Skanda Purana · Chapter 7.147

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi brahmakuṇḍamanuttamam //
tasyaiva nairṛte bhāge brahmaṇā nirmitaṃ purā

yadā tu ṛkṣarājena somanāthaḥ prati ṣṭhitaḥ //
tadā brahmādayo devāḥ sarve tatra samāgatāḥ //
pratiṣṭhārthaṃ hi devasya śaśāṃkena nimantritāḥ

athā'bravīnniśānātho brahmāṇaṃ vinayānvitaḥ

kṛtaṃ bhavadbhirjānāti sthāpanaṃ vai yathā janaḥ //
tathā kuru suraśreṣṭha cihnamātmasamudbhavam

evaṃ śrutvā tadā brahmā dhyānaṃ kṛtvā tu niścalam //
āhvayatsarvatīrthāni puṣkarādīni sarvaśaḥ

svarge vai yāni tīrthāni tathaiva ca rasātale //
tapaḥsāmarthyayogena brahmaṇā ''karṣitāni ca //
atastasyaiva nāmnā tu brahmakuṇḍaṃ tu gīyate

gaṇānāṃ ca sahasraistu caturdaśabhirīkṣyate //
ataścābhaktiyuktānāṃ duṣprāpyaṃ tīrthamuttamam

athābravītsarvadevānbrahmā lokapitāmahaḥ

atra kuṇḍe naraḥ snātvā yaḥ pitṝṃstarpayiṣyati //
agniṣṭomaphalaṃ sava lapsyate sa ca mānavaḥ //
tatprasādātsvargaloke vimānena cariṣyati

godānaṃ cāśvadānaṃ ca tathā svarṇakamaṇḍalum //
dadyādviprāya viduṣe sarvapāpāpanuttaye

paurṇamāsyāṃ mahādevi tathā ca pratipaddine //
sarvapāpavināśārthaṃ tatra snāti sarasvatī

siddhaṃ rasāyanaṃ devi tatra vai hyudakaṃ priye //
nānāvarṇasamāyuktamupadeśena siddhyati

dāridryaduḥkharukchokānmānavaḥ sevate katham //
brahmakuṇḍamanuprāpya kalpavṛkṣamivāparam //

// devyuvāca // //
bhagavanvistarādbrūhi brahmakuṇḍamahodayam //
sarvaprāṇihitārthāya vistarādvada me prabho

brahmakuṃḍasya māhātmyaṃ śrotuṃ me kautukaṃ mahat//
lokānāṃ duḥkhanāśāya dāridyakṣayahetave

bhagavanmānuṣāḥ sarve duḥkhaśokanipīḍitāḥ //
bhramaṃti sakalaṃ janma rasāyanavimohitāḥ

teṣāṃ hitāya me brūhi nirvāṇaṃ rasamuttamam //
ādāviha śarīraṃ tu akṣayyaṃ tu yathā bhavet

aṣṭasiddhisamā yuktaṃ sarvavidyāsamanvitam //
kāmarūpaṃ kriyāyuktaṃ sarvavyādhivivarjitam

tatastu paramaṃ deva nirvāṇaṃ yena vai labhet //
mānavaḥ kṛtakṛtyaśca jāyate ca yathā prabho

tathā kathaya me deva dayāṃ kṛtvā jagatprabho //
nirvāṇaparamaṃ kalpaṃ sarvabhrāṃtivivarjitam //
prasiddhaṃ sukhadaṃ divyaṃ samā cakṣva maheśvara

// īśvara uvāca // //
sādhusādhu mahādevi lokānāṃ hitakāriṇi //
martyaloke mahādevi tīrthaṃ(?) tīrthavaraṃ śubham //

prabhāsaṃ paramaṃ khyātaṃ tacca dvādaśayojanam //
tatra someśvaro devastriṣu lokeṣu viśrutaḥ

tasya pūrve samākhyātaḥ śrīkṛṣṇo daityasūdanaḥ //
caṇḍikā yoginī tatra sakhībhiḥ parivāritā

tataḥ pūrve diśāṃ bhāge caturvaktreṇa nirmitam //
tīrthāttīrthaṃ varaṃ divyaṃ sarvāścaryamayaṃ śubham

sevitaṃ sarvadevaistu siddhaiḥ sādhyairgrahaistathā //
apsaromunibhirdivyairyakṣaiśca pannagaiḥ sadā

siddhyarthaṃ sarvakāmārthaṃ