Skanda Purana · Verses 7.21-3

// devyuvāca // //
śrutaṃ sarvamaśeṣeṇa candrasyotpatti kāraṇam //
cihnaṃ yathā'bhavattasya sāṃprataṃ tatprakīrttaya

// īśvara uvāca // //
brahmaṇastu purā devi dakṣo nāma suto'bhavat //
prajāḥ sṛjeti uddiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā

ṣaṣṭiṃ dakṣo'sṛjatkanyā vairiṇyāṃ vai prajāpatiḥ //
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa

sapta viśatiṃ somāya catasro'riṣṭanemine //
dve caiva bhṛguputrāya dve kṛśāśvāya dhīmate

dve caivāṃgirase tadvattāsāṃ nāmāni vistarāt //
śṛṇu tvaṃ devi mātṝṇāṃ prajāvistaramāditaḥ

marutvatī vasurjāmī laṃbā bhānurarundhatī //
saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca bhāmini

dharma patnyaḥ samākhyātā dakṣaḥ prācetaso dadau //
aditirditirdanustadvadariṣṭā surasaiva ca

surabhirvinatā caiva nāmnā krodhavaśā tvilā //
kadrūstviṣā vasustadvattāsāṃ putrānvadāmi vai

viśvedevāstu viśvāyāḥ sādhyā sādhyānajījanat //
marutvatyāṃ marutvaṃto vasostu vasavastathā

/
bhānostu bhānavastena muhūrttāyāṃ muhūrttakāḥ //
laṃbāyā ghoṣanāmāno nāgavīthistu jāmijā

saṃkalpāyāstu saṃkalpo dharmaputrā daśa smṛtāḥ //
āpo dhruvaśca somaśca dharaścaivānalo'nilaḥ

pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavoṣṭau prakīrtitāḥ //
āpasya putrā vaidaṃḍyaḥ śramaḥ śānto dhvanistathā ///

dhruvasya putro bhagavānkālo lokaprakālanaḥ //
somasya bhagavāñcharvo dhruvaśca gṛhabodhanaḥ

hutahavyavahaścaiva dharasya draviṇa smṛtaḥ //
manojavo'nilasyāsīdavijñātagatistathā

devalo bhagavānyogī pratyūṣasyābhavansutāḥ //
bṛhaspatestu bhaginī bhuvanā brahmavādinī

prabhāsasya tu sā bhāryā vasūnāmaṣṭamasya ca //
viśvakarmā sutastasya śilpakarttā prajāpatiḥ

tuṣitānāṃ tu sādhyānāṃ nāmānyetāni vacmi te //
mano'numantā prāṇaśca naro'pānaśca vīryavān

bhaktirbhayo'naghaścaiva haṃso nārāyaṇastathā //
vibhuścaiva prabhuścaiva sādhyā dvādaśa kīrtitāḥ

kaśyapasya pravakṣyāmi santatiṃ varavarṇini //
aṃśo dhātā bhagastvaṣṭā mitro'tha varuṇo ryamā

vivasvānsavitā pūṣā hyaṃśumānviṣṇureva ca //
ete sahasrakiraṇā ādityā dvādaśa smṛtāḥ

ajaikapādahirbudhnyo virūpākṣo'tha raivataḥ //
haraśca bahurūpaśca tryaṃbakaśca sureśvaraḥ

sāvitraśca jayantaśca pinākī cāparājitaḥ //
ete rudrāḥ samākhyātā ekādaśa gaṇeśvarāḥ

ditiḥ putradvayaṃ lebhe kaśyapādbalagarvitam //
hiraṇyakaśipuṃ śreṣṭhaṃ hiraṇyākṣaṃ tathānujam

hiraṇyakaśipordaityaiḥ ślokogītaḥ purātanaiḥ

rājā hiraṇyakaśipuryāṃyāmāśāṃ nirīkṣate //
tasyāṃ tasyāṃ diśi surā namaścakrurmaharṣibhiḥ //
hiraṇyakaśipoḥ putrāścatvāraḥ sumahābalāḥ

prahlādaḥ pūrvajasteṣāmanuhrādastataḥ paraḥ //
hrādaścaiva hradaścaiva putrāścaite prakīrtitāḥ

ubhau sundopasundau tu hradaputrau babhūvatuḥ //
hrādasya putrastveko'bhūnmūka ityabhiviśrutaḥ

mārīcaḥ suṃdaputrastu tāḍakāyāmajāyata //
daṇḍake nihataḥ so'yaṃ rāghaveṇa valīyasā

mūko vinihataścāpi kairāte sabyasācinā //
saṃhrādasya tu daityasya nivātakavacāḥ kule

tisraḥ koṭyastu vikhyātā nihatāḥ savyasācinā//
gaveṣṭhī kālanemiśca jaṃbho valkala eva ca

jṛṃbhaḥ ṣaṣṭhonujasteṣāṃ smṛtāḥ prahrādasūnavaḥ //
śuṃbhaścaiva niśuṃbhaśca gaveṣṭhinaḥ sutau smṛtau

dhanukaścāsilomā ca śuṃbhaputrau prakīrtitau //
virocanasya putrastu balirekaḥ pratāpavān

hiraṇyākṣasutāḥ paṃca vikrāṃtāḥ sumahābalāḥ //
andhakaḥ śakuniścaiva kālanābhastathaiva ca

mahānābhaśca vikrāṃto bhūtasaṃtāpanastathā //
śataṃ śatasahasrāṇi nihatāstārakāmaye

iti saṃkṣapataḥ proktā kaśyapānvayasaṃtatiḥ //
yayā vyāptaṃ jagatsarvaṃ sadevāsuramānuṣam

atha yāḥ kanyakā dattāḥ saptaviṃśatiriṃdave //
tāsāṃ madhye mahādevi priyā tasya ca rohiṇī

atha nakṣatranāthasya tāsāṃ madhyetivallabhā //
babhūva rohiṇī devī prāṇebhyo'pi garīyasī

sarvāstāḥ saṃparityajya rohiṇyā sahito rahaḥ //
reme kāmaparītātmā vaneṣūpavaneṣu ca //
ramaṇīyeṣu deśeṣu kandareṣu guhāsu ca

atha tā duḥkhasaṃpannāḥ patnyaḥ śeṣā yaśasvini //
jagmuśca śaraṇaṃ dakṣaṃ vacanaṃ cedamabruvan

somaḥ sarvā tikramya rohiṇyā saha modate //
saṃvatsarasahasraṃ tu krīḍamāno yathāsukham

avaśiṣṭāstu ṣaḍviṃśanmalinā vigataśriyaḥ //
pāṇigrahaṇamārabhya rohiṇyā saha caṃdramāḥ

saṃvatsarasahasraṃ tu jānātyekāṃ sa śarvarīm //
parityaktā vayaṃ tāta śaśinā doṣavarjitāḥ

sa reme saha rohiṇyā asmākamasukhapradaḥ //
asmākaṃ duḥkhadagdhānāṃ śreyo'to maraṇaṃ bhavet

tāsāṃ tadvacanaṃ śrutvā duḥkhārtānāṃ prajāpatiḥ //
brahmatejaḥ samāyuktaḥ putrīsnehena karṣitaḥ //
jagāma yatra ṛkṣeśo vacanaṃ cedamabravīt

samaṃ varttasva kanyāsu māmakāsu niśākara //
anyathā doṣabhāgī tvaṃ bhaviṣyasi na saṃśayaḥ

tasya tadvacanaṃ śrutvā lajjayāvanataḥ sthitaḥ //
bāḍhamityeva ṛkṣeṃdro dakṣasya purato'bravīt

adyaprabhṛti viprarṣe samaṃ varttayitāsmyaham//
putrībhistava satyaṃ vai śape'haṃ śapathena te

evaṃ pratijñāsaṃyukte niśānāthe tadāṃbike //
sarvā rūpeṇa saṃyuktāstasya kanyā niveditāḥ

dakṣaḥ svabhavanaṃ gatvā nirvṛtiṃ paramāṃ gataḥ //
candro'pi pūrvavaddevi rohiṇyāṃ nirato'bhavat

saṃparityajya tāḥ sarvāḥ kāmopahatamānasaḥ //
atha bhūyastu tāḥ sarvā dakṣaṃ vacanamabruvan

malināstāḥ kṛśāṃgyaśca dīnāḥ sarvā vicetasaḥ //
tato dṛṣṭvā tathārūpaṃ dakṣo mohamupāgataḥ

labdhasaṃjñaḥ punaḥ so'pi krodhodbhūtatanūruhaḥ //
uvāca sarvāḥ svāḥ putrīḥ kimitthaṃ malināṃbarāḥ //
kimidaṃ niṣprabhāḥ sarvāḥ kathayadhvaṃ mamānaghāḥ

asurānsānugāṃścaiva ye cānye surasattamāḥ //
adya śāpahatānputryaḥ kariṣyāmi na saṃśayaḥ

evamuktāstu dakṣeṇa sarvāstāḥ samudairayan

na cāsmākaṃ niśānātha ṛtumātramapi prabho //
prayacchati punastena yuṣmatpārśvaṃ samāgatāḥ

anādṛtya tu te vākyaṃ rohiṇyāṃ nirato rahaḥ //
reme kāmaparītātmā asmākaṃ śokavarddhanaḥ

tāsāṃ tadvacanaṃ śrutvā dakṣaḥ kopamupāgataḥ //
gatvā caṃdraṃ mahādevi śaśāpa pramukhe sthitam

