Skanda Purana · Verses 7.20-2

// prahlāda uvāca // //
brahmaghoṣadhvaniṃ śrutvā dānavo durmukhastadā //
krodhasaṃraktanayano durvāsasamathābravīt

hanyamānastvamasmābhiryadi muktosi vai dvija //
kasmātpunaḥ samāyāto maraṇāya ca duṣṭadhīḥ

ityuktvā muṣṭinā hantuṃ prādravaddānavādhamaḥ //
prāha pradhāvamānaṃ taṃ durvāsā munisattamaḥ

sparśaṃ mā kuru pāpiṣṭha brāhmaṇaṃ māṃ kṛtāhnikam //
taṃ dṛṣṭvā dānavaṃ viṣṇurbrāhmaṇaṃ hantumudyatam

tasya kruddho jagannātho durvāsasaḥ kṛte tadā //
cakreṇa kṣuradhāreṇa śiraściccheda līlayā

// prahlāda uvāca // //
durmukhaṃ nihataṃ dṛṣṭvā dānavo duḥsahastadā //
ākrośaduccairditijāñchīghramāgamyatāmiti

śrutvā daityagaṇāḥ sarve durmukhaṃ nihataṃ tadā //
durvāsasaṃ punastatra paritrātaṃ ca viṣṇunā //

kūrmapṛṣṭho golakaśca krodhano vedadūṣakaḥ //
yajñaghno yajñahaṃtā ca dharmāntakastapasvihā

ete cānye ca bahavo vividhāyudhapāṇayaḥ // //
krodhasaṃraktanayanāḥ śapanto brāhmaṇaṃ tathā

parikṣipya tadātreyaṃ viṣṇuṃ saṃkarṣaṇaṃ tathā //
tomarairbhindipālaiśca muśalaiśca bhuśuṃḍibhiḥ

astrairnānāvidhaiścāpi yuyudhuḥ krodhamūrchitāḥ //
dānavaiḥ saṃvṛto viṣṇuḥ samantādghoradarśanaiḥ

saṃkarṣaṇaśca śuśubhe caṃdrādityau ghanairiva //
gṛhītvā dhanuṣī divye śīghraṃ saṃyojya cāśugān

tānmārgaṇagaṇairdaityāñjaghnatuste mahāmṛdhe //
te hanyamānāḥ samare viṣṇunā vidrutā diśaḥ

dānavānvidrutāndṛṣṭvā viṣṇunā nihatānparān //
golakaḥ kūrmapṛṣṭhaśca mānaṃ kṛtvā nyavartatām

saṃkarṣaṇaṃ golakaśca hyājaghāna tribhiḥ śaraiḥ //
anantaṃ vyathitaṃ dṛṣṭvā golakaḥ krodhamūrchitaḥ

utpatya tarasā mūrdhni durvāsasamatāḍayat //
sa muṣṭighātābhihataścukrośa patitaḥ kṣitau

saṃkarṣaṇastu patitaṃ dṛṣṭvā mūrdhni pratāḍitam //
dṛṣṭvā cukopa bhagavāṃstiṣṭhatiṣṭheti cābravīt //
saṃgṛhya muśalaṃ vīro jaghāna samare ripum

muśalenāhato mūrdhni golako vikalendriyaḥ //
saṃbhinnamastakaścaiva papāta ca mamāra ca

golakaṃ patitaṃ dṛṣṭvā krandaṃtaṃ brāhmaṇaṃ tathā //
kūrmapṛṣṭhaṃ ca bhagavānviṣṇurhantuṃ mano dadhe //
nārācena sutīkṣṇena jaghāna hṛdaye ripum

sa viṣṇubāṇābhihatastyaktaśastraḥ palāyitaḥ //
tasminprabhinne'tibale gate vai kūrmapṛṣṭhake //
abhajyata balaṃ sarvaṃ vidrutaṃ ca diśo daśa

tatprabhagraṃ balaṃ sarvaṃ nihataṃ golakaṃ tathā //
dvārasthaḥ kathayāmāsa daityarājñe kuśāya saḥ

golakaṃ nihataṃ śrutvā daityānanyāṃśca daityarāṭ //
yodhānājñāpayāmāsa sannaddhānsvabalasya ca

ājñāṃ kuśasya te labdhvā daityāḥ paṃcajanādayaḥ //
yuddhāyābhimukhāḥ sarve rathairnāgaiśca niryayuḥ

anīkaṃ daśasāhasraṃ kūrmapṛṣṭhasya niryayau //
ayute dve rathānāṃ tu nāgānāmayutaṃ tathā

daśāyutāni cāśvānāmuṣṭrāṇāṃ ca tathaiva ca //
bakaśca niryayau daityo bahusainyasamanvitaḥ

tathā dīrghanakho daityaḥ svenānīkena saṃvṛtaḥ //
maṃtriputro mahāmāyo daityarāja kuśasya vai //
niryayau vighaso daityaḥ praghasaśca mahābalaḥ

ūrddhvabāhurvakraśirāḥ kañcukaśca śivolukaiḥ //
brahmaghno yajñahā daityo rāhurbarbarakastathā

sunāmā vasunāmā ca maṃtriṇau buddhisattamau //
senāpatiścogradaṃṣṭastasya bhrātā mahāhanuḥ

ete cānye ca bahavo daityāḥ krodhasamanvitāḥ //
mahatā rathaghoṣeṇa niryayuryuddhakāṃkṣiṇaḥ

snātvā śuklāṃbaradharaḥ śuklamālāvibhūṣitaḥ //
kuśaḥ śaṃbhuṃ mahādevaṃ bhavānīpatimavyayam //
ārcayamāsa bhūteśaṃ parameṇa samādhinā

paṃcāmṛtena saṃsnāpya tathā gandhairvi lipya ca //
arcayāmāsa daityendro hyanekakusumotkaraiḥ

gītavāditraśabdaiśca tathā maṃgalavācakaiḥ //
pūjayitvā mahādevaṃ brāhmaṇānsvasti vācya ca

bhūṣayitvā bhūṣaṇaiśca maṇivajravibhūṣaṇaiḥ //
mukuṭenārkavarṇena jvaladbhāskararociṣā

bhrājamāno daityarājo hāreṇā'tīva śobhitaḥ //
saṃnahya ca mahābāhuḥ sārathiṃ samudaikṣata

sunāmānaṃ vasuṃ caiva maṃtriṇau vākyamabravīt //
kaścāyamasurānhaṃti kimarthaṃ jñāyatāmiti //

tasya tadvacanaṃ śrutvā rururvacanamabravīt //
gatehni brāhmaṇaḥ snātuṃ gomatyāḥ saṃgame kila

āgataḥ pratiṣiddhaḥ sandaityaistatra mahī pate //
tena viṣṇuḥ samānītaḥ saṃkarṣaṇasamanvitaḥ

so'smānhaṃti mahārāja brahmaṇyo jagadīśvaraḥ //
tena te bahavo daityā hatāḥ kecitpalāyitāḥ

// sunāmovāca // //
snātvā gacchatu vipro'sau vāsudevasamanvitaḥ //
rājanvṛthā vigraheṇa kiṃ kāryaṃ kathayasva naḥ

tasya tadvacanaṃ śrutvā kuśaḥ krodhasamanvitaḥ //
kathaṃ golakahaṃtāraṃ na haniṣyāmi keśavam

etāvaduktvā sa kruddho yayau daityapatistadā //
tato vāditra śabdaiśca bherīśabdaiḥ samanvitaḥ

dadarśa tatra deveśaṃ sahasraśirasaṃ prabhum //
tathā viṣṇuṃ cakrapāṇiṃ durvāsasamakalmaṣam

īśvarāṃśaṃ ca taṃ dṛṣṭvā na hantavyo'yamīśvaraḥ //
viṣṇumuddiśya tānsarvānprerayāmāsa dānavān

nāgaiḥ parvatasaṃkāśai rathairjaladasannibhaiḥ //
aśvairmahājavaiścaiva parivavruḥ samaṃtataḥ

tato yuddhaṃ samabhavaddevayordānavaiḥ saha //
ācchāditau tau dadṛśurdaityairdevagaṇāstadā

tato gṛhītvā muśalaṃ halaṃ ca balavānhalī //
jaghāna daityapravarānkālānalayamopamān

te hanyamānā daiteyā balena balaśālinā //
sarvato vidrutā bhagnāḥ kuśameva yayustadā

bakaśca yajñakopaśca brahmaghno vedadūṣakaḥ //
mahāmakhaghno jaṃbhaśca rāhurvakraśirāstathā

ete cānye ca bahavaḥ pravarā dānavottamāḥ //
krodhasaṃraktanayanā bibhiduste janārddanam

tataḥ krodhasamāyuktau saṃkarṣaṇajanārdanau //
cakralāṃgalaghātena jaghnaturdānavottamān

/
cakreṇa ca śiraḥ kāyāccicchedāśu bakasya vai //
cūrṇayāmāsa muśalī yajñahaṃtārameva ca

rāhuṃ jaghāna cakreṇa tathānyānmuśalena ca //
te hatā hanyamānāśca bhagnā jagmurdiśo daśa

kuśaḥ svāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā vidrutāṃ nihatāṃ tathā //
krodhasaṃraktanayanaḥ prāha yāhīti sārathim

sa tayoraṃtikaṃ gatvā nāma viśrāvya cātmanaḥ //
uvāca kastvaṃ daiteyānmama haṃsi gadādhara

// śrīvāsudeva uvāca // //
yasmādvimuktidaṃ puṇyaṃ gomatyudadhisaṃgamam //
ruddhaṃ durātmabhiḥ pāpaistasmātte nihatā mayā

// kuśa uvāca // //
māṃ na jānāsi cātrasthaṃ kathaṃ jīvanprayāsyasi //
yudhyasva tvaṃ sthiro bhūtvā tatastyakṣyasi jīvitam

ityuktvā paṃcaviṃśatyā tāḍayāmāsa keśavam //
anaṃtaṃ cāṣṭabhirbāṇairhatvā''treyaṃ nirīkṣya tam //
īśvarāṃśaṃ ca taṃ dṛṣṭvā prāha yāhīti mā ciram

sa bāṇairbhinnasarvāṃgaḥ śārṅgaṃ hi dhanuṣāṃ varam //
vikṛṣya ghātayāmāsa caturbhiścaturo hayān

sārathestu śiraḥ kāyādarddhacaṃdreṇa pattriṇā //
ciccheda dhanurekena dhvajamekena cicchide

sa cchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ //
pragṛhya ca mahākhaṅgamuvāca vacanaṃ tadā

yadi tvāṃ pātayiṣyāmi kīrtirme hyatulā bhavet //
pātito'haṃ tvayā vīra yāsyāmi paramāṃ gatim

tiṣṭhatiṣṭha hare sthāne śaraṇaṃ me sadāśivaḥ //
dhāvaṃtamatisaṃkruddhaṃ khaṅgahastaṃ nirīkṣya tam //
cakreṇa śitadhāreṇa śiraściccheda līlayā

taṃ chinnaśirasaṃ bhūmau patitaṃ vīkṣya dānavam //
athovāha rathenājau daityaḥ khaṃjanakastathā

apayāte kuśe daitye viṣṇuḥ saṃkarṣaṇastadā //
durvāsasā ca sahitaḥ saṃnyavartata harṣitaḥ

śivālaye tu patitaṃ kuśaṃ nikṣipya dānavaḥ //
snānagandhārcanairdhūpairgītavādyairatoṣayat

avāpa jīvitaṃ sadyaḥ prasādācchaṃkarasya ca //
utthitaḥ sa tadā daityo bruvañchivaśiveti ca

taṃ punarjovitaṃ dṛṣṭvā daityaṃ daityagaṇastadā //
uvāca sumanā vākyaṃ varddhasva suciraṃ vibho

snāpayitvā yadi punarbrāhmaṇaṃ vinivarttate //
yatheṣṭaṃ gacchatu tadā kiṃ vṛthā vigraheṇa te

tasya tadvacanaṃ śrutvā kuśo vacanamabravīt //
gaccha preṣaya tau śīghraṃ vipratrāṇakarāvubhau

sa ca rājñā samādiṣṭa sumanā munisattamāḥ //
uvāca viṣṇumānamya namaskṛtya halāyudham

kuśena preṣitaścāsmi samīpe te janārdana //
kiṃ tavāpakṛtaṃ nātha yena daityāñjighāṃsasi

durvāsasaṃ snāpayitvā gaccha mukto'si mānada //
amaratvaṃ mahādevātprāptaṃ viddhi kuśena hi

//
// śrīviṣṇuruvāca // //
muktitīrthamidaṃ ruddhaṃ bhavadbhiḥ pāpakarmabhiḥ //
tasmāddhaniṣye sarvāṃśca dānavānnātra saṃśayaḥ

durvāsasaśca ye darbhāstilāścaivākṣataiḥ saha //
punastānānayadhvaṃ hi kṣiptā ye varuṇālaye

savāhanaparīvārāḥ sajātikulabāṃdhavāḥ //
puṇyatīrthamidaṃ hitvā praviśadhvaṃ dharātale

sumanāstadvacaḥ śrutvā krodhasaṃraktalocanaḥ //
yudhyadhvamiti taṃ coktvā naitadevaṃ bhaviṣyati

kuśāya kathayāmāsa yaduktaṃ śārṅgadhanvinā //
kruddhastadvacanaṃ śrutvā maṃtriṇā samudīritam

rathamāruhya vegena yayau yoddhumariṃdamaḥ //
saṃsmṛtya manasā devaṃ pinākiṃ vṛṣabhadhvajam

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ sumahallomaharṣaṇam //
anyeṣāṃ dānavānāṃ ca keśavasya kuśasya ca

yajñaghno gadayā gurvyā saṃkarṣaṇamatāḍayat //
saṃkarṣaṇahataḥ śīrṣṇi musalena papāta ha

kañcukaṃ ca jaghānāśu cakreṇa bhagavānhariḥ //
ulmukaścātha nihato brahmaghnaśca nipātitaḥ //

ete cānye ca bahavo ghātitāḥ keśavena hi //
dānavānpatitāndṛṣṭvā kuśaḥ paramakopitaḥ

jaghāna yudhi saṃrabdhaḥ paramāstreṇa keśavam //
bhagavānkrodhasaṃyuktaścakreṇa cāharacchiraḥ

taṃ chinnaśirasaṃ bhūmau pātitaṃ vīkṣya keśavaḥ //
ciccheda bāhū pādau ca khaṅgena tilaśastathā

khaṃḍaśo ghātitaṃ dṛṣṭvā keśavena kuśaṃ tadā //
saṃgṛhya te punardetyā ninyuḥ sarve śivālayam

prasādācchūlinaḥ sadyo jīvitaṃ prāpya dānavaḥ //
utthitaḥ sahasā kruddhaḥ kva viṣṇuriti cābravīt

gadāmudyamya saṃkruddho yoddhumāgājjanārddanam //
tamudyatagadaṃ dṛṣṭvā nihataṃ jīvitaṃ punaḥ //

durvāsasamathovāca kimidaṃ na mriyeta yat //
mayā'sakṛcchiraśchinnaṃ khaṃḍaśastilaśaḥ kṛtam

jīvatyayaṃ punaḥ kasmātkāraṇaṃ katha yasva naḥ //
ityuktaściṃtayāmāsa dhyānena ṛṣisattamaḥ

jñātvā tatkāraṇaṃ sarvamuvāca madhusūdanam //
mahādevena tuṣṭena kuśo'yamamaraḥ kṛtaḥ //

khaṃḍaśaśca kṛtaścāpi na ca prāṇairviyujyate //
tataḥ sa vismayāviṣṭo haṃtavyo'yaṃ mayā katham

upāyaṃ ca kariṣyāmi yenāyaṃ na bhave diti //
tataḥ sa jīvitaṃ prāpya prasādācchaṃkarasya ca //
carmakhaṅgamathādāya tiṣṭhatiṣṭheti cābravīt

tamāyāṃtaṃ tato dṛṣṭvā kuśaṃ śivaparigraham //
jaghāna gadayā gurvyā gadāhastaṃ tadā kuśam

sa bhinnamūrddhā nyapatatkeśavenābhitāḍitaḥ //
bhūmau nipatitaṃ vegātparigṛhya kuśaṃ hariḥ //

garte nikṣipya taddehaṃ pūrayāmāsa vai punaḥ //
liṃgaṃ saṃsthāpayāmāsa tasyopari janārddanaḥ

sa labdhasaṃjño danujaḥ śivaliṃgamapaśyata //
ātmoparisthitaṃ tacca tadā cintāparo'bhavat

iti śrīskāndemahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe caturthe dvārakāmāhātmye cakratīrthe rākṣasakuśaviṣṇuyuddhe kuśarākṣasopari viṣṇunā śivaliṃgasthāpanavarṇanaṃnāma viṃśatitamo'dhyāyaḥ