Skanda Purana · Chapter 7.207

// īśvara uvāca // //
// īśvara uvāca // //
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi śrāddhadānānyanukramāt //
tāraṇāya ca bhūtānāṃ sarasvatyabdhisaṃgame

loke śreṣṭhatamaṃ sarvaṃ hyātmanaścāpi yatpriyam //
sarvaṃ pitṝṇāṃ dātavyaṃ tadevākṣayyamicchatām

jāṃbūnadamayaṃ divyaṃ vimānaṃ sūryasannibham //
divyāpsarobhiḥ saṃkīrṇamannado labhate'kṣayam

ācchādanaṃ tu yo dadyādahataṃ śrāddhakarmaṇi //
āyuḥ prakāśamaiśvaryaṃ rūpaṃ tu labhate ca saḥ

kamaṇḍaluṃ ca yo dadyādbrāhmaṇe vedapārage //
madhukṣīrasravā dhenurdātāramanugacchati

yaḥ śrāddhe abhayaṃ dadyātprāṇināṃ jīvitaiṣiṇām //
aśvadānasahasreṇa rathadānaśatena ca //
dantināṃ ca sahasreṇa abhayaṃ ca viśiṣyate

yāni ratnāni medinyāṃ vāhanāni striyastathā //
kṣipraṃ prāpnoti tatsarvaṃ pitṛbhaktastu mānavaḥ

pitaraḥ sarvalokeṣu tithikāleṣu devatāḥ //
sarve puruṣamāyāṃti nipānamiva dhenavaḥ

mā sma te pratigaccheyuḥ parvakāle hyapūjitāḥ //
moghāsteṣāṃ bhavantvāśāḥ paratreha ca mā kvacit

sarasvatyāstu sānnidhyaṃ yastvekaṃ bhojayeddvijam //
koṭibhojyaphalaṃ tasya jāyate nātra saṃśayaḥ

amāvāsyāṃ naro yastu parānnamupabhuñjate //
tasya māsakṛtaṃ puṇyamannadātuḥ prajāyate

ṣaṇmāsamayane bhuṃkte trīnmāsānviṣuve smṛtam //
varṣairdvādaśabhiścaiva yatpuṇyaṃ samupārjitam //
tatsarvaṃ vilayaṃ yāti bhuktvā sūryendusaṃplave

sāgraṃ māsaṃ raveḥ krāntāvādyaśrāddhe trivatsaram //
māsike'pyatha varṣasya ṣaṇmāse tvardhavatsaram

tathā saṃcayanaśrāddhe jātijanmakṛtaṃ nṛṇām //
mṛta śayyāpratigrāhī vedasyaiva ca vikrayī //
brahmasvahārī ca narastasya śuddhirna vidyate/

taḍāgānāṃ sahasreṇa hyaśvamedhaśatena ca //
gavāṃ koṭi pradānena bhūmihartā na śuddhyati

suvarṇamāṣaṃ gāmekāṃ bhūmerapyardhamaṃgulam //
harannarakamāpnoti yāvadābhūtasaṃplavam

brahmahatyā surāpānaṃ daridrasya tu yaddhanam //
guroḥ patnī hiraṇyaṃ ca svargasthamapi pātayet/

sahasrasaṃmitā dhenuranaḍvāndaśa dhenavaḥ //
daśānaḍutsamaṃ yānaṃ daśayānasamo hayaḥ

daśahayasamā kanyā bhūmidānaṃ tato'dhikam //
tasmātsarvaprayatnena vikrayaṃ naiva kārayet

viśeṣato mahākṣetre sarvapātakanāśane //
citikāṣṭhaṃ ca vai spṛṣṭvā yajñayūpāṃstathaiva ca //
vedavikrayakartāraṃ spṛṣṭvā snānaṃ vidhīyate

ādeśaṃ paṭhate yastu ādeśaṃ ca dadāti yaḥ //
dvāvetau pāpakarmāṇau pātālatalavāsinau

ādeśaṃ paṭhate yastu rājadvāre tu mānavaḥ //
so'pi devi bhavedvṛkṣa ūṣare kaṃṭakāvṛtaḥ //
sthito vai nṛpatidvāri yaḥ kuryādvedavikrayam

brahmahatyāsamaṃ pāpaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati //
varaṃ kurvandhruvaṃ devi na kuryādvedavikrayam

hatvā gāśca varaṃ māṃsaṃ bhakṣayīta dvijādhamaḥ //
varaṃ jīvetsamaṃ mlecchairna kuryādvedavikrayam

pratyakṣoktiḥ pratyayaśca praśnapūrvaḥ pratigrahaḥ //
yājanā'dhyāpane vādaḥ ṣaḍvidho vedavikrayaḥ

vedākṣarāṇi yāvanti niyuṃkte svārthakāraṇāt //
tāvatīrbhrūṇahatyā vai prāpnuyādvedavikrayī

vedānuyogādyo dadyādbrāhmaṇāya pratigraham //
sa pūrvaṃ narakaṃ yāti brāhmaṇastadanantaram

vaiśvadevena hīnā ye hīnāścātithyato'pi ye //
karmaṇā sarvavṛṣalā vedayuktā hyapi dvijāḥ

yeṣāmadhyayanaṃ nāsti ye ca kecidanagnayaḥ //
kulaṃ vā'śrotriyaṃ yeṣāṃ te sarve śūdrajātayaḥ

mṛte'hani pituryastu na kuryācchrāddhamādarāt //
mātuścaiva varārohe sa dvijaḥ śūdrasaṃnibhaḥ

mṛtake yastu bhuñjīta gṛhītaśaśibhāskare //
gajacchāyāsu yaḥ kaścittaṃ ca śūdravadācaret

brahmacāriṇi yajñe ca yatau śilpini dīkṣite //
yajñe vivāhe satre ca sūtakaṃ na kadācana

gorakṣakānvaṇijakāṃstathā kārukuśīlavān //
spṛśyānvārdhuṣikāṃścaiva viprānśūdravadācaret

brāhmaṇaḥ patanīyeṣu vartamāno vikarmasu //
dāmbhiko duṣkṛtaprāyaḥ sa ca śūdrasamaḥ smṛtaḥ

asnātāśī malaṃ bhuṃkte ajāpī pūyaśoṇitam //
ahutvā tu kṛmīnbhuṃkte adattvā viṣabhojanam

parānnena tu bhuktena mithunaṃ yo'dhigacchati //
yasyānnaṃ tasya te putrā annācchukraṃ pravartate

rājānnaṃ teja ādatte śūdrānnaṃ brahmavarcasam //
āyuḥ suvarṇakārānnaṃ yaśaścarmāvakartinaḥ

kārukānnaṃ prajā hanti balaṃ nirṇejakasya ca //
gaṇānnaṃ gaṇikānnaṃ ca lokebhyaḥ parikṛntati

pūyaṃ cikitsakasyānnaṃ puṃścalyāstvannamindriyam //
viṣṭhā vārdhuṣikasyānnaṃ śastravikrayiṇo malam

gāyatrīsāramātro'pi varaṃ vipraḥ suyantritaḥ //
nāyaṃtritaścaturvedī sarvāśī sarvavikrayī

sadyaḥ patati māṃsena lākṣayā lavaṇena ca //
tryaheṇa śūdro bhavati brāhmaṇaḥ kṣīravikrayāt

rasā rasairniyaṃtavyā na tveva lavaṇaṃ rasaiḥ //
kṛtānnaṃ ca kṛtānnena tilā dhānyena tatsamāḥ

bhojanābhyañjanāddānādyadanyatkurute tilaiḥ //
kṛmibhūtaḥ sa viṣṭhāyāṃ pitṛbhiḥ saha majjati

apūpaśca hiraṇyaṃ ca gāmaśvaṃ pṛthivīṃ tilān //
avidvānpratigṛhṇāti bhasmībhavati kāṣṭhavat

hiraṇyamāyu ratnaṃ ca bhūrgauścākarṣatastanum //
aśvaścakṣustvacaṃ vāso ghṛtaṃ tejastilāḥ prajāḥ

tila
agnihotrī tapasvī ca kṣaṇavānkriyate yadi //
agnihotraṃ tapaścaiva sarvaṃ taddhanino dhanam

somavikrayaṇe viṣṭhā bheṣaje pūyaśoṇitam //
naṣṭaṃ devalake dānaṃ hyapratiṣṭhaṃ ca vārdhuke

devārcanaparo vipro vittārthī bhuvanatraye //
asau devalakonāma havyakavyeṣu garhitaḥ

bhrāturmṛtasyabhāyāyāṃ yo gacchetkāmapūrvakam //
dharmeṇāpi niyuktāyāṃ sa jñeyo didhiṣūpatiḥ

dārāgnihotrasaṃyogaṃ kurute yo'graje sthite //
parivettā sa vijñeyaḥ parivittistu pūrvajaḥ

yo naro'nyasya vāsāṃsi kūpodyānagṛhāṇi ca //
adattānyupayuṃjānaḥ sa tatpāpaturīyabhāk

āmantritastu yaḥ śrāddhe vṛṣalyā saha modate //
dāturyadduṣkṛtaṃ kiñcittatsarvaṃ pratipadyate

ṛtāmṛtābhyāṃ jīveta mṛtena pramṛtena vā //
satyānṛtābhyāṃ jīveta na śvavṛttyā kathaṃcana

bhakṣyaṃ nityamṛtaṃ jñeyamamṛtaṃ syādayācitam //
mṛtaṃ tu vṛddhyājīvitvaṃ pramṛtaṃ karṣaṇaṃ smṛtam

satyānṛtaṃ ca vāṇijyaṃ tena caivopajīvyate //
sevā śvavṛttirākhyātā tasmāttāṃ parivarjayeta

viprayoniṃ samāsādya saṃkaraṃ parivarjayet //
mānuṣyaṃ durlabhaṃ loke brāhmaṇyamadhikaṃ tataḥ

ekaśayyāsanaṃ paktirbhāṇḍapakvānnamiśraṇam //
yājanādhyāpanaṃ yonistathā ca saha bhojanam //
navadhā saṃkaraḥ prokto na kartavyo'dhamaiḥ saha

ajīvankarmaṇā svena vipraḥ kṣāttraṃ samāśrayet //
vaiśyakarmā'thavā kuryādvārṣalaṃ parivarjayet

kusīdaṃ kṛṣivāṇijyaṃ prakurvīta svayaṃ kṛtam //
āpatkāle svayaṃ kurvansnānena spṛśyate dvijaḥ //

labdhalābhaḥ pitṝndevānbrāṃhmaṇāṃścaiva tarpayet //
te tṛptāstasya tatpāpaṃ śamayaṃti na saṃśayaḥ

jalagośakaṭārāmayāñcāvṛddhivaṇikkriyāḥ //
anūpaṃ parvato rājā durbhikṣe jīvikā smṛtāḥ

asato'pi samādāya sādhubhyo yaḥ prayacchati //
dhanaṃ svāminamātmānaṃ saṃtārayati dustarāt

śūdre samaguṇaṃ dānaṃ vaiśye taddviguṇaṃ smṛtam //
śrotriye tacca sāhasramanantaṃ cāgnihotrike

brāhmaṇātikramo nāsti nācaredyo vyavasthitim //
jvalaṃtamagnimutsṛjya na hi bhasmani hūyate

vidyātapobhyāṃ hīnena naiva grāhyaḥ pratigrahaḥ //
gṛhṇanpradātāramadho nayatyātmānameva ca

tasmācchrotriya evārho guṇavāñchīlavāñchuciḥ //
avyaṃgastatra nirdoṣaḥ pātrāṇāṃ paramaṃ smṛtam

kapālasthaṃ yathā toyaṃ śvadṛtau ca yathā payaḥ //
dūṣitaṃ sthānadoṣeṇa vṛttahīne tathā śrutam

dattaṃ pātramatikramya yadapātre pratigrahaḥ //
taddattaṃ gāmatikramya gardabhasya gavāhnikam

vṛttaṃ tasmāttu saṃrakṣedvittameti gataṃ punaḥ //
akṣīṇo vittataḥ kṣīṇo vṛttatastu hato hataḥ

prathamaṃ tu gurau dānaṃ dattvā śreṣṭhamanukramāt //
tato'nyeṣāṃ tu viprāṇāṃ dadyātpātrānurūpataḥ

gurau ca dattaṃ yaddānaṃ dattaṃ pātreṣu mānavaiḥ //
niṣphalaṃ tadbhavetpretya yātyutādhogatiṃ prati

avamānaṃ guroḥ kṛtvā kopayitvā tu durmatiḥ //
gurvamānahato mūḍho na śāṃtimadhi gacchati

gurorabhāve tatputraṃ tadbhāryāṃ tatsutaṃ vinā //
putraṃ prapautraṃ dauhitraṃ hyanyaṃ vā tatkulodbhavam

paṃcayojanamadhye tu śrūyate svagururyadā //
tadā nātikrameddānaṃ dadyātpātreṣu mānavaḥ

yatiścetprārthayellobhāddīyamānaṃ pratigraham //
na tasya deyaṃ vidvadbhirna lobhaḥ śasyate yateḥ

dhanaṃ prāpya yatirloke maunaṃ jñānaṃ ca nābhyaset //
upabhogaṃ tu dānena jīvitaṃ brahmacaryayā

kule janma ca dīkṣābhirye gatāste narottamāḥ//
saubhāgyamāpnuyālloke nūnaṃ rasavivarjanāt

āyuṣmatyaḥ prajāḥ sarvā bhavantyāmiṣavarjanāt

cīravalkaladhṛktyaktvā vastrāṇyābharaṇāni ca//
nāgādhipatyaṃ prāpnoti upavāsena mānavaḥ

krīḍate satyavākyena svarge vai devataiḥ saha//
ahiṃsayā tathā''rogyaṃ dānātkīrtimanukramāt

dvijaśuśrūṣayā rājyaṃ dvijatvaṃ cātipuṣkalam//
divyarūpamavāpnoti devaśuśrūṣayā naraḥ

annadānādbhavettṛptiḥ sarvakāmairanuttamaiḥ //
dīpasya tu pradānena cakṣuṣmāñjāyate naraḥ

tuṣṭirbhavetsarvakālaṃ pradānādgandhamālyayoḥ //
lavaṇasya tu dātārastilānāṃ sarpiṣastathā //
tejasvino'pi jāyante bhoginaścirajīvinaḥ

sucitravastrābharaṇopadhānaṃ dadyānnaro yaḥ śayanaṃ dvijāya //
rūpānvitāṃ pakṣmavatīṃ manojñāṃ bhāryāmarālopacitāṃ labhetsaḥ

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye śrāddhakalpe pātrāpātravicāravarṇanaṃnāma saptottaradviśatatamo'dhyāyaḥ