Skanda Purana · Verses 7.2-3
// ṛṣaya ūcuḥ // //
kathāyā lakṣaṇaṃ brūhi guṇadoṣānsavistarān //
ārṣeyapauruṣeyāṇāṃ kāvyacihnaparīkṣaṇam //
kathaṃ jñeyaṃ mahābuddhe śrotumicchāmahe vayam
// sūta uvāca // //
atha saṃkṣepato vakṣye purāṇānāmanukramam //
lakṣaṇaṃ caiva saṃkhyāṃ ca uktabhedāṃstathaiva ca
purā tapaścacārogramamarāṇāṃ pitāmahaḥ //
āvirbhūtāstato vedāḥ saṣaḍaṃgapadakramāḥ
tataḥ purāṇamakhilaṃ sarvaśāstramayaṃ dhruvam //
nityaśabdamayaṃ puṇyaṃ śata koṭipravistaram
nirgataṃ brahmaṇo vaktrādbrāhmaṃ vaiṣṇavameva ca //
śaivaṃ bhāgavataṃ caiva bhaviṣyaṃ nāradīyakam
mārkaṇḍeyamathāgneyaṃ brahmavaivartameva ca //
laiṅgaṃ tathā ca vārāhaṃ skāṃdaṃ vāmanameva ca
kaurmyaṃ mātsyaṃ gāruḍaṃ ca vāyavīyamanantaram //
aṣṭādaśaṃ samuddiṣṭaṃ sarvapātakanāśanam //
ekameva purā hyāsīdbrahmāṇḍaṃ śatakoṭidhā
tato'ṣṭādaśadhā kṛtvā vedavyāso yugeyuge //
prakhyāpayati loke'sminsākṣānnārāyaṇāṃśajaḥ
anyānyupapurāṇāni muninā kathitāni tu //
tāni vaḥ kathayiṣyāmi saṃkṣepādavadhāryatām
ādyaṃ sanatkumāroktaṃ nārasiṃhamataḥ param //
tṛtīyaṃ skāndamuddiṣṭaṃ kumāreṇānubhāṣitam
caturthaṃ śivadharmākhyaṃ sākṣānnandīśabhāṣitam//
durvāsasoktamāścaryyaṃ nāradoktamataḥ param
kāpilaṃ mānavaṃ caiva tathaivośanaseritam//
brahmāṇḍaṃ vāruṇaṃ cānyatkālikāhvayameva ca
māheśvaraṃ tathā sāṃbaṃ sauraṃ sarvārthasaṃcayam///
parāśaroktaṃ paramaṃ mārīcaṃ bhārgavāhvayam
etānyupapurāṇāni kathitāni dvijottamāḥ
// ṛṣaya ūcuḥ // //
purāṇasaṃkhyāmācakṣva sūta vistaraśaḥ kramāt//
dānadharmamaśeṣajña yathāvadanupūrvaśaḥ
// sūta uvāca // //
idameva purāṇe'sminpurāṇapuruṣastadā //
yaduktavānsa viśvātmā manave tannibodhata
purāṇaṃ sarvaśāstrāṇāṃ brahmāṇḍaṃ prathamaṃ smṛtam //
anantaraṃ ca vaktrebhyo vedāstasya vinirgatāḥ
purāṇamekamevāsīttasminkalpāntaretathā//
trivargasādhanaṃ puṇyaṃ śatakoṭipravistaram
vinirdagdheṣu lokeṣu kṛṣṇenānantarūpiṇā //
sāṅgāṃśca caturo vedānpurāṇanyāyavistaram
/
mīmāṃsāṃ dharmaśāstraṃ ca parigṛhyātmasātkṛtam //
matsyarūpeṇa ca punaḥ kalpādāvudakārṇave
aśeṣameva kathitaṃ brahmaṇe divyacakṣuṣe //
brahmā jagāda ca munīṃstrikālajñānadarśanaḥ
pravṛttiḥ sarvaśāstrāṇāṃ purāṇasyābhavattataḥ
tataḥ kālakrameṇāsau vyāsarūpadharo hariḥ //
aṣṭādaśapurāṇāni saṃkṣepsyati yugeyuge
caturlakṣapramāṇāni dvāparedvāpare sadā //
tadāṣṭādaśadhā kṛṣṇā bhūrloke'sminprabhāṣate
adyā'pi devaloke tu śatakoṭipravistaram //
tadartho'tra caturlakṣaḥ saṃkṣepeṇa niveśitaḥ
purāṇāni daśāṣṭau ca sāṃprataṃ tadihocyate//
nāmatastāni vakṣyāmi saṃkhyāṃ ca munisattamāḥ
brahmaṇā'bhihitaṃ pūrvaṃ yāvanmātraṃ marīcaye //
brāhmaṃ taddaśasāhasraṃ purāṇaṃ tadihocyate
likhitvā tacca yo dadyājjaladhenusamanvitam //
vaiśākhyāṃ paurṇamāsyāṃ ca brahmaloke mahīyate
etadeva yadā padmamabhūddhairaṇmayaṃ jagat //
tadvṛttāṃtāśrayāṃtaṃ tatpādmamityucyate budhaiḥ
pādmaṃ tatpañcapañcāśatsahasrāṇīha paṭhyate //
tatpurāṇaṃ ca yo dadyātsuvarṇakamalānvitam //
jyeṣṭhe māsi tilairyuktaṃ so'śvamedhaphalaṃ labhet
vārāhakalpavṛttāntamadhikṛtya parātparaḥ //
yatrāha dharmānakhilāṃstaduktaṃ vaiṣṇavaṃ viduḥ
caritairañcitaṃ viṣṇostalloke vaiṣṇavaṃ viduḥ //
trayoviṃśatisāhasraṃ purāṇaṃ tatprakīrtitam
tadāṣāḍhe ca yo dadyādghṛtadhenusamanvitam //
paurṇamāsyāṃ viśuddhāyāṃ saṃ padaṃ yāti vaiṣṇavam
śrutakalpaprasaṅgena dharmānvāyurathābravīt //
yatra tadvāyavīyaṃ syādrudramāhātmyasaṃyutam
caturviṃśatisāhasraṃ nānā vṛttāntasaṃyutam //
dharmārthakāmamokṣaiśca sādhuvṛttasamanvitam
śrāvaṇyāṃ śrāvaṇe māsi guḍadhenusamanvitam //
yo dadyāddadhisaṃyuktaṃ brāhmaṇāya kuṭumbine //
śivaloke sa pūtātmā kalpamekaṃ vasennaraḥ
punaḥ saṃjāyate martyo brāhmaṇo vedavittamaḥ //
vedavidyārthatattvajño vyākhyātattvārthavittamaḥ
yatrādhikṛtya gāyatrīṃ varṇyate dharmavistaraḥ //
vṛtrāsuravadhopetaṃ tadbhāgavatamucyate
sārasvatasya kalpasya madhye ye syurnarāmarāḥ//
tadvṛttāntodbhavaṃ puṇyaṃ puṇyodvāhasamanvitam
likhitvā tacca yo dadyāddhemasiṃhasamanvitam //
paurṇamāsyāṃ prauṣṭhapadyāṃ sa yāti paramāṃ gatim //
aṣṭādaśasahasrāṇi purāṇaṃ tatprakīrtitam
yatrāha nārado dharmānbṛhatkalpāśrayāṃstviha //
pañcaviṃśatsahasrāṇi nāradīyaṃ taducyate
tadiṣe pañcadaśyāṃ tu yo dadyāddhenusaṃyutam//
uttamāṃ siddhimāpnoti iha loke paratra ca//
sarvānkāmānavāpnoti nātra kāryā vicāraṇā
yatrādhikṛtya śakunīndharmādharmavicāraṇam //
purāṇaṃ navasāhasraṃ mārkaṇḍeyaṃ taducyate
parilikhya ca yo dadyātsauvarṇakarisaṃyutam //
kārtikyāṃ pauṇḍarīkasya yajñasya phalabhāgbhavet
yattadīśānakalpasya vṛttāntamadhikṛtya ca //
vaśiṣṭhāyā'gninā proktamāgneyaṃ tatpracakṣate
likhitvā tacca yo dadyāddhemapadmasamanvitam //
mārgaśīrṣe vidhānena tiladhenuyutaṃ tathā //
tacca ṣoḍaśasāhasraṃ sarvakratuphalapradam
yatrādhikṛtya māhātmyamādityasya caturmukhaḥ //
aghorakalpavṛttāntaprasaṃgena jagatpatiḥ //
manave kathayāmāsa bhūtagrāmasya lakṣaṇam
caturdaśasahasrāṇi tathā pañcaśatāni ca //
bhaviṣyacaritaprāyaṃ bhaviṣyaṃ tadihocyate
tatpauṣamāsi yo dadyātpaurṇamāsyāṃ vimatsaraḥ //
guḍakumbhasamāyuktamagniṣṭomaphalaṃ labhet //
rathaṃtarasya kalpasya vṛttāntamadhikṛtya ca //
sāvarṇinā nāradāya kṛṣṇamāhātmyasaṃyutam //
proktaṃ brahmavarāhasya caritaṃ varṇyate'tra ca
tadaṣṭādaśasāhasraṃ brahmavaivartamucyate //
purāṇaṃ brahmavaivartaṃ yo dadyādbrāhmaṇottame //
māghamāse paurṇamāsyāṃ brahmaloke mahīyate
yatrāgniliṅgamadhyasthaḥ prāha devo maheśvaraḥ //
dharmārthakāmamokṣārthānāgneyamadhikṛtya ca
kalpaṃ tallaiṅgamityuktaṃ purāṇaṃ brahmaṇā svayam
tadekādaśasāhasraṃ phālgunyāṃ yaḥ prayacchati //
tiladhenusamāyuktaṃ sa yāti śivasātmyatām
mahāvarāhasya punarmāhātmyamadhikṛtya ca //
viṣṇunā'bhihitaṃ kṣoṇyai tadvārāhamihocyate
mānavasya prasaṃgena dhanyasya munisattamāḥ //
caturviṃśatsahasrāṇi tatpurāṇamihocyate
kāñcanaṃ garuḍaṃ kṛtvā tiladhenusamanvitam//
paurṇamāsyāmatho dadyādbrāhmaṇāya kuṭumbine//
vārāhasyaprasādena padamāpnoti vaiṣṇavam
yatra māheśvarāndharmānadhikṛtya ca ṣaṇmukham //
kalpe tatpuruṣe vṛtte caritairupabṛṃhitam
/
skāṃdaṃ nāma purāṇaṃ tadekāśīti nigadyate//
sahasrāṇi śataṃ caikamiti martyeṣu paṭhyate
parilekhya ca yo dadyāddhemaśūlasamanvitam //
śaivaṃ sa padamāpnoti makaropagame raveḥ
trivikramasya māhātmyamadhikṛtya caturmukhaḥ //
trivargamabhyadhāttattu vāmanaṃ parikīrtitam
purāṇaṃ daśasāhasraṃ kaurmakalpānugaṃ śivam
yaḥ śaradviṣuve dadyāddhemavastrasamanvitam//
kṣaumāvṛtaṃ yutaṃ dhenvā sa padaṃ yāti vaiṣṇavam
yacca dharmārthakāmānāṃ mokṣasya ca rasātale //
māhātmyaṃ kathayāmāsa kūrmarūpī janārdanaḥ
indradyumnaprasaṃgena ṛṣīṇāṃ śakrasannidhau //
saptadaśasahasrāṇi lakṣmīkalpānuṣaṅgikam
yo dadyādayane kaurmaṃ hemakūrmasamanvitam//
gosahasrapradānasya sa phalaṃ prāpnuyānnaraḥ
śrutīnāṃ yatra kalpādau pravṛttyarthaṃ janārdanaḥ//
matsyarūpī ca manave narasiṃhopavarṇanam
adhikṛtyābravītsaptakalpavṛttaṃ munivratāḥ///
tanmātsyamiti jānīdhvaṃ sahasrāṇi catudarśa
viṣuve haimamatsyena dhenvā kṣaumayugānvitam //
yo dadyātpṛthivī tena dattā bhavati cākhilā ////
yadā vā garuḍe kalpe viśvāṇḍādgaruḍo'bhavat //
adhikṛtyābravītkṛṣṇo gāruḍaṃ tadihocyate
tadaṣṭādaśa caikaṃ ca sahasrāṇīha paṭhyate ///
svarṇahaṃsasamāyuktaṃ yo dadyādayane pare //
sa siddhiṃ labhate mukhyāṃ śivaloke ca saṃsthitim
brahmā brahmāṇḍamāhātmyamadhikṛtyābravītpunaḥ //
tacca dvādaśasāhasraṃ brahmāṇḍaṃ dviśatādhikam
bhaviṣyāṇāṃ ca kalpānāṃ śrūyate yatra vistaraḥ //
tadbrahmāṇḍaṃ purāṇaṃ tu brahmaṇā samudāhṛtam
yo dadyāttu vyatīpāta ūrṇāyugasamanvitam //
rājasūyasahasrasya phalamāpnoti mānavaḥ
hemadhenvāyutaṃ tacca brahmalokaphalapradam//
caturlakṣamidaṃ proktaṃ vyāsenādbhutakarmaṇā
idaṃ lokahitārthāya saṃkṣiptaṃ dvāpare dvijāḥ
idamadyāpi deveṣu śatakoṭipravistaram //
upabhedānpravakṣyāmi loke ye saṃpratiṣṭhitāḥ
pādme purāṇe yatproktaṃ nārasiṃhopavarṇanam //
taccāṣṭādaśasāhasraṃ nārasiṃhamihocyate
nandine yatra māhātmyaṃ kārtikeyena varṇitam //
loke nandipurāṇaṃ vai khyātametaddvijottamāḥ
yatra sāmbaṃ puraskṛtya bhaviṣyati kathānakam //
procyate tatpunarloke sāṃbameva munivratāḥ
evamādityasaṃjñaṃ tu tatraiva paripaṭhyate //
aṣṭādaśabhyastu pṛthakpurāṇaṃ yacca dṛśyate //
vijānīdhvaṃ dvijaśreṣṭhāstadetebhyo vinirgatam
pañcāṅgāni purāṇasya cākhyānamitaratsmṛtam //
sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca //
vaṃśānuvaṃśacaritaṃ purāṇaṃ pañcalakṣaṇam
brahmaviṣṇvarkarudrāṇāṃ māhātmyaṃ bhuvanasya ca //
saṃhāraśca pradṛśyeta purāṇaṃ pañcalakṣaṇam
dharmaścārthaśca kāmaśca mokṣaśca parikīrtyate //
sarveṣvapi purāṇeṣu tadvirūḍhe ca yatphalam
sātvikeṣu ca kalpeṣu māhātmyamadhikaṃ hareḥ //
rājaseṣu ca māhātmyamadhikaṃ brahmaṇo viduḥ
tadvadagre ca māhātmyaṃ tāmaseṣu śivasya hi //
saṃkīrṇe ca sarasvatyāḥ pitṝṇāṃ ca nigadyate
caturbhirbhagavānviṣṇurdvābhyāṃ brahmā tathā raviḥ //
aṣṭādaśapurāṇeṣu śeṣeṣu bhagavāñchivaḥ
vedavanniścalaṃ manye purāṇaṃ vai dvijottamāḥ //
vedāḥ pratiṣṭhitāḥ sarve purāṇe nātra saṃśayaḥ
bibhetyalpaśrutādvedo māmayaṃ cālayiṣyati //
itihāsapurāṇaistu niścalo'yaṃ kṛtaḥ purā
yanna dṛṣṭaṃ hi vedeṣu na dṛṣṭaṃ smṛtiṣu dvijāḥ //
ubhayoryatra dṛṣṭaṃ ca tatpurāṇeṣu gīyate
yo veda caturo vedānsāṃgopaniṣado dvijaḥ //
purāṇaṃ naiva jānāti na ca sa syādvicakṣaṇaḥ
aṣṭādaśapurāṇāni kṛtvā satyavatīsutaḥ //
bhāratākhyānamakarodvedārthairupabṛṃhitam
lakṣeṇaikena tatproktaṃ dvāparānte mahātmanā //
vālmīkinā ca yatproktaṃ rāmopākhyānamuttamam
brahmaṇā vihitaṃ yacca śatakoṭipravistaram//
āha tannāradāyaiva tena vālmīkaye punaḥ
vālmīkinā ca loke tu dharmakāmārthasādhakam //
evaṃ sapādāḥ pañcaite lakṣāḥ puṇyāḥ prakīrtitāḥ //
purātanasya kalpasya purāṇe tu vidurbudhāḥ
itihāsapurāṇāni bhidyante kāla gauravāt //
skāndaṃ tathā ca brahmāṇḍaṃ purāṇaṃ laiṅgameva ca
vārāhakalpe viprendrāsteṣāṃ bhedaḥ pravartate //
aṣṭādaśaprakāreṇa brahmāṇḍaṃ bhinnameva hi
aṣṭādaśapurāṇāni tena jātāni bhūtale //
laiṅgamekādaśavidhaṃ prabhinnaṃ dvāpare śubham
skāndaṃ tu saptadhā bhinnaṃ veda vyāsenadhīmatā //
ekāśītisahasrāṇi śataṃ caikaṃ tu saṃkhyayā
tasyā''dyo yo vibhāgastu skandamāhātmyasaṃyutaḥ //
māheśvaraḥ samākhyāto dvitīyo vaiṣṇavaḥ smṛtaḥ
tṛtīyo brahmaṇaḥ proktaḥ sṛṣṭisaṃkṣepasūcakaḥ //
kāśīmāhātmyasaṃyuktaścaturthaḥ paripaṭhyate
revāyāḥ pañcamo bhāgaḥ sojjayinyāḥ prakīrtitaḥ //
ṣaṣṭhaḥ kalpo nāgaraśca tīrthamāhātmyasūcakaḥ
saptamo yo vibhāgo'yaṃ smṛtaḥ prābhāsiko dvijāḥ//
sarve dvādaśasāhasrā vibhāgāḥ saṃprakīrtitāḥ
asminprābhāsikaḥ sarvo varṇyate kṣetravistaraḥ //
tīrthānāṃ caiva māhātmyaṃ māhātmyaṃ śaṃkarasya ca
anyeṣāṃ caiva devānāṃ māhātmyaṃ ca prakīrtyate //
iti bhedaḥ purāṇānāṃ saṃkṣepātkathito dvijāḥ
imamaṣṭādaśānāṃ tu purāṇānāmanukramam//
yaḥ paṭheddhavyakavyeṣu sa yāti bhavanaṃ hareḥ
idaṃ pavitraṃ hi yaśonidhānamidaṃ pitṝṇāmapi vallabhaṃ ca//
idaṃ ca deveṣvamṛtāya nityamidaṃ mahāpātakahṛcca puṃsām
/
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye sasaṃkhyākāṣṭādaśamahāpurāṇopapurāṇavarṇanapūrvaka purāṇapustakadānaphalavarṇanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ
Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0