anādṛtya hi me vākyaṃ yasmāttvaṃ rohiṇīrataḥ //
saṃtyajya putrīścāsmākaṃ śeṣā doṣeṇa varjitāḥ //
tasmādyakṣmā śarīraṃ te grasiṣyati na saṃśayaḥ//

etasminneva kāle tu yakṣmā parvataputrike //
dakṣeṇa tu samādiṣṭastasya kāyaṃ samāviśat

yakṣmaṇā grastakāyo'sau kṣayaṃ yāti dinedine

evaṃ somastu dakṣeṇa kṛtaśāpo gataprabhaḥ //
papāta vasudhāṃ devi niśceṣṭo rohiṇīyutaḥ

labdhvasaṃjño muhūrtena rohiṇīvākya mabravīt /६२/
devi kāryaṃ kimadhunā tvatpitrā śāpito hyaham//
kṣayakuṣṭhena saṃyuktaḥ kiṃ karomyadhunā priye

evamuktā rohiṇī tu bāṣpavyākulalocanā//
dakṣaśāpahataṃ dṛṣṭvā somaṃ vacanamabravīt

yena śāpastu te dattastameva śaraṇaṃ vraja//
sa te śāpābhibhūtasya nūnaṃ śreyo vidhāsyati

lapsyase tatprasādāttvaṃ prabhāṃ pūrvocitāṃ śubhām

rohiṇyā vacanaṃ śrutvā gato dakṣasamīpataḥ //
caṃdraḥ provāca vinayādvāṣpa vyākulalocanaḥ

kuruṣvānugrahaṃ dakṣa prasannenāṃtarātmanā //
kopaṃ tyaja maharṣe tvaṃ mamopari dayāṃ kuru /१ ६८ //
tvayā krodhaparītena kāraṇe vāpyakāraṇe //
anukaṃpāṃ ca me kṛtvā kāryaṃ śāpasya mokṣaṇam

viditaṃ tu mahābhāga śaptohaṃ yena karmaṇā //
kuruṣvānugrahaṃ dakṣa mama dīnasya yācataḥ

evaṃ vilapamānasya somasya tu mahātmanaḥ //
anugrahe matiṃ kṛtvā idaṃ vacanamabravīt

// dakṣa uvāca // //
mayā śāpahataḥ soma trātuṃ śakyo na daivataiḥ//
yadyadbravīmyahaṃ soma tattatheti na saṃśayaḥ

āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca //
pūrvasṛṣṭāni yānyeva saṃbhavaṃti hi tāni vai

asurāśca surāścaiva ye cānye yakṣarākṣasāḥ //
sarvepi śaktā na trātuṃ varjayitvā maheśvaram

eṣāṃ śāpo mayā datto'nugrahīṣya ti śaṃkaraḥ//
nānyastrātuṃ bhavecchakto vinā paśupatiṃ bhavam //
tattvaṃ śīghrataraṃ gaccha samārādhaya śaṃkara

na śakto'nyaḥ punaścaṃdraḥ kartuṃ tvāṃ nirmalaṃ punaḥ//
varjayitvā mahādevaṃ śitikaṃṭhamumāpatim

dakṣasya ca vacaḥ śrutvā kṛtāṃjalipuṭaḥ sthitaḥ//
pratyuvāca tadā somaḥ prahaṣṭenāṃtarātmanā

bhagavanyadi tuṣṭosi mama bhaktasya suvrata //
anugrahe kṛtā buddhistadācakṣva kutaḥ śivaḥ

kasminsthāne mayā dakṣa draṣṭavyo'sau maheśvaraḥ //
tatsthānāni cariṣyāmi yāni tāni vadasva me

// dakṣa uvāca // //
śṛṇu soma prayatnena śrutvā caivāvadhāraya //
vāruṇīṃ diśamāśritya sāgarānūpasannidhau

kṛtasmarasyāparato dhanvaṃtaraśatatraye //
liṃgaṃ mahāprabhāvaṃ ca svayaṃbhūtaṃ vyavasthitam

sūryyabiṃbasamaprakhyaṃ sarpa mekhalamaṃḍitam//
kukkuṭāṃḍakamānaṃ tadbhūmimadhye vyavasthitam

sparśaliṃgaṃ hi tadviddhi tadbhaktyā jñāsyate bhavān //
tatra saṃnihito devaḥ śaṃkaraḥ parameśvaraḥ

gaccha tvaṃ tapasogreṇa ārādhaya sureśvaram

praśasya devadeveśamātmānaṃ nirmalaṃ kuru //
yasyāśu varadānena prāpsyase rūpamuttamam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasyāsaṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye someśvarotpattiprasaṃge dakṣeṇa svaśāpajanyayakṣmarogārttasya caṃdrasya yakṣmakuṣṭharoganivṛttaye śivārādhanopadeśavarṇanaṃnāmaikaviṃśo'dhyāyaḥ