Skanda Purana · Chapter 7.167

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi tatrasthāṃ bhūtamātṛkām //
sāvitryā vārūṇe bhāge śatadhanvaṃtare sthitām //
navakoṭi gaṇairyuktāṃ pretabhūtasamākulām //
pūjitāṃ siddhagaṃdharvairdevādibhiranekaśaḥ

// devyuvāca // //
bhūtamāteti saṃhṛṣṭā grāmegrāme purepure //
gāyannṛtyanhasam̐llokaḥ sarvataḥ paridhāvati

unmattavatpralapate kṣitau patati mattavat //
kruddhavaddhāvati parānmṛtavatkṛṣyate hi saḥ

sukhabhaṃgāṃśca kurute loko vātagṛhītavat //
bhūtavadbhasmamūtrāṃbukardamānavagāhate

kimeṣa śāstranirdiṣṭo mārgaḥ kimuta laukikaḥ //
muhyate me mano deva tena tvaṃ vaktumarhasi

kathaṃ sā puruṣaiḥ pūjyā prabhāsakṣetravāsibhiḥ //
kasmāttatra gatā devī kasminkāle samāgatā //
kasmindine tu māse tu tasyāḥ kāryo mahotsavaḥ

// īśvara uvāca // //
śṛṇu devi pravakṣyāmi yatte kiṃcinmanogatam //
āstikāḥ śraddadhānāśca bhavantīti matirmama

cākṣuṣasyāntare'tīte prāpte vaivasvate'ntare //
dakṣāpamānātsaṃjātā tadā parvataputrikā

dvāpare tu dvitīye vai dattā tvaṃ parvatena me //
vivāhe caiva saṃjāte sarvadevamanorame

tvayā ca sahitaḥ pūrvaṃ mandare cārukaṃdare //
akrīḍaṃ ca mudā yukto divyakrīḍanakaiḥ priye //
pīnonnatanitaṃbena bhrājamānā kuconnatām

sitābjavadanāṃ hṛṣṭāṃ dṛṣṭvā'haṃ tvāṃ mahāprabhām //
dagdhakāmataroḥ kandakaṃdalīmiva niḥsṛtām //
mahārhaśayanasthāṃ tvāṃ tadā kāmitavānaham

surate tava saṃjātaṃ divyaṃ varṣaśataṃ yadā //
tadā devi samutthāya nirodhānnirgatā bahiḥ //

tavodakātsamuttasthau nāryekā gahvarodarā //
kṛṣṇā karālavadanā piṃgākṣī muktamūrdhajā

kapālamālābharaṇā baddhamuṇḍārdhapiṃḍakā //
khaṭvāṃgakaṃkāladharā ruṇḍamuṃḍakarā śivā

dvīpicarmāmbaradharā raṇatkiṃkiṇimekhalā //
ḍamaḍḍamarukārā ca phetkārapūritāmbarā

tasyāśca pārśvagā anyāstāsāṃ nāmāni me śṛṇu //
sakhyo brāhmaṇarākṣasyastāsāṃ caiva sudarśanāḥ

daśakoṭiprabhedena dharāṃ vyāpya susaṃsthitāḥ //
mukhyāstatra catasro vai mahābalaparākramāḥ

raktavarṇā mahājihvā'kṣayā vai pāpakāriṇī //
etāsāmanvaye jātāḥ pṛthivyāṃ brahmarākṣasāḥ

śleṣmātakatarau hyete prāyaśaḥ sukṛtālayāḥ //
uttālatālacapalā nṛtyaṃti ca hasaṃti ca

vijñeyā iha loke'sminbhūtānāṃ mūlanāyakāḥ //
atikṛṣṇā bhavantyete vyaṃtarāntaracāriṇaḥ

vṛkṣāgramātramākāśaṃ te caraṃti na saṃśayaḥ //

tathaiva mama vīryāttu madrūpābharaṇaḥ pumān //
kapālakhaṭvāṃgadharo jātaścarmaviguṇṭhitaḥ

anugamyamāno bahubhirbhūtairapi bhayaṃkaraḥ //
siṃhaśārdūlavadanairvadanollikhitāṃbaraiḥ

evaṃ devi tadā jātaḥ kṣudhākrānto babhāṣa mām //
ato'haṃ kṣudhitaṃ dṛṣṭvā varaṃ hīmaṃ ca dattavān

yuvayorhastasaṃsparśānnaktamevāstu sarvaśaḥ //
naktaṃ caiva balīyāṃsau divā nātibalāvubhau //
putravadrakṣataṃ lokāndharmaścaivānupālyatām //

ityuktau tau mayā tatra bhūtamātṛgaṇau priye //
ekībhūtau kṣaṇenaiva tau bhavānībhavodbhavau

dṛṣṭvā hṛṣṭamanāścāhamavocaṃ tvāṃ śucismite

kalyāṇi paśyapaśyaitau mamāṃśācca samudbhavau //
bībhatsādbhutaśṛṃgāradhāriṇau hāsyakāriṇau

bhrātṛbhāṃḍā bhūtamātā tathaivodakasevitā //
saṃjñātrayaṃ smṛtaṃ devi loke vikhyātapauruṣam

punaḥ kṛtāṃjalipuṭau dṛṣṭvā māmūcatustadā //
āvayorbhagavankutra sthāne vāso bhaviṣyati

ityuktavantau tau tatra vareṇa cchanditau mayā //
asti saurāṣṭraviṣaye bhārate kṣetramuttamam

prabhāseti samākhyātaṃ tatra kṣemaṃ mama priyam //
kūrmasya nairṛte bhāge sthitaṃ vai dakṣiṇe pare

svātī viśākhā maitraṃ ca yatra ṛkṣatrayaṃ smṛtam//
tasminsthāne sadā stheyaṃ yāvanmanvantarāvadhi

anyadā jīvikaṃ vacmi tava bhūtapriye sadā

yatra kaṇṭakino vṛkṣā yatra niṣpāvavallarī //
bhāryā punarbhūrvalmīkastāste vasatayaściram

yasmingṛhe narāḥ pañca strītrayaṃ tāvatīśca gāḥ //
andhakāreṃdhanāgniśca tadgṛhe vasatistava

bhūtaiḥ pretaiḥ piśācaiśca yatsthānaṃ samadhiṣṭhitam //
ekāvi cāṣṭabāleyaṃ trigavaṃ pañcamāhiṣam //
ṣaḍaśvaṃ saptamātaṃgaṃ tadgṛhe vasatistava

uddālakānnapiṭakaṃ tadvatsthālyādibhājanam //
yatra tatraiva kṣiptaṃ ca tava tacca pratiśrayam

muśalolūkhale strīṇāmāsyā tadvaduduṃbare //
bhāṣaṇaṃ kaṭukaṃ caiva tatra devi sthitistava

khādyante yatra dhānyāni pakvāpakvāni veśmani //
tadvacchākhāśca tatra tvaṃ bhūtaiḥ saha cariṣyasi

sthālīpidhāne yatrāgniṃ dadate vikalā narāḥ //
gṛhe tatra duriṣṭānāmaśeṣāṇāṃ samāśrayaḥ

mānuṣyāsthi gṛhe yatra ahorātre vyavasthitam //
tatrāyaṃ bhūtanivaho yatheṣṭaṃ vicariṣyati

sarvasmādadhikaṃ ye na pravadanti pinākinam //
sādhāraṇaṃ vadaṃtyenaṃ tatra bhūtaiḥ samāviśa

kanyā ca yatra vai vallī rohīnāma jaṭī gṛhe //
agastya pādapo vāpi baṃdhujīvo gṛheṣu vai

karavīro viśeṣeṇa naṃdyāvartastathaiva ca //
mallikā vā gṛhe yeṣāṃ bhūtayogyaṃ gṛhaṃ hi tat

tālaṃ tamālaṃ bhallātaṃ tiṃtiṇīkhaṃḍameva vā //
bakulaṃ kadalīkhaṃḍaṃ kadaṃbaḥ khadiro'pi vā

nyagrodho hi gṛhe yeṣāmaśvatthaṃ cūta eva vā //
uduṃbaraśca panasaḥ sarvabhūta priyaṃ hi tat

yatra kākagṛhaṃ vai syādārāme vā gṛhe'pi vā //
bhikṣubiṃbaṃ ca vai yatra gṛhe dakṣiṇake tathā

biṃbamūrdhvaṃ ca yatrasthaṃ tatra bhūtaniveśanam

liṃgārcanaṃ na yatraiva yatra nāsti japādikam //
yatra bhaktivihīnā vai bhūtānāṃ tāngṛhānvadet

malināsyāstu ye martyā malināṃbara dhāriṇaḥ //
maladaṃtā gṛhasthā ye gṛhaṃ teṣāṃ samāviśa

agamyaniratā ye tu maithune vyabhicārataḥ //
saṃdhyāyāṃ maithunaṃ yāṃti gṛhaṃ teṣāṃ samāviśa //

bahunā kiṃ pralāpena nityakarmabahiṣkṛtāḥ //
rudrabhaktivihīnā ye gṛhaṃ teṣāṃ samāviśa

adattvā bhuṃjate yo'nnaṃ baṃdhubhyo'nnaṃ tathodakam //
sapiṇḍānsodakāṃścaiva tatkālāttānnarānbhaja

yatra bhāryā ca bhartā ca parasparavirodhinau //
saha bhūtairgṛhaṃ tasya viśa tvaṃ bhayavarjjitā

vāsudeve ratirnāsti yatra nāsti sadā hariḥ //
japahomādikaṃ nāsti bhasma nāsti gṛhe nṛṇām

parvasvapyarcanaṃ nāsti caturdaśyāṃ viśeṣataḥ

kṛṣṇāṣṭamyāṃ ca ye martyāḥ saṃdhyāyāṃ bhasmavarjitāḥ //
paṃcadaśyāṃ mahādevaṃ na yajaṃti ca yatra vai

paurajānapadairyatra prākprasiddhā mahotsavāḥ //
kriyate pūrvavannaiva tadgṛhaṃ vasatistava

vedaghoṣo na yatrāsti gurupūjādikaṃ na ca //
pitṛkarmavihīnaṃ ca tadbhūtasya gṛhaṃ smṛtam ///

rātraurātrau gṛhe yasminkalaho jāyate mithaḥ //
bālānāṃ prekṣamāṇānāṃ yatra vṛddhaśca pūrvataḥ //
bhakṣayettatra vai hṛṣṭā bhūtaiḥ saha samāviśa

kasminmāse dine cāpi bhavitrī lokapūjitā //
ityukto'haṃ tayā devi tāmavocaṃ punaḥ priye

amā yā mādhave māsi tasminyā ca caturdaśī //
tasyāṃ mahotsavastatra bhavitā te ciraṃtanaḥ

yāḥ striyastāṃ ca yakṣyaṃti tasminkāle mahotsave//
balibhiḥ puṣpadhūpaiśca mā tāsāṃ tvaṃ gṛhe viśa

nārāyaṇa hṛṣīkeśa puṇḍarīkākṣa mādhava //
acyutānaṃta goviṃda vāsudeva janārdana

nṛsiṃha vāmanāciṃtya keśaveti ca ye janāḥ //
rudra rudreti rudreti śivāya ca namonamaḥ

vakṣyaṃti satataṃ hṛṣṭāsteṣāṃ dhanagṛhādiṣu //
ārāme caiva goṣṭhe ca mā viśethāḥ kathaṃcana

deśācārāñjñā tidharmāñjapaṃ homaṃ ca maṃgalam //
daivatejyāṃ vidhānena śaucaṃ kurvaṃti ye janāḥ //
lokāpavādabhītā ye pumāṃsasteṣu mā viśa

// devyuvāca //
kadā pūjā prakartavyā bhūtamātuḥ sukhārthibhiḥ //
puruṣairdevadeveśa etanme vaktumarhasi

// īśvara uvāca // //
sarvatraiṣā bhagavatī bālānāṃ hitakāriṇī //
nāmabhedaiḥ kālabhedaiḥ kriyābhedaiśca pūjyate

pratipatprabhṛti vaiśākhe yāvaccaturdaśītithiḥ //
tāvatpūjā prakartavyā preraṇīprekṣaṇīyakaiḥ

bhagnāmapi gatāṃ caināṃ jarattarutale sthitām //
secayiṣyaṃti ye bhaktyā jalasaṃpūrṇagaṃḍukaiḥ

grīvāsūtrakasindūraiḥ puṣpairdhūpaistathārcayet//
tatra siddhavaṭaḥ pūjyaḥ śākhāṃ cāsya vinikṣipet

pūjitāṃ tāṃ narairyatnādavalokya śubhepsubhiḥ //
bhojayetkṣiprāsaṃyāvakṛśarāpūpapāyasaiḥ

evaṃ vidhiṃ yaḥ kurute puruṣo bhaktibhāvataḥ //
sa putrapaśuvṛddhiṃ ca śarīrārogyamāpnuyāt

na śākinyo gṛhe tasya na piśācā na rākṣasāḥ //
pīḍāṃ kurvanti śiśavo yānti vṛddhimanāmayām

atha devi pravakṣyāmi pratipatprabhṛti kramāt //
yathotsavo naraiḥ kāryaḥ preraṇīprekṣaṇīyakaiḥ

vikarmaphalanirddeśaiḥ pākhaṃḍānāṃ viṭaṃbanaiḥ //
pradarśyate hāsyaparairnarairadbhutaceṣṭitaiḥ

pañcamyāṃ tu viśeṣeṇa rātrau kolāhalaḥ śubhe //
jāgaraṃ tatra kurvīta devīṃ pūjya prayatnataḥ

viśvasya dhanalobhena svādhyāyo nihataḥ patiḥ//
āropyamāṇaṃ śūlāgramenaṃ paśyata bho janāḥ

dṛṣṭo bhavadbhirduṣṭaḥ sa paradārāvamarśakaḥ //
chittvā hastau ca khaḍgena kharārūḍhastu gacchati

śīrṇaścaivāsipatreṇa asyābharaṇabhūṣitaḥ //
sukhāsana samārūḍhaḥ sukṛtī yātyasau sukham

he janāḥ kiṃ na paśyadhvaṃ svāmidrohakaraṃ param //
karapatrairvidāryaṃtamucchalacchoṇitāntaram

cauraḥ kilāyaṃ saṃprāptaḥ sarvodvegakaraḥ paraḥ //
daṃḍaprahārābhihato nīyate daṃḍapāśakaiḥ

prekṣakaiśceṣṭitaḥ śaśvadāraṭanvividhaiḥ svaraiḥ //
saṃyamya nīyate hantuṃ lajjito'dhomukho janāḥ

sitakeśaṃ sitaśmaśruṃ sitāṃbaradharadhvajam //
viṭaṃkādyaiśca ceṭībhirhanyamānaṃ na paśyathi

gṛhānniṣkrāmya māṃ raṃḍāṃ gṛhaṃ nītvā'karodratim //
kasmādasau na kurute mūḍho bharaṇapoṣaṇam

bhairavābharaṇo netā sadā ghūrṇitalocanaḥ //
pravṛttataṃdravanmūḍho vadhyaścāsāvitastataḥ

nirvedeko'sya hṛdaye dhanakṣetrādisaṃbhavaḥ //
gṛhītaṃ yadanenādya bālenāpi mahāvratam //
raktākṣaṃ kākakṛṣṇāṃgaṃ satvaraṃ kiṃ na paśyathi

tarukoṭaragānbaddhvā anyāñchṛṃkhalayā tathā //
śaraughaiḥ kāṣṭhakaiścaiva bahubhiḥ śakalīkṛtān

vimuktahakkāhuṃkārā nsuprahārānnirīkṣata

imāṃ kṛṣṇārdhavadanāṃ grahīṣyasi durātmikām //
vimuktakeśāṃ nṛtyantīṃ paśyadhvaṃ yoginīmiva

gambhīra nūpuradhvānapravṛddhoddhatatāṃḍavā //
unmattanetracaraṇā yātyeṣā ḍimbhamaṇḍalī

kaṭītaṭasthapiṭikollasatkaṃbaladhāriṇī //
aṭate naṭatī hyurvī paritaśca gṛhādgṛham

ityevamādibhirnityaṃ preraṇīprekṣaṇīyakaiḥ //
prerayettānmahānitthaṃ putrabhrātṛsuhṛdvṛtaḥ

ekādaśyāṃ navamyāṃ vā dīpaṃ prajvālya kuṇḍakam //
mukhabiṃbāni tatraiva lepadārukṛtāni vai

vicitrāṇi mahārhāṇi raudraśāntāni kārayet //
mātṛṇāṃ caṇḍikādīnāṃ rākṣasānāṃ tathaiva ca

bhūtapretapiśācānāṃ śākinīnāṃ tathaiva ca //
mukhāni kārayettatra hāvabhāvakṛtāni ca

rakṣibhirbahubhirguptaṃ tirya gdhvanipuraḥsaram //
amāvāsyāṃ mahādevi kṣipetpūjākramairnaraḥ

tataḥ pradoṣasamaye yatra devī janairvṛtā //
tatra gacchenmahārāvaiḥ phetkārā kulakīrtanaiḥ

vīracaryāvidhānena nagare bhrāmayenniśi //
vīracaryā sa kathito dīpaḥ sarvārthasādhakaḥ

nityaṃ niṣkrāmayeddīpaṃ yāva tpañcadaśī tithiḥ //
pañcadaśyāṃ prakurvīta bhūtamāturmahotsavam //
tasya gṛheśvaraṃ yāvadgṛhe vighnaṃ na jāyate

atha kālāntare'tīte bhūtamātuḥ śarīrataḥ //
jātāḥ prasvedabindubhyaḥ piśācāḥ pañcakoṭayaḥ

sarve te krūravadanā jihvājvālākṛśodarāḥ //
pāṇipātrāḥ piśācāste nisṛṣṭabalibhojanāḥ

dhamanīsaṃtatāḥ śuṣkāḥ śmaśrulāścarmavāsasaḥ //
ulūkhalairābharaṇaiḥ śūrpacchatrāsanāṃbarāḥ

naktaṃ jvalitakeśāḍhyā aṃgārānudgiraṃti vai //
aṃgārakāḥ piśācāste mātṛmārgānusāriṇaḥ

ākarṇadāritāsyāśca laṃbabhrūsthūlanāsikāḥ //
balāḍhyāste piśācā vai sūtikāgṛhavāsinaḥ

pṛṣṭhataḥ pāṇipādāśca pṛṣṭhagā vātaraṃhasā //
viṣādanāḥ piśācāste saṃgrāme piśitāśanāḥ //

evaṃvidhānpiśācāṃstu dṛṣṭvā dīnānukampayā //
tebhyo'hamavadaṃ kiñcitkāruṇyādalpacetasām

antardhānaṃ prajādehe kāmarūpitvameva ca //
ubhayoḥ saṃdhyayoścāraṃ sthānānyājīvitaṃ tathā

gṛhāṇi yāni nagnāni śūnyānyāyatanāni ca //
vidhvastāni ca yāni syū racanāroṣitāni ca

rājamārgoparathyāśca catvarāṇi trikāṇi ca //
dvārāṇyaṭṭālakāṃścaiva nirgamānsaṃkramāṃstathā //

patho nadīśca tīrthāni caityavṛkṣānmahāpathān //
sthānāni tu piśācānāṃ nivāsāyādadāṃ priye

adhārmikā janāsteṣāmā jīvo vihitaḥ purā //
varṇāśramācārahīnāḥ kāruśilpijanāstathā

anutāpāśca sādhūnāṃ caurā viśvāsaghātinaḥ //
etairanyaiśca bahubhiranyāyopārjitairdhanaiḥ

ārabhyate kriyā yāstu piśācāstatra devatāḥ //
madhumāsadine dadhnā tilacūrṇasurāsavaiḥ

pūpairhāridrakṛśaraistilairikṣuguḍaudanaiḥ //
kṛṣṇāni caiva vāsāṃsi dhūmrāḥ sumanasastathā

sarvabhūtapiśācānāṃ kṛtā devī mayā śubhā //
evaṃvidhā bhūtamātā sarvabhūtagaṇairvṛtā

prabhāse saṃsthitā devī samudrāduttareṇa tu //
ya etāṃ veda vai devyā utpattiṃ pāpanāśinīm

kutsitā saṃtati stasya na bhavecca kadācana //
bhūtapretapiśācānāṃ na doṣaiḥ paribhūyate

sarvapāpavinirmuktaḥ sarvasaubhāgyasaṃyutaḥ //
sarvānkāmānavāpnoti nārīhṛdayanaṃdanaḥ

ye mānayaṃti nijahāsakalairvilāsaiḥ saṃsevayā abhayadā bhavabhūtamātām //
te bhrātṛbhṛtyasutabaṃdhujanairyutāśca sarvopasarga rahitāḥ sukhino bhavanti

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye bhūta mātṛkāmāhātmyavarṇanaṃnāma saptaṣaṣṭyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