Skanda Purana · Verses 7.1-4

// śrīgaṇeśāya namaḥ //
śrīsarasvatyai namaḥ //
// atha śrīskāde mahāpurāṇe saptame prabhāsakhaṇḍe dvitīyaṃ śrīvastrāpathakṣetramāhātmyaṃ prārabhyate // //
// īśvara uvāca // //
atha te saṃpravakṣyāmi kṣetragarbhaṃ mahodayam //
tadvastrāpathamāhātmyaṃ yatra raivatako giriḥ

dāmodaraṃ raivatake bhavaṃ vastrāpathe tathā //
etadraivatakaṃ kṣetraṃ vastrāpathamiti smṛtam

suvarṇarevā yatrasthā nadī pātakanāśanī //
yatra sākṣātsthitaḥ kṛṣṇo dāmodara iti smṛtaḥ

yatra sthitaṃ mṛgīkuṇḍaṃ mahāpātakanāśanam //
sakṛcchrāddhe kṛte yatra kalpakoṭisahasrakam //
pitṝṇāṃ jāyate tṛptirapunarbhavakāṃkṣiṇī

// devyuvāca // //
bhagavanvistarādbrūhi dāmodaramahodayam //
kṣetragarbhasya māhātmyaṃ karṇikārūpasaṃsthitam

// īśvara uvāca // //
śṛṇu devi pravakṣyāmi dāmodarahariṃ prati //
itihāsaṃ purākhyātamṛṣibhiḥ kalpavāsibhiḥ

gaṃgātīre śubhe ramye puṇye janapadākule //
ṛṣibhiḥ sevite nityaṃ svargamārgaprade dhruvam

tatra jñānavido viprā yajaṃti vividhairmakhaiḥ //
ṛṣayaḥ sāṃkhyayogena dānenaivetare janāḥ

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā svargamabhīpsavaḥ //
sevaṃte tajjalaṃ divyaṃ devānāmapi durlabham

tatra rājā gajonāma balī sarvajanādhipaḥ //
gaṃgājalābhiṣekārthaṃ tyakvā rājyaṃ jagāma ha

bhāryā tasya satī sādhvī putriṇī rūpasaṃyutā //
sā'pyayātsaha tenaiva bhartrā vai bhartṛvatsalā

saṃgatā nāma nāmnā ca dakṣā dākṣāyaṇī yathā //
evaṃ nivasatostatra varṣāṇāmayutaṃ gatam

ājagāma ṛṣistatra bhadronāma mahāyaśāḥ //
sahito bahubhirviprairjapahomaparāyaṇaiḥ

tyaktvā saṃsāramārgaṃ tu svargamārgajigīṣavaḥ //
gaṃgāniṣevaṇaṃ kṛtvā sphoṭayitvā''tmajaṃ malam

jalaṃ dattvā tu bhūtebhyaḥ pūjayitvā janārddanam//
yāvadyāṃti nadītīra ṛṣayo bhadrakādayaḥ //
tāvatpaśyaṃti rājānaṃ gajaṃ varagajopamam

tenaiva dṛṣṭā munayo rājñā nihatakalmaṣāḥ //
saptarṣayo yathā svarge surarājena dhīmatā

tamṛṣiṃ sa ca saṃprekṣya padāni daśa paṃca ca //
āgacchantvatra pūjārhā bhavato mama mandiram

paśyaṃtu saṃgatāṃ sarve mama bhāryāṃ yaśasvinīm //
tasyāḥ pūjāṃ samādāya yo mārgo manasi sthitaḥ

taṃ gacchadhvaṃ mahābhāgāḥ puṇyāḥ puṇyamabhīpsavaḥ //
evamuktāstu te rājñā ṛṣayaḥ kautukānvitāḥ //
ājagmurmaṃdiraṃ śubhraṃ puraṃdarapuropamam

āsanāni vicitrāṇi dattvā teṣāṃ manasvinī //
saṃgatā rājarājena sārddhamagre vyavasthitā

kṛtvā karapuṭaṃ rājā ṛṣīṇāṃ puṇyakarmaṇām //
babhāṣe vacanaṃ rājā bhadro bhadraṃ susaṃgatam

vasudhā vasusaṃpūrṇā maṃḍitā nagarī purī //
parvataiśca samudraiśca saridbhiśca sarovaraiḥ

grāmaiścatuṣpathairghorairgokulairākulīkṛtā //
nararatnairaśvaratnairgajaratnaistu saṃkulā

dustyajā bhogabhoktṛṇāṃ paraṃ jñānamajānatām //
saṃsāre'tra mahāghore punarāvṛttikāriṇi

pataṃti puruṣā bhadra patrāṇīva punaḥpunaḥ //
kṛtena yena vipreṃdra svargaṃ prāpnoti nirmalam //
dānena tapasā caiva tattvamā cakṣva suvrata

// bhadra uvāca // //
tīrthāni toyapūrṇāni devāḥ pāṣāṇamṛnmayāḥ //
ātmasthaṃ ye na paśyaṃti te na paśyaṃti tatparam

saṃti tīrthānyanekāni puṇyānyāyatanāni ca //
puṇyatoyā pavitraśca saritaḥ sāgarāstathā //
bahupuṇyapradā pṛthvī sthānesthāne padepade

yadyasti tava rājeṃdra jñānaṃ jñānavatāṃ vara //
viṣṇuṃ jiṣṇuṃ hṛṣīkeśaṃ śaṃkhinaṃ gadinaṃ tathā

caturbhujaṃ mahābāhuṃ prabhāse daityasūdanam //
vārāhaṃ vāmanaṃ caiva nārasiṃhaṃ balārjunam

rāmaṃ rāmaṃ ca rāmaṃ ca puruṣottamameva ca //
puṃḍarīkekṣaṇaṃ caiva gadāpāṇiṃ tathaiva ca

rāghavaṃ śakradamanaṃ goviṃdaṃ bahupuṇyadam //
jayaṃ ca bhūdharaṃ caiva devadevaṃ janārddanam

surottamaṃ śrīdharaṃ ca hariṃ yogīśvaraṃ tathā //
kapileśaṃ bhūtanāthaṃ śvetadvīpapatiṃ harim

badaryāśramavāsau ca naranārāyaṇau tathā //
padmanābhaṃ sunābhaṃ ca hayagrīvaṃ viśāṃ pate

dvijanāthaṃ dharānāthaṃ khaḍgapāṇiṃ tathaiva ca //
dāmodaraṃ jalāvāsaṃ sarvapāpaharaṃ harim

etānyeva hi sthānāni devadevasya cakriṇaḥ //
gacchate yatra tatraiva mucyate sarvapātakaiḥ

gaṃgā ca yamunā caiva tathā devī sarasvatī //
dṛṣadvatī gomatī ca tāpī kāveriṇī tathā

/ /
narmadā śarmadā caiva nadī godāvarī tathā //
śatadruśca tathā viṃdhyā payoṣṇī varadā tathā

carmaṇvatī ca sarayūrgaṃḍakī caṃḍapāpahā //
caṃdrabhāgā vipāśā ca śoṇaścaiva punaḥpunaḥ

etāścānyāśca bahavo himavatprabhavāḥ śubhāḥ //
tāsu snāto naraḥ svargaṃ yāti pātakavarjitaḥ

vanāni naṃdanādīni parvatā maṃdarādayaḥ //
nāmoccāreṇa yeṣāṃ hi pāpaṃ yāti rasātale

// gaja uvāca // //
bhadraṃ hi bhāṣitaṃ bhadra ākhyānamamṛtopamam //
pṛcchāmi sarvadharmajña tvāmahaṃ kiṃcideva hi

yasminmāse dine yasmiṃstīrthe yasminkramānnaraiḥ //
akṣayaṃ sevyate svargastanmamācakṣva suvrata

snānaṃ dānaṃ japo homaḥ svādhyāyo devatārcanam //
akṣayo yena vai svargastanme gaditumarhasi

// bhadra uvāca // //
śrūyatāṃ rājaśārdūla kathāṃ kathayato mama //
yāṃ śrutvā mucyate pāpānnaro naravarottama

ṛṣīṇāṃ kathitaṃ pūrvaṃ nāradena mahātmanā

evaṃ pṛṣṭaśca taiḥ sarvairnārado munisattamaḥ //
kathayāmāsa saṃhṛṣṭo meghadudubhinisvanaiḥ

ramye himavataḥ pṛṣṭhe samavāye mayā śrutam//
tadahaṃ tava vakṣyāmi śrotukāmaṃ nararṣabha

tīrthānyeva hi sarvāṇi punarāvarttakāni tu //
akṣayām̐llabhate lokāṃstattīrthaṃ kathayāmi te

mārgaśīrṣe kānyakubja uṣitvā rājasattama //
na śocati naro nārī svargaṃ yāti parāvaram

pauṣasya paurṇamāsī yā yadi sā kriyate'rbude //
varṣāṇāmarbudaṃ svarge modate pitṛbhiḥ saha

māghyāṃ yadi gayāśrāddhaṃ pitṝṇāṃ yacchate naraḥ //
trayāṇāmapi devānāṃ caturthaḥ sa prajāyate

phālgunyāṃ himavatpṛṣṭhe vasannekāṃ niśāṃ naraḥ //
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra devo janārddanaḥ

caitryāṃ śrāddhaṃ prabhāse tu ye kurvaṃti manīṣiṇaḥ //
na te marttyā bhavantīha kulajaiḥ saha sattamāḥ

caturbhuje tu vaiśākhyāṃ ye kurvaṃti jalapriye //
tathāvaṃtyāṃ naraḥ kaścitsa yāti paramāṃ gatim

jyaiṣṭhyāṃ jyeṣṭharkṣayuktāyāṃ śrāddhaṃ ca tritakūpake //
kuryuryugāni te trīṇi vasaṃti nākasadmani

yo vrajeśavane nadyāṃ dināni nava paṃca ca //
tiṣṭhate ca naraḥ svargaṃ vaikuṇṭhamabhigacchati

śrāvaṇasya tu māsasya pūrṇāyāṃ pūrvasāgare //
snānaṃ dānaṃ japaṃ śrāddhaṃ naraḥ kurvanna śocati

tathā bhādrapade kṣetre prabhāse śaśibhūṣaṇam //
pūjayitvā naro liṃgaṃ devaliṃgī bhavettataḥ

āśvine caṃdrabhāgāyāṃ śrāddhaṃ snānaṃ karoti yaḥ //
sthānaṃ yugasahasrāṇāṃ kṛtaṃ tena triviṣṭape

aṣṭākṣaraiścaturbāhuṃ dhyāyaṃti munisattamāḥ //
bahunā'tra kimuktena gajāhaṃ pravadāmi te

[[File:Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC004.jpg|thumb|600px|[https://en.wikipedia.org/wiki/Damodar_Kund dāmodarakuṇḍa]ḥ]]
dāmodarasamaṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati //
māsānāṃ kārttikaḥ śreṣṭhaḥ kārttike bhīṣmapaṃcakam

tatrāpi dvādaśī śreṣṭhā rājandāmodare jale //
kimanyairbahubhistīrtheḥ ki kṣetraiḥ ki mahāvanaiḥ //
dāmodare naraḥ snātvā sarvapāpaiḥ pramucyate

// gaja uvāca // //
bhadra bhadraṃ tvayā proktaṃ rasāyanamivāparam //
bhūyo'haṃ śrotumicchāmi tīrthasyāsya mahāphalam

ke deśāḥ kiṃ pramāṇaṃ tu kā nadī keḥ ca parvatāḥ //
janā vasaṃti ke tatra ṛṣayaḥ ke tapasvinaḥ

// bhadra uvāca // //
pṛthivī vasusaṃpūrṇā sāgareṇa tu veṣṭitā //
maṃḍitā nagarairgrāmaiḥ suraiḥ parapuraṃjaya

vārāṇasī prabhāsaṃ ca saṃgamaṃ sitakṛṣṇayoḥ //
evaṃ sārāṇi tīrthāni yasmānmṛtyuharāṇi ca

dāmodareti ye nūnaṃ smaraṃto yatra tatra hi//
te vasaṃti harergehaṃ na saraṃti kadācana

somanāthasya sānnidhya udayanto girirmahān //
tasya paścimabhāge tu raivataka iti smṛtaḥ

vāhinī vahate tatra nadī kāṃcanaśekharāt //
dhātavastatra te raktāḥ śvetā nīlāstathā'sitāḥ

pāṣāṇāḥ kuñjarākārāścānye sairibhasannibhāḥ //
caṇakākṛtayaścānye anye gokṣurakaprabhāḥ

vṛkṣā vallyaśca gulmāśca saṃtānāḥ saṃtyanekaśaḥ //
sarvaṃ tatkāṃcanamayaṃ mūlaṃ puṣpaṃ phalaṃ dalam

na hi paśyati pāpātmā muktaḥ pāpena paśyati //
sevyate sa girirnityaṃ dhātuvādaparairnaraiḥ

brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ śūdraiḥ śūdrānugairbahiḥ //
pakṣiṇastatra bahavaḥ śivāśivagirastadā

haṃsasārasacakrāhvāḥ śukakokilabarhiṇaḥ //
mṛgāśca vānarendrāśca haṃsā vyāghrāstathaiva ca

tattīrthasya prabhāvena na duṣṭānyācaraṃti te //
kālena mṛtyumāyāṃti paśupakṣisarīsṛpāḥ

sarve vimānamārūḍhā gacchanti harimandiram//
vāyunā pātitaṃ yatra patrapuṣpaphalādikam

tasyā nadyā jalaṃ spṛṣṭvā sarvaṃ vai muktimāpnute //
sā nadī pṛthivīṃ bhittvā pātālādāgatā nṛpa

pūrvaṃ pannagarājastu tena mārgeṇa cāgataḥ //
snātuṃ dāmodare tīrthe yamamṛtyupraghātini

svargādāgatya candro'pi yaṣṭuṃ yajñaṃ supuṣkalam //
yakṣmarogādvinirmukto gataḥ svargaṃ nirāmayaḥ

balinā caiva dānāni dattānyāgatya kārtike //
hariścandreṇa vidhinā nalena nahuṣeṇa ca

nābhāgenāṃbarīṣādyaiḥ kṛtaṃ karma suduṣkaram //
dattvā dānānyanekāni gajā gāvo hayā rathāḥ

anaḍutkāṃcanā bhūmiṃ ratnāni vividhāni ca //
chatrāṇi vipramukhyebhyo yānāni caiva vāsasī

annāni rasamiśrāṇi dattvā dāmodarāgrataḥ //
gatāste viṣṇu bhuvanaṃ nāgacchaṃti mahītale

patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ tasmiṃstīrthe dadāti yaḥ //
dvijānāṃ bhaktisaṃyuktaḥ sa yāti jalaśāyinam

prakṛtiṃ cāpi yo dadyānmuṣṭiṃ vātha kṣudhārthine //
vimānavaramārūḍhaḥ sa somaṃ prati gacchati

dāmodarāgrataḥ kṛtvā parvatānannasaṃbhavān //
pūjitānphalapuṣpaiśca dīpaṃ dadyātsavarttikam

avāpya duṣkaraṃ sthānaṃ kulānāṃ tārayecchatam //
caturaṃgulamātrepi datte dāmodarāgrataḥ

dāne yugasahasrāṇi svargaloke mahīyate //
mā gaccha himavatpṛṣṭhaṃ malayaṃ mā ca mandaram

gaccha raivatakaṃ śailaṃ yatra dāmodaraḥ sthitaḥ //
kṛtvā māsopavāsaṃ tu dvijo dāmodarāgrataḥ

na nivartati kālena dāmodarapuraṃ vrajet //
karotyanaśanaṃ yaśca naro nāryathavā punaḥ //
sarva lokānatikramya sa harergehamāpnuyāt

vighnāni tatra tiṣṭhanti nityaṃ pañcaśatāni ca //
dharmavidhvaṃsakartṝṇi narastatra na gacchati

pradyumnabalaśaineyagadācakrādibhiḥ sadā //
śatalakṣapramāṇaistu sevyate sa girirmahān

krīḍaṃti nāryasteṣāṃ hi nityaṃ dāmodarāgrataḥ //
sucandravadanā gauryaḥ śyāmāścaiva sumadhyamāḥ

nitaṃbinyaḥ sukeśāśca śubhrāḥ svāyatalocanāḥ //
sugaṃḍā lalitāścaiva sukakṣāḥ supayodharāḥ

śobhamānāḥ sujaṃghāśca supādāḥ sundarāṃgulīḥ //
rājaputryo girau tasminhasaṃti ca ramaṃti ca

kausuṃbhaṃ pādayugale kuṃkumaṃ pītakaṃcukam//
brāhmaṇībhyo dadantīha sparddhamānāḥ pṛthakpṛthak

bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca peyaṃ ca lehyaṃ coṣyaṃ ca picchilam //
tāṃbūlaṃ puṣpasaṃyuktaṃ kārtike harivāsare

dṛṣṭvā tu revatīkuṃḍaṃ pradadyātphalamuttamam //
putriṇī ṛddhisaṃpannā subhagā jāyate satī

evaṃ kṛtvā tu sā rātri nīyate nidrayā vinā //
vedaghoṣaiḥ supuṇyaistu bhāratākhyānavācanaiḥ

huṃkṛtaistalaśabdaiśca tālaśabdaiḥ punaḥpunaḥ //
deśabhāṣāvibhāṣiṇyo rāmāmaṇḍalamadhyataḥ //
hāsyanṛtyasamāyuktā rājandāmodarāgrataḥ

pañcapāṣāṇakaṃ harmyaṃ yaḥ karoti śivālayam //
paṃcavarṣasahasrāṇi svarga loke mahīyate

daśapāṣāṇasaṃyuktaṃ kṛtvā dāmodarāgrataḥ //
daśavarṣasahasrāṇi svarge hallati mallati

śatapāṣāṇakaṃ harmyaṃ yaḥ karoti mahannṛpa //
mandiraṃ sundaraṃ śubhraṃ sa yāti harimandiram

kṛtvā sāhasrikaṃ caityaṃ bahurūpasamanvitam //
sarvām̐llokānatikramya paraṃ brahmādhigacchati

paṃcavarṇadhvajaṃ dadyāddāmodaragṛhopari //
taṃ tu pramāṇavarṣāṇi divyāni sa divaṃ vrajet

tasya gavyūtimātreṇa kṣetraṃ vastrāpathaṃ śubham //
yaddṛṣṭvā sarvapāpāni vilīyante bahūni ca

rājaṃstatpadamāyāti yadgatvā na nivarttate //
pūjayitvā bhavaṃ devaṃ bhavasaṃbhavanāśanam

naro nārī nṛpaśreṣṭha śivaloke mahīyate //
tacchrutvā vacanaṃ tasya bhadrasya ca subhāṣitam

āgataḥ kārtikīṃ karttuṃ deve dāmodare tataḥ //
ṛgyajuḥsāmasaṃyuktairbrāhmaṇairbrahmavittamaiḥ

kṣatriyaiḥ kṣatradharmajñairvaiśyairdānaparāyaṇaiḥ //
saha śūdraiḥ samāyātastasmiṃstīrthe gajo nṛpaḥ

dattvā dānānyanekāni hutvā havirhutāśane //
agniṣṭomādikānyajñānhayamedhādikānbahūn //
cakāra vidhivadrājā gajastatra samāhitaḥ

tataśca nyavasattatra tapaḥ kartuṃ saharṣibhiḥ //
ūrddhvapādāḥ sthitā viprāḥ pītvā dhūmamadhomukhāḥ //
śuṣkapatrāśanāścānye anye vai phalabhojanāḥ

mūlāni cānye bhakṣaṃti anye vāryaṃśanā dvijāḥ //
ālokaṃti svamanye ca tathānye jalaśāyinaḥ

pañcāgnisādhakāścānye śilācūrṇasya bhakṣakāḥ //
japaṃti cānye saṃśuddhā gāyatrīṃ vedamātaram //
sāvitrīṃ manasā cānye devīmanye sarasvatīm

sūktāni hi pavitrāṇi brahmaṇā nirmitāni ca //
anye'vasaṃstadā tatra dvādaśākṣaracintakāḥ

ālokya sarvaśāstrāṇi vicārya ca punaḥpunaḥ //
idameva suniṣpannaṃ dhyeyo nārāyaṇaḥ sadā

ārādhitaḥ suduṣpāre bhave bhagavato vinā //
tathā nānyo mahādevātpatantaṃ yo'bhirakṣati

gatāgatāni vartaṃte caṃdrasūryādayo grahāḥ //
adyāpi na nivartaṃte dvādaśākṣaraciṃtakāḥ

/
ye'kṣarā ṛṣayaścānye devalokajigīṣavaḥ //
prāpnuvaṃti tataḥ sthānaṃ dagdhabījaṃ ca tattathā

sakṛduccaritaṃ yena harirityakṣaradvayam //
baddhaḥ parikarastena mokṣāya gamanaṃ prati

ekabhaktaṃ tathā naktamayācyamuṣitaṃ tathā//
evamādīni cānyāni kṛtvā dāmodarāgrataḥ //
kṛtakṛtyā bhavaṃtīha yāvadābhūtasaṃplavam

sa rājā ṛṣibhiḥ sārddhaṃ yāvattiṣṭhati tatra vai //
vimānāni sahasrāṇi tāvattatrāgatāni ca

gaṃdharvāpsarastatra siddhacāraṇakinnarāḥ //
sarve vimānamārūḍhāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ

sarvairjanapadaiḥ sārddha sa rājā bhāryayā saha //
gato vimānamārūḍho yattatpadamanāmayam

ya idaṃ paṭhate nityaṃ śṛṇuyādvā'pi mānavaḥ //
sarvapāpavinirmuktaḥ paraṃ brahmādhigacchati

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe dvitīye vastrāpathakṣetramāhātmye dāmodaramāhātmyavarṇanaṃnāma prathamo'dhyāyaḥ