Skanda Purana · Verses 7.19-3

// devyuvāca // //
yadyevaṃ sakalaścaṃdraḥ kathaṃ na vidhṛtastvayā //
antabhāve kalānāṃ tatkāraṇaṃ kathaya prabho

// īśvara uvāca // //
amā ṣoḍaśabhedena devi proktā mahākalā //
saṃsthitā paramā māyā dehināṃ deha dhāriṇī

amādipaurṇamāsyaṃtā yā eva śaśinaḥ kalāḥ //
tithayastāḥ samākhyātāḥ ṣoḍaśaiva prakīrtitāḥ

amā sūkṣmā parā śaktiḥ sā tvaṃ devi prakīrtitā //
pralayotpattiyogena sthitāḥ kālakramoditāḥ

ṣoḍaśaiva svarā ye tu ādyāḥ sṛṣṭayaṃtakāḥ priye //
kālasyāvayavāste ca vijñeyāḥ kālavedibhiḥ

truṭirlavo nimeṣaśca kalā kāṣṭhā muhūrtakam//
rātryahaḥpakṣamāsāśca ayanaṃ vatsaraṃ yugam

manvataraṃ tathā kalpaṃ mahākalpaṃ ca ṣoḍaśa //
kalā visarjanī yā tu jīvamāśritya vartate

sā sṛjatyakhilaṃ viśvaṃ viṣuvadvayasaṃyutam //
tathā saṃvaraṇī yā tu viśvaṃ saṃharate priye // //
netrapātāccaturbhāgastruṭikālo nigadyate //
tasmācca dviguṇaṃ viddhi nimiṣaṃ tanmaheśvari

nimiṣaistriṃśadbhiḥ kāṣṭhā tābhirviṃśatibhiḥ kalā//
viṃśatikalo muhūrtaḥ syāddinaṃ paṃcadaśaistu taiḥ

/
dinamānā niśā jñeyā ahorātraṃ dvayādbhavet /
taiḥ paṃcadaśabhiḥ pakṣo dvipakṣo māsa ucyate

māsaiścaivāyanaṃ ṣaḍbhirvarṣaṃ syādayanadvaye //
catvāriṃśacca lakṣāṇi lakṣāṇāṃ tritayaṃ punaḥ

viṃśatiśca sahasrāṇi jñeyaṃ sauraṃ caturyugam//
caturyugaikasaptatyā manvaṃtaramudāhṛtam

aiṃdrametadbhavedāyuḥ samāsāṃtaṃ ca kīrtitam//
caturdaśendraiḥ pralīnaiḥ kalpaṃ brahmadinaṃ bhavet

rātriśca tāvatī caiva caturyugasahasrikā//
anena dinamānena śatābdaṃ jīvati priye

mamaiva nimiṣārddhena sahasrāṇi caturddaśa //
vinaśyaṃti tato viṣṇorasaṃkhyātāḥ pitāmahāḥ

evaṃ krameṇa deveśi samutpannamidaṃ jagat //
śaśisūryavibhāgena citrarūpamanaṃtakam

kalā devi yadādyaṃtamanādimajamavyayam//
tadānvitaḥ śaśī tasyāmadhomukhamavasthitaḥ

evaṃ kṣayodayaṃ jñeyaṃ caṃdrārkābhyāmavasthitam //
sṛṣṭikramaṃ mayā proktaṃ saṃhāramadhunā śṛṇu

mahākalpaṃ hataṃ kalpaiḥ kalpaṃ manvaṃtarairhatam //
māsaṃ pakṣāhataṃ kṛtvā taṃ cāhorātribhājitam

/
ahorātraṃ muhūrtena muhūrtaṃ tu kalāhatam//
kalāṃ kāṣṭhā hatāṃ kṛtvā kāṣṭhāṃ nimiṣabhājitām

nimiṣaṃ ca lavairhatvā lavaṃ truṭivibhājitam //
tadatītaṃ praśāṃtaṃ ca nirvikāramalakṣaṇam

tasya ceyaṃ parā māyā kalā śirasi dhāritā //
sā śaktirdevadevasya viśvākārā parā priye //
mohayitvā tu saṃtānaṃ saṃsārayati pārvati

30a
evametajjagaddevi utpattisthitilakṣaṇam //
yatraivotpadyate kṛtsnaṃ punastatraiva līyate

seyaṃ māyāmayī śaktiḥ śuddhāśuddhasvarūpiṇī //
caṃdrarūpā sthitā sā tu tava devi prakāśayet

// devyuvāca // //
paṃcāgninopasantaptā varṣakoṭīranekadhā //
tattapaḥ saphalaṃ jātaṃ me'dya deva jagatpate

sṛṣṭiyogo mayā jñātaḥ saṃhāraśca maheśvara //
candrotpattisvarūpaṃ ca kalāmānaṃ tathaiva ca

adhunā mama deveśa sandeho hṛdi saṃsthitaḥ //
kautūhalaṃ paraṃ deva kathayasva maheśvara

amṛtādeva saṃbhūtaḥ sarvāhlādakaraḥ śaśī //
priyaśca tava deveśa vallabhaścaṃdramāstathā

caṃdre ca cadi ityeṣa hlādane dhāturiṣyate//
śuklatve cāpatattve ca mayā tveṣa vibhāvyate

/
sarvauṣadhīnāmadhipaḥ pitṝṇāṃ prīṇanaṃ param //
tadāśrayaśca tvadbhaktastva tsevātatparaḥ śaśī

tathāpi sakalaṃko'yaṃ kautukaṃ kurute mama //
devi brahmāṃḍasaṃghaṭṭamālāmaṃḍitaśekharaḥ

śīrṣe tava niviṣṭasya kaṣṭaṃ caṃdrasya cedyadi //
tarhi nātha na śocyā vai saṃsāre duḥkhabhāginaḥ

na cāsti triṣu lokeṣu na caitatsaṃbhaviṣyati //
yatra śakto bhavatkartuṃ duḥkhasyāsya ca saṃkṣayam

sarveṣāṃ vartate śaṃkā yathā mama maheśvara //
utpannaṃ kāraṇaṃ kiṃtadyena somasya lāṃchanam

kimetatkāraṇaṃ deva kathayasva maheśvara //
amṛte saṃbhavo yasya kathaṃ tasyāpi lāṃchanam

priyaśca tava deveśa lāṃchanaṃ cāpi tiṣṭhati //
kautūhalaṃ paraṃ deva tattvaṃ me vaktumarhasi

evamuktaḥ sa pārvatyā devadevo maheśvaraḥ //
uvāca paramaprītaḥ premṇā śailasutāṃ prabhuḥ

// īśvara uvāca //
kiṃ te devi mahāśaṃkādyotpannā varavarṇini //
mamopari na karttavyā nirudvignā bhava priye //
pitustava prabhāvena lāṃchanaṃ śaśino'bhavat

bhāvitvātkarmaṇo devi dakṣasyājñāvyatikramāt //
samaṃ varttasva bhāryābhirityuktaḥ śaśalāṃchanaḥ

tadvākyamanyathā cakre tataḥ śaptaḥ śaśī priye//
idaṃ pṛṣṭaṃ tu yaddevi tvayā lāṃchanakāraṇam

kalpekalpe pṛthagbhāvaṃ kāraṇairasti bhāmini //
asaṃkhyātaṃ ca tadvaktuṃ śakyaṃ naiva mayā priye

asaṃkhyeyāścandramasaḥ saṃbhavaṃti punaḥpunaḥ //
vinaśyaṃti ca deveśi sarvamanvantarāntaram

asaṃkhyātāśca kalpākhyā asaṃkhyātāḥ pitāmahāḥ //
harayaścāpyasaṃkhyātā eka eva maheśvaraḥ

koṭikoṭyayutānyatra brahmāṇḍāni mama priye //
jalabudbudavaddevi saṃjātāni tu līlayā

tatratatra caturvaktrā brahmāṇo harayo bhavāḥ//
sṛṣṭāḥ pradhānena tadā labdhā śaṃbhostu saṃnidhiḥ

layaṃ caiva tathānyonyamādyaṃtaṃ prakaroti ca//
sargasaṃhārasaṃsthānāṃ karttā devo maheśvaraḥ

sarge ca rajasā pṛktaḥ sattvasthaḥ paripālane//
pratisarge tamoyuktaḥ so'haṃ devi tridhā sthitaḥ

tasmānmāheśvaro brahmā brahmaṇo'dhipatiḥ śivaḥ //
sadāśivo bhavedviṣṇurbrahmā sarvātmako hyataḥ

sa eva bhagavānrudro viṣṇurviśva jagatprabhuḥ //
asminnaṇḍe tvimelokā antarviśvamidaṃjagat

candrasūryagrahā devi brahmāṇḍe'sminmanasvini //
saṃkhyātuṃ naiva śakyante ye bhaviṣyaṃti ye gatāḥ

asminvārāhakalpe tu vartamāne manasvini //
ṣaḍatītā mahādevi rohiṇīpatayaḥ purā

saptamo'yaṃ mahādevi vartate'mṛtasaṃbhavaḥ //
dakṣaśāpena yo devi saṃkṣīṇo dṛśyate'dhunā

atha dvitīye saṃprāpte parārddhe caiva vedhasaḥ //
tasya triṃśattime kalpe pitṛ kalpeti viśrute

svāyaṃbhuveṃ'tare prāpte tasyādau tvaṃ satī kila //
tasminkāle mahādevi yobhūddakṣaḥ pitā tava

prāṇātprajāpaterjanma tasya dakṣasya kīrtitam //
asminmanvantare devi dakṣaḥ prācetaso'bhavat

aṃguṣṭhāddakṣiṇāddakṣo bhaviṣyatyadhunā priye //
yugeyuge bhavantyete sarve dakṣādayo dvijāḥ

punaścaiva vinaśyanti vidvāṃstatra na muhyati //
tasyāpamānāttvaṃ devi dehaṃ tatyaktha vai purā

tāvadviyukto'haṃ devi tvayā mukto'bhavaṃ purā //
yāvadvarāhakalpasya cākṣuṣasyāntaraṃ priye

ekaviṃśo manuścāyaṃ kalpe vārāhasaṃjñake //
kalpekalpe mahādevi bhavennāmāntaraṃ tava

asminkalpe tu vārāhe himavattapasārjjite //
saṃbhūtā pārvatī devi cākṣuṣasyāṃtare gate

brahmaṇo dinamekaṃ tu ṣaṇmāsena tavāvadhiḥ //
tvaṃ viyuktā mayā sārddhaṃ dakṣakopena bhāmini

tava krodhena ye śaptā ṛṣayo vai mayā purā //
te'pi devi tvayā sārddhaṃ jātā vaivasvateṃtare

bhṛguraṃgirā marīcistu pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ //
atriścaiva vasiṣṭhaśca aṣṭau te brahmaṇaḥ sutāḥ

dakṣasya yajñe te śaptāḥ pūrvaṃ svāyaṃbhuventare //
jātā devi punaste vai kalpesmiṃścākṣuṣe gate

devasya mahato yajñe vāruṇīṃ bibhratastanum //
brahmaṇo juhvataḥ śukramagnau pūrvaṃ prajepsayā

ṛṣayo jajñire pūrvaṃ sūryabiṃbasamaprabhāḥ //
pitustava samīpaṃ te varaṇāya tava priye //
prasthāpitā mayā pūrvaṃ tattvaṃ jānāsi suvrate

atha kiṃ bahunoktena vacmi te praśnamuttamam //
dvitīye tu parārddhe'sminvarttamāne ca vedhasaḥ

śvetakalpātsamārabhya yāvadvārāhagocaram //
samatītāśca ye candrāstāñchṛṇuṣva varānane

catuḥśatāni deveśi ṣaḍviṃśatyadhikāni tu //
gatāni śītaraśmīnāṃ saptaviṃśo'dhunā priye

vaivasvateṃ'tare prāpte yaścāyaṃ vartate'dhunā //
tretāyuge tu daśame dattātreyapuraḥsaraḥ

saṃjāto rohiṇīnātho yo'dhunā varttate priye //
tasyotpattiprasaṃgena viṣṇormānuṣasaṃbhavān

dehāvatārānvakṣyāmi prāraṃbhātprathamānpriye //
pañcamaḥ paṃcadaśyāṃ sa tretāyāṃ tu babhūva ha

māṃdhātā cakravarttitve tasyotathyapuraḥsaraḥ //
ekonaviṃśatretāyāṃ sarvakṣatrāṃtako'bhavat

jāmadagnyastathā ṣaṣṭho viśvāmitrapuraḥsaraḥ //
caturviṃśe yuge rāmo vasiṣṭhena purodhasā

saptamo rāvaṇasyārthe jajñe daśarathātmajaḥ //
aṣṭame dvāpare viṣṇuraṣṭāviṃśe parāśarāt

vedavyāsastato jajñe jātūkarṇyapuraḥsaraḥ //
tatraiva navamo viṣṇuraditeḥ kaśyapātmajaḥ

devakyāṃ vasudevāttu brahmagargapuraḥsaraḥ //
ekaviṃśatamasyāsya dvāparasyāṃśasaṃkṣaye //
naṣṭe dharme tadā jajñe viṣṇurvṛṣṇikule svayam

kartuṃ dharmavyavasthānamasurāṇāṃ praṇāśanaḥ //
pūrvajanmani viṣṇuḥ sa pramatirnāma vīryavān

gotreṇa vai caṃdramasaḥ saṃdhyāmiśre bhaviṣyati //
kalkirviṣṇuyaśānāma pārāśaryapratāpavān

daśamo bhāvyasaṃbhūto yājñavalkyapuraḥsaraḥ //
anukarṣaśca vai senāṃ hastyaśvarathasaṃkulām

/
pragṛhītāyudhairviprairbhṛśaṃ śatasahasraśaḥ //
niḥśeṣāñchūdrarājñastāṃstadā sa tu kariṣyati

pākhaṃḍānmlecchajātīṃśca dasyūṃścaiva sahasraśaḥ //
nātyarthaṃ dhārmikā ye ca brahmabrahmadviṣaḥ kvacit

pravṛttacakro balavāñcchūrāṇāmaṃtako balī //
adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ pṛthivīṃ vicariṣyati

/
mānavasya tu soṃ'śena devasya bhuvi vai prabhuḥ//
kṣapayitvā tu tānsarvānbhāvinārthena noditān //
gaṃgāyamunayormadhye niṣṭhāṃ prāpsyati sānugaḥ

/
tato vyatīte kalkau tu sāmātye sahasainike //
nṛpeṣvapi ca naṣṭeṣu tadātvapraharāḥ prajāḥ

rakṣaṇe vinivṛtte ca hatvā cānyonyamāhave //
parasparahatāstāśca nirākraṃdāḥ suduḥkhitāḥ

kṣīṇe kaliyuge cāsmindaśavarṣasahasrake //
sa saṃdhyāṃśe tu niḥśeṣe kṛtaṃ vai pratipatsyati

yadā caṃdraśca sūryaśca tathā tiṣyabṛhaspatī //
ekarāśau sameṣyaṃti prapatsyati tadā kṛtam

abhijinnāma nakṣatraṃ jayaṃtīnāma śarvarī//
muhūrto vijayo nāma yatra jāto janārddanaḥ

// devyuvāca // //
noktaṃ yathāvadakhilaṃ bhṛguśāpaviceṣṭitam//
pūrvāvatārānme brūhi noktapūrvānmaheśvara

īśvara uvāca//
yadā tu pṛthivī vyāptā dānavairbalavattaraiḥ//
tataḥ prabhṛti śāpena bhṛgunaimittikena ha

jajñe punaḥpunarviṣṇuḥ karttuṃ dharmavyavasthitim//
dharmānnārāyaṇaḥ sādhyaḥ saṃbhūtaścākṣuṣeṃtare

yajñaṃ pravartayāmāsa sa ca vaivasvateṃ'tare //
prādurbhāve tadā tasya brahmā cāsītpurohitaḥ

caturthyāṃ tu yugākhyāyāmāpanneṣu sureṣviha//
saṃbhūtaḥ sa samudrāttu hiraṇyakaśiporvadhe

dvitīyo narasiṃho'bhūdrudrastasya puraḥsaraḥ//
lokeṣu balisaṃstheṣu tretāyāṃ saptame yuge

daityaistrailokya ākrāṃte tṛtīyo vāmanobhavat//
saṃkṣipyātmānamaṃgeṣu bṛhaspatipuraḥsaraḥ

tretāyuge tu daśame dattātreyo babhūva ha //
naṣṭe dharme caturthāṃśe mārkaṃḍeyapuraḥsaraḥ //
ete divyāvatārā vai mānuṣye kathitāḥ purā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye śrīviṣṇvavatāravarṇanaṃnāmaikonaviṃśo'dhyāyaḥ