Skanda Purana · Verses 7.20-3

// īśvara uvāca // //
atha daityāvatārāṇāṃ kramo hi kathyate punaḥ //
hiraṇyakaśipū rājā varṣāṇāmarbudaṃ babhau

tathā śata sahasrāṇi yāni kāni dvisaptatim //
aśītiṃ ca sahasrāṇi trailokyasyeśvaro'bhavat

sautye'hanyatirātrasya kaśyapasyāśvamedhike

upakṣiptā sanaṃ yattu hoturarthe hiraṇmayam //
niṣasāda sa garto(?)'tra hiraṇyakaśipustataḥ

śatavarṣasahasrāṇāṃ tapaścakre suduścaram //
daśavarṣasahasrāṇi dityā garbhe sthitaḥ purā

hiraṇyakaśipordaityaḥ śloko gītaḥ purātanaḥ //
rājā hiraṇyakaśipuryāṃ yāmāśāṃ nirīkṣate

tasyāṃ tasyāṃ diśi surā namaścakruḥ saharṣibhiḥ १/
paryāye tasya rājābhūdbalirvarṣārbudaṃ punaḥ

ṣaṣṭiṃ caiva sahasrāṇi triṃśacca niyutāni ca //
bale rājyādhikārastu yāva tkālaṃ babhūva ha

prahlādo nigṛhīto'bhūttāvatkālaṃ tathā suraiḥ १/
iṃdrādayaste vikhyātā asurāñjaghnurojasā

daityasaṃsthamidaṃ sarvamā sīddaśayugaṃ kila //
asapatnaṃ tataḥ sarvamaṣṭādaśayugaṃ punaḥ

trailokyamidamavyagraṃ maheṃdreṇa tu pālitam //
tretāyuge tu daśame kārttavīryo mahābalaḥ

paṃcāśītisahasrāṇi varṣāṇāṃ vai narādhipaḥ //
sa saptaratnavānsamrāṭ cakravartī babhūva ha

dvīpeṣu saptasu sa vai khaḍgī carmī śarāsanī //
rathī rājā sānucaro yogāccaurānapaśyata

praṇaṣṭadravyatā yasya smaraṇānna bhavennṛṇām //
caturyuge tvatikrāṃte manau hyekādaśe prabhau

arddhāvaśiṣṭe tasmiṃstu dvāpare saṃpravartite //
mānavasya nariṣyaṃto hyāsītputro madaḥ kila ///

navamastasya dāyādastṛṇabiṃduriti smṛtaḥ //
tretāyugamukhe rājā tṛtīye saṃbabhūva ha

tasya kanyā tvilavilā rūpe ṇāpratimā'bhavat //
pulastyāya sa rājarṣistāṃ kanyāṃ pratyapādayat

ṛṣirailavilo yasyāṃ viśravāḥ samapadyata //
tasya patnyaśca tisrastu paulastyakulamaṃḍanāḥ

bṛhaspateḥ śubhā kanyā nāmnā vai vedavarṇinī //
puṣpotkaṭā ca vīkā ca ubhe mālyavataḥ sute

kekasī mālinaḥ kanyā tasyāṃ devi śṛṇu prajāḥ //
jyeṣṭhaṃ vaiśravaṇaṃ tasya suṣuve varavarṇinī

aṣṭadaṃ(?) haricchmaśruṃ śaṃkukarṇaṃ vilohitam //
śvapādaṃ hrasvabāhuṃ ca piṃgalaṃ śucibhūṣaṇam

tripādaṃ tu mahākāyaṃ sthūlaśīrṣaṃ mahāhanum //
evaṃvidhaṃ sutaṃ dṛṣṭvā virūpaṃ rūpatastadā

tadā dṛṣṭvābravīttaṃ tu kubero'yamiti svayam//
kutsāyāṃ kvitiśabdoyaṃ śarīraṃ veramucyate

kuberaḥ kuśarīratvānnāmnā tena ca soṃkitaḥ //
tasya bhāryyā'bhavadvṛddhiḥ putrastu nalakūbaraḥ

kaikasyajanayatputraṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam //
śaṃkukarṇaṃ daśagrīvaṃ pigalaṃ raktamūrddhajam

vasupādaṃ viṃśadbhujaṃ mahākāyaṃ mahābalam //
kālāṃjananibhaṃ caiva daṃṣṭriṇaṃ raktalocanam

rākṣasenaujasā yuktaṃ rūpeṇa ca balena ca //
nisargāddāruṇaḥ krūro rāvaṇādrāvaṇaḥ smṛtaḥ

hiraṇyakaśipustvāsītsa rājā pūrvajanmani //
caturyugāni rājā tu tathā daśa sa rākṣasaḥ

paṃca koṭīstu varṣāṇāṃ saṃkhyatāḥ saṃkhyāyā priye //
niyutānyekaṣaṣṭiṃ ca saṃkhyāvadbhirudāhṛtam

ṣaṣṭiṃ caiva sahasrāṇi varṣāṇāṃ sa hi rāvaṇaḥ //
devatānāmṛṣīṇāṃ ca ghoraṃ kṛtvā prajāgaram

tretāyuge caturviṃśe rāvaṇastapasaḥ kṣayāt //
rāmaṃ dāśarathiṃ prāpya sagaṇaḥ kṣayameyivān

yo'sau devi daśagrīvaḥ saṃbabhūvārimarddanaḥ //
damaghoṣasya rājarṣeḥ putro vikhyātapauruṣaḥ

śrutaśravāyāṃ caidyastu śiśupālo babhūva ha //
rāvaṇaṃ kuṃbhakarṇaṃ ca kanyāṃ śūrpaṇakhāṃ tathā

vibhīṣaṇaṃ caturthaṃ ca kaikasyajanayatsutān //
manoharaḥ prahastaśca mahāpārśvaḥ kharastathā

puṣpotkaṭāyāste putrāḥ kanyā kumbhīnasī tathā //
triśirā dūṣaṇaścaiva vidyujjihvaśca rākṣasaḥ//
kanyaikā śyāmikā nāma vīkāyāḥ prasavaḥ smṛtaḥ

ityete krūrakarmāṇaḥ paulastyā rākṣasā nava //
vibhīṣaṇo viśuddhātmā daśamaḥ parikīrtitaḥ

pulahasya mṛgāḥ putrāḥ sarve vyālāśca daṃṣṭriṇaḥ //
bhūtāḥ piśācāḥ sarpāśca śūkarā hastinastathā //

anapatyaḥ kratustvasminsmṛto vaivasvateṃtare //
atreḥ patnyo daśaivāsansundaryaśca pativratāḥ

bhadrāśvasya ghṛtācyaṃtā jajñire daśa cāpsarāḥ

bhadrā śūdrā ca madrā ca naladā jaladā tathā //
urṇā pūrṇā ca deveśi yā ca gopucchalā smṛtā

tathā tāmarasā nāma daśamī raktakoṭikā //
etāsāṃ ca mahādevi khyāto bharttā prabhākaraḥ

svarbhānunā hate sūrye patitesmindivo mahīm //
tamo'bhibhūte lokesminprabhā yena pravarttitā //!

svasti testviti caivoktaḥ patanniha divākaraḥ //
brahmarṣervacanāttasya na papāta yataḥ prabhuḥ

tataḥ prabhākaretyuktaḥ prabhurevaṃ maharṣibhiḥ //
bhadrāyāṃ janayāmām somaṃ putraṃ yaśasvinam

tviṣimāndharmaputrastu somo devo varastu saḥ //
śītaraśmiḥ samutpannaḥ kṛttikāsu niśācaraḥ// /४५//
pitā somasya vai devi jajñe'trirbhagavānṛṣiḥ //
tatrātriḥ sarvalokeśaṃ bhṛtvā sve nayane sthitaḥ

karmaṇā manasā vācā śubhānyeva samā carat //
kāṣṭhakuḍyaśilābhūta ūrddhvabāhurmahādyutiḥ

sudustaraṃ nāma tapastena taptaṃ mahatpurā //
trīṇi varṣasahasrāṇi divyāni surasuṃdari

tasyorddhvaretasastatra sthitasyānimiṣasya ha //
somatvaṃ vapurāpede mahābuddhestu vai śubhe

ūrddhvamācakrame tasya somasaṃbhāvitātmanaḥ //
netrābhyāṃ somaḥ susrāva daśadhā dyotayandiśaḥ

tadgarbhaṃ vidhinā dṛṣṭā diśodaśa dadhustadā //
sametya dhārayāmāsurna ca dhartumaśaknuvan //

sa tābhyaḥ sahasaiveha digbhyo garbhaśca śāśvataḥ // papāta bhāvayam̐llokāñchītāṃśuḥ sarvabhāvanaḥ

yadā na dhāraṇe śaktāstasya garbhasya tāḥ striyaḥ //
tatastābhyaḥ sa śītāṃśurnipapāta vasuṃdharām

patitaṃ somamālokya brahmā lokapitāmahaḥ//
rathamāropayāmāsa lokānāṃ hitakā myayā

sa tadaiva mayā devi dharmārthaṃ satyasaṃgaraḥ //
yukto vājisahasreṇa sitena surasuṃdari

tasminnipatite devi putretreḥ paramātma ni //
tuṣṭuvurbrahmaṇaḥ putrā mānasāḥ sapta ye śrutāḥ

tathaivāṃgirasaḥ sarve bhṛgoścaivātmajāstathā //
ṛgbhistu sāmabhiścaiva tathaivāṃgirasairapi //

tasya saṃstūyamānasya tejaḥ somasya bhāsvataḥ //
āpyāyamānaṃ lokāṃstrīnbhāsayāmāsa sarvaśaḥ

sa tena rathamukhyena sāgarāṃtāṃ vasuṃdharām //
triḥsaptakṛtvotiyaśāścakārābhipradakṣiṇam

tasya yaccāpi tattejaḥ pṛthivīmanvapadyata //
oṣadhyastāḥ samutpannāste jasā'jvalayanpunaḥ

tābhirdhinotyayaṃ lokaṃ prajāścaiva caturvidhāḥ //
oṣadhyaḥ phalapākāṃtāḥ kaṇāḥ saptadaśa smṛtāḥ

vrīhayaśca yavāścaiva godhūmā aṇavastilāḥ

priyaṃguḥ kovidāraśca koradūṣāḥ satīnakāḥ //
māṣā mudgā masūrāśca niṣpāvāḥ sakulatthakāḥ //

āḍhakyaścaṇakāścaiva kaṇāḥ saptadaśa smṛtāḥ //
ityetā oṣadhīnāṃ ca grāmyāṇāṃ jātayaḥ smṛtāḥ

oṣadhyo yajñiyāścaiva grāmyā raṇyāścaturddaśa //
vrīhayaśca yavāścaiva godhūmāstvaṇavastilāḥ

priyaṃguṣaṣṭhā ityete saptamāstu kulatthakāḥ //
śyāmākāstvatha nīvārā jartilāḥ sagavedhukāḥ

ūruvindā markaṭakāstathā veṇuyavāśca ye //
grāmyāraṇyāstathā hyetā oṣadhyastu caturdaśa

tṛṇagulmalatā vīrudvallīgucchādi koṭiśaḥ //
eteṣāmadhipaścandro dhārayatyakhilaṃ jagat

jyotsnābhirbhagavānsomo jagato hitakāmyayā //
tatastasmai dadau rājyaṃ brahmā brahmavidāṃ varaḥ

bījauṣadhīnāṃ viprāṇāṃ maṃtrāṇāṃ ca varānane //
so'bhiṣikto mahātejā rājā rājye niśākaraḥ

trīm̐llokānbhāvayāmāsa svabhāsā bhāsvatāṃ varaḥ//
taṃ sinī ca kuhūścaiva dyutiḥpuṣṭiḥ prabhā vasuḥ

kīrtirdhṛtiśca lakṣmīśca nava devyaḥ siṣevire//
saptaviṃśatiriṃdostu dākṣāyaṇyo mahāvratāḥ

dadau prācetaso dakṣo nakṣatrāṇīti yā viduḥ//
sa tatprāpya mahdrājyaṃ somaḥ somavatāṃ varaḥ

samājahre rājasūyaṃ sahasraśatadakṣiṇam //
hiraṇyagarbhaścodgātā brahmā brahmatvameyivān

sadasyastasya bhagavānharirnārāyaṇaḥ prabhuḥ //
sanatkumārapramukhairādyairbrahmarṣibhirvṛtaḥ

dakṣiṇāmadadātsomastrīm̐llokāṃstu varānane //
tebhyo brahmarṣimukhyebhyaḥ sadasyebhyaśca vai śubhe //

prāpyāvabhṛthamavyagraḥ sarvadevarṣipūjitaḥ //
atirājati rājendro daśadhā bhāvayandiśaḥ

tena tatprāpa duṣprāpyamaiśvaryyamakṛtā tmabhiḥ //
sa evaṃ varttate candraścātreya iti viśrutaḥ

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye candrotpattivarṇanaṃnāma viṃśo'dhyāyaḥ