaṃti devāḥ //
dvijottamā hastaniṣaktatoyāstenaiva dehena bhavaṃti devāḥ

ṣaṭka rmatattvābhirateṣu nityaṃ vipreṣu vedārthakutūhaleṣu //
na teṣu bhaktyā praviśaṃti ghoraṃ mahābhayaṃ pretabhavaṃ kadācit

yadbrāhmaṇāḥ stutyatamā vadanti taddevatā karmabhirācaraṃti //
tuṣṭeṣu tuṣṭāḥ satataṃ bhavanti pratyakṣadeveṣu parokṣadevāḥ // 7.1.22.७० [/
yathā rudrā yathā devā maruto vasavo'śvinau //
brahmā ca somasūryau ca tathā loke dvijottamāḥ

devādhīnāḥ prajāḥ sarvā yajñādhīnāśca devatāḥ //
te yajñā brāhmaṇādhīnāstasmāddevā dvijottamāḥ //

brāhmaṇānarcayennityaṃ brāhmaṇāṃstarpayetsadā //
brāhmaṇāstārakā loke brāhmaṇātsvargamaśnute

abhedyamacchedyamanādimakṣayaṃ vidhiṃ purāṇaṃ paripālayanti //
mahāmatistānabhipūjya vai dvijānbhavedajeyo divi devarāḍiva

śakyaṃ hi kavacaṃ bhettuṃ nārācena śareṇa vā //
api vajra sahasreṇa brāhmaṇāśīḥ sudurbhidā

hutena śāmyate pāpaṃ hutamannena śāmyati //
annaṃ hiraṇyadānena hiraṇyaṃ brāhmaṇāśiṣā

ya icchennarakaṃ gaṃtuṃ saputrapaśubāṃdhava //
deveṣvadhikṛtaṃ kuryādbrāhmaṇeṣu ca goṣu ca

brāhmaṇāndveṣṭi yo mohāddevāngāśca makhānyadi //
naiva tasya paro loko nā'yaṃ loko durātmanaḥ

anindyā brāhmaṇā gāvaḥ kāṃcanaṃ salilaṃ striyaḥ//
pṛthivī tu ṣaḍetāni yo nindati sa pātakī

agraṃ dharmasya rājāno mūlaṃ dharmasya brāhmaṇāḥ //
tasmānmūlaṃ na hiṃsīta mūle hyagraṃ pratiṣṭhitam

phalaṃ dharmasya rājānaḥ puṣpaṃ dharmasya brāhmaṇāḥ //
tasmātpuṣpaṃ na hiṃsīta puṣpātsaṃjāyate phalam

rājā vṛkṣo brāhmaṇāstasya mūlaṃ paurāḥ parṇaṃ mantriṇastasya śākhāḥ //
tasmādrājñā brāhmaṇā rakṣaṇīyā mūle gupte nāsti vṛkṣasya nāśaḥ

āsanno hi dahatyagnirdūrāddahati brāhmaṇaḥ //
prarohatyagninā dagdhaṃ brahmadagdhaṃ na rohati

brāhmaṇānāṃ ca śāpena sarvabhakṣo hutāśanaḥ //
samudraścāpyapeyastu viphalaśca puraṃdaraḥ

tvaṃ candra rājayakṣmī ca pṛthivyāmūṣarāṇi ca //
sūryācandramasoḥ pātaḥ punaruddharaṇaṃ tayoḥ

vanaspatīnāṃ niryāso dānavānāṃ parājayaḥ //
nāgānāṃ ca vaśīkāraḥ kṣatrasyotsādanaṃ tathā //
devotpatti viparyāso lokānāṃ ca viparyayaḥ

evamādīni tejāṃsi brāhmaṇānāṃ mahātmanām //
tasmādvipreṣu nṛpatiḥ praṇamennityameva ca

parā mapyāpadaṃ prāpto brāhmaṇānna prakopayet //
te hyenaṃ kupitā hanyuḥ sadyaḥ sabalavāhanam

praṇītaścāpraṇītaśca yathāgnirdaivataṃ mahat //
evaṃ vidvānavidvānvā brāhmaṇo daivataṃ mahat

śmaśāneṣvapi tejasvī pāvako naiva duṣyati //
hūyamānaśca yajñeṣu bhūya evābhivarddhate

evaṃ yadyapya niṣṭeṣu varttate sarvakarmasu //
sarveṣāṃ brāhmaṇaḥ pūjyo daivataṃ paramaṃ mahat

kṣatrasyātipravṛddhasya brāhmaṇānāṃ prabhāvataḥ //
brāhmaṃ hi paramaṃ pūjyaṃ kṣatraṃ hi brahmasaṃbhavam

adbhyo'gnirbrahmataḥ kṣatramaśmano lohamutthitam //
teṣāṃ sarvatragaṃ tejaḥ svāsu yoniṣu śāmyati

yānsamāśritya tiṣṭhanti devalokāśca sarvadā //
brahmaiva vacanaṃ yeṣāṃ ko hiṃsyāttāñjijīviṣuḥ

mriyamāṇo'pyādadīta na rājā brāhmaṇātkaram //
na ca kṣudhā 'sya saṃsīdedbrāhmaṇo viṣaye vasan

yasya rājñaśca viṣaye brāhmaṇaḥ sīdati kṣudhā //
tasya tacchatadhā rāṣṭramacirādeva sīdati

yadrājā kurute pāpaṃ pramādādyacca vibhramāt //
vasanto brāhmaṇā rāṣṭre śrotriyāḥ śamayanti tat

pūrvarātrāṃtarātreṣu dvijairyasya vidhīyate //
sa rājā saha rāṣṭreṇa vardhate brahmatejasā

brāhmaṇānpūjayennityaṃ prātarutthāya bhūmipaḥ //
brāhmaṇānāṃ prasādena dīvyanti divi devatāḥ

atha kiṃ bahunoktena brāhmaṇā māmakī tanuḥ //
ye kecitsāgarāṃtāyāṃ pṛthivyāṃ kīrtitā dvijāḥ //
tadūpaṃ devadevasya śivasya paramātmanaḥ

etāndviṣaṃti ye mūḍhā brāhmaṇānsaṃśitavratān //
te māṃ dviṣaṃti vai nūnaṃ pūjanātpūjayanti mām

na pradveṣastataḥ kāryo brāhmaṇeṣu vijānatā //
pradveṣeṇāśu naśyanti brahmaśāpahatā narāḥ

ityevaṃ kathitaścandra brāhmaṇānāṃ guṇārṇavaḥ //
kuruṣvānantaraṃ kāryyaṃ yadbravīmyahameva te

śāpasyānugraho datto mayā tava niśākara //
na cānyathā vacaḥ karttuṃ śakyaṃ teṣāṃ drijanmanām

śāpānugrahadaiḥ sarvai devairapi savāsavaiḥ //
tasmāccandra tvayā śoko naiva kāryo vijānatā

kṣayaste bhavitā pakṣaṃ pakṣaṃ vṛddhirbhaviṣyati //
athānyadvacanaṃ candra śṛṇu kāryaṃ yathā tvayā

idaṃ yatsāgaropāṃte tiṣṭhate liṃgamuttamam //
dharāmadhyagataṃ tacca devānāṃ dṛṣṭigocaram

kukkuṭāṃḍasamaprakhyaṃ sarpamekhalamaṃḍitam //
mamādyaṃ paramaṃ tejo na cānyo veda kaścana

itaḥ sāgaramadhye tu dhanuṣāṃ ca śatatraye //
tiṣṭhate tatra liṃgaṃ tu suguptaṃ lakṣaṇānvitam

ādikalpe maharṣīṇāṃ śāpena patitaṃ mama //
liṃgaṃ sāgaramadhye tu tattvaṃ śīghraṃ samānaya

sparśākhyaṃ yatra me liṃgaṃ tatra sthāne niveśaya //
niveśya tu prayatnena sahito viśvakarmaṇā

tato brahmāṇamāhūya sametaṃ tu munīśvaraiḥ //
pratiṣṭhāṃ kāraya vibho iṣṭvā tatra mahāmakhaiḥ

evamuktvā sa bhagavāṃstatraivāṃtaradhīyata //
tataḥ prabhāṃ punarlebhe rātrinātho varānane

tataḥ prabhṛti tatkṣetraṃ prabhāsamiti viśrutam //
niṣprabhasya prabhā dattā prabhāsaṃ tena cocyate

dakṣasya tu vṛthā śāpo na kṛtastena lāṃchanam //
somaḥ prabhāsate lokānvaraṃ prāpya maheśvarāt //
vyaktībhūtaḥ sa deveśaḥ somasyaiva mahātmanaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye somavarapradānavarṇanaṃnāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ//