Skanda Purana · Chapter 7.2

// vasiṣṭha uvāca // //
āsītpūrvaṃ munirnāmnā gautamaśca mahātapāḥ //
ahilyā dayitā tasya dharmapatnī yaśasvinī

śiṣyānadhyāpayāmāsa sa muniḥ śataśastadā //
śrutādhyayanasaṃpannānvisasarja tato gṛhān

tasyānyo'pi ca yaḥ śiṣyo gurubhaktiparāyaṇaḥ //
uttaṃko nāma medhāvī nyavasattasya mandire

na taṃ visarjayāmāsa jarayāpi pariplutam//
uttaṃko'pi suśiṣyatvānno vetti palitaṃ śiraḥ

jātakāryasamāyukto vidyāpāraṃgato'pi saḥ //
kenacittvatha kālena kāṣṭhārthaṃ sa bahiryayau

prabhūtāni samādāya āśramaṃ paramaṃ gataḥ //
athāsau nyakṣipattatra bhūtale kāṣṭhasaṃcayam

kāṣṭhalagnāṃ tadā śvetāṃ jaṭāmekāṃ dadarśa saḥ //
sa dṛṣṭvā duḥkhamāpannaḥ kṛpaṇaṃ paryacintayat

dhigdhiṅme jīvitaṃ naṣṭaṃ kutaḥ kāryaratasya ca //
kalatra saṃgrahaṃ naiva mayā kṛtamabuddhinā

bhaviṣyati kulacchedaḥ śaithilyānmama durmateḥ//
gurupatnyā ca saṃdṛṣṭa uttaṃko duḥkhitastadā

tasya duḥkhaṃ tathā kṣipraṃ gautamāya nieveditam//
gautamena tathetyuktvā mṛduvāṇyā sa bhāṣitaḥ

vatsa gaccha gṛhaṃ tvaṃ ca agnihotrādikāḥ kriyāḥ//
pālayasva vidhānena patnyā saha na saṃśayaḥ

ityukto guruṇā so'pi pratyuvāca guruṃ prati //
dakṣiṇāṃ prārthaya svāminnahaṃ dāsyāmyasaṃśayam

// gautama uvāca // //
sevā kṛtā tvayā vatsa mahatī mama sarvadā //
tenaiva paripūrṇatvaṃ jātaṃ me nātra saṃśayaḥ

//
// uttaṃka uvāca // //
kiṃcidgrāhyaṃ tvayā svāminsantoṣo jāyate mama //
tvatprasādānmuniśreṣṭha vidyāpāraṃgato'smyaham

// gautama uvāca // //
na grāhyaṃ ca mayā putra santuṣṭaḥ sevayāsmyaham //
necchāmyahaṃ dhanaṃ tvattaḥ sukhaṃ gaccha gṛhaṃ prati

ityukto guruṇā so'pi mātaraṃ cābhyabhāṣata //
kiṃcidgrāhyaṃ mayā mātaḥ santoṣo dīyatāṃ mama

// gurupatnyuvāca // //
saudāsaṃ gaccha putra tvaṃ mamājñāṃ kuru satvaram //
madayantī priyā tasya dharmapatnī yaśasvinī

kuṇḍale'thānaya kṣipraṃ madayaṃtyāśca putraka //
no cecchāpaṃ pradāsyāmi pañcame'hni na āgataḥ

ityukto gurupatnyā sa prasthitaḥ satvaraṃ tadā //
saudāsasyagṛhaṃ prāpa vyāghrāsyaṃ taṃ ca dṛṣṭavān

dṛṣṭvā prāha tadā vipraṃ bhakṣaṇārthamupasthitam //
bhakṣayiṣyāmi vai vipra tvāmahaṃ nātra saṃśayaḥ

// uttaṃka uvāca // //
avaśyaṃ bhakṣaya tvaṃ māmekaṃ śṛṇu narādhipa //
dehi me kuṇḍale tāta dattvā'haṃ gurave punaḥ //
āgamiṣyāmi bhakṣasva mā tvaṃ kāryavivarjitam

// saudāsa uvāca // //
gaccha tvaṃ mandire durge yatrā''ste dayitā mama //
tāṃ tvamāsādya yatnena jīvitavyabhayāddvija

yācyatāṃ mama vākyena sā te dāsyati kuṇḍale //
tvayā ca nānyathā kāryaṃ yatsatyaṃ dvijasattama

// vasiṣṭha uvāca // //
madayantyāḥ samīpaṃ tu gatvovāca dvijottamaḥ //
dehi me kuṇḍale devi saudāsastvāṃ samādiśat

// madayaṃtyuvāca // //
sandeho'dyāpi me vipra kuṇḍale dvijasattama //
abhijñānaṃ tvamānīya nṛpasya dvija darśaya

sa gatvā tvaritaṃ bhūpamabhijñānamayācata

// saudāsa uvāca // //
yairvinā sugatirnāsti durgatiṃ ye nayaṃti vai //
gatvaivaṃ brūhi tāṃ sādhvīṃ mama vākyaṃ dvijottama //
pradāsyati tato nūnaṃ kuṇḍale ratnamaṃḍite

// vasiṣṭha uvāca // //
pratyabhijñānamādāya gatvā tasyai nyavedayat

tato'sau pradadau tasmai gṛhṇa me kuṇḍale dvija //
uvāca yatnamāsthāya nīyatāṃ dvijasattama

ete ca vāṃchate nityaṃ takṣako dvija kuṇḍale //
sa tatheti samādāya vismayotphullalocanaḥ //
kautukātpunarāgatya rājānaṃ vākyamabravīt

abhijñānānmayā bhūpa samprāpte dīptakuṇḍale //
vākyārthastu na vijñātastato'haṃ punarāgataḥ

kautukādvada me rājansvakārye ca yathāsthitam //
kairvinā sugatirnāsti durgatiṃ ke nayaṃti ca

// saudāsa uvāca // //
ārādhitā dvijā vipra bhavaṃti sugatipradāḥ //
asantuṣṭā durgatidāḥ sadyo mama yathā purā

etāvānmama śāpo'yaṃ vasiṣṭhasya mahātmanaḥ//
tenoktaṃ tvāṃ yadā kaścitpraśnaṃ vikhyāpayiṣyati

tadā doṣavinirmukto bhaviṣyasi na saṃśayaḥ //
tvatprasādādvinirmukto hyahaṃ śāpāddvijottama //
sāttvikaṃ dhāma cāpanno gaccha vipra namo'stu te

// vasiṣṭha uvāca// //
uttaṃkastena nirmuktaḥ satvaraṃ pathamāśritaḥ //
gacchaṃścātikṣudhāviṣṭo 'paśyadbilvaphalāni saḥ

tataḥ kṛṣṇājine baddhvā kuṇḍale nyasya bhūtale //
āruroha phalākāṃkṣī sa muniḥ kṣudhayā'nvitaḥ

etasminneva kāle tu takṣakaḥ pannagottamaḥ //
gṛhītvā kuṇḍale tūrṇamagamaddakṣiṇāmukhaḥ

athottaṃkaḥ phalāhārī avatīrya dharātale //
sarvato'nveṣayāmāsa vegena mahatā vṛtaḥ

sa dṛṣṭvā sammukhaṃ prāptaṃ samīpaṃ pannagottamaḥ //
praviveśa bilaṃ raudramandhakāreṇa saṃvṛtam

uttaṃko'pi bilaṃ prāptaḥ praviśya tamasāvṛtam//
daṇḍakāṣṭhaṃ samādāya kupitohyakhanattadā //

taṃ tathā duḥkhitaṃ dṛṣṭvā sakleśaṃ gurukāryataḥ //
vajramāropayāmāsa daṇḍāṃte pākaśāsanaḥ

tato vidārayāmāsa sa śīghraṃ dharaṇītalam //
praviṣṭaścaiva pātālaṃ kuṇḍalārthaṃ paribhraman

so'paśyadvājinaṃ tatra sarvaśvetaṃ guṇānvitam//
tenoktaḥ spṛśa me guhyaṃ tataḥ kāryaṃ bhaviṣyati

sa cakāra tathā śīghraṃ tato dhūmo vyajāyata //
pātālaṃ tena sarvatra vyāptaṃ bhūdhara vahninā

tataśca vyākulāḥ sarve pannagāḥ samupādravan//
takṣakaṃ purataḥ kṛtvā saṃprāptāḥ kuṇḍalānvitāḥ //
uttaṃkāya tato dattvā praṇipatya yayurgṛham

// vasiṣṭha uvāca // //
athāśvastamuvācedamahamagnirdvijottama //
yastvayā''rādhitaḥ pūrvamupādhyāyanideśataḥ

jñātvā tvāṃ duḥkhitaṃ prāptamiha prāptaḥ kṛpāparaḥ //
sarvathā tvaṃ ca me pṛṣṭhaṃ bhagavañchīghramāruha

nayāmi tatra yatrāste guruḥ sarvaguṇālayaḥ //
ārūḍhastasya pṛṣṭhe sa pratasthe hyāśramaṃ prati

tatkṣaṇātsamanuprāpto gautamasya niveśanam //
etasminneva kāle tu ahilyā kṛtamaṃḍanā

snātā cābhyetya bhartāraṃ sādhvī vākyamuvāca ha //
uttaṃko'dya na saṃprāptaḥ śāpaṃ dāsyāmyahaṃ dhruvam

śithilo gurukṛtyeṣu sa yadālakṣito mayā //
tasyā vākyāvasāne tu uttaṃkaḥ paryyadṛśyata

prasannavadano hṛṣṭaḥ kuṇḍalābhyāṃ samanvitaḥ //
praṇipatya sa tāṃ bhaktyā kuṇḍale saṃnyavedayat

sā dṛṣṭvā tatkṣaṇātsādhvī karṇābhyāṃ saṃnyaveśayat//
svagṛhāya tatastūrṇamuttaṃkaṃ visasarja ha

// vasiṣṭha uvāca // //
evaṃ sa vivaro jātastakṣakottaṃkakāraṇāt //
yathā me ciṃtyate nityaṃ dhenvarthaṃ śvabhrapūraṇe

tasmāttvaṃ pūraya kṣipraṃ nānyaḥ śakto'tra karmaṇi //
śīghraṃ kuru nagaśreṣṭha mama kāryamasaṃśayam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekā śītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe tṛtīye'rbudakhaṃḍe vivarotpattivṛttāṃte gautamaśiṣyottaṃkacaritravarṇanaṃnāma dvitīyo'dhyāyaḥ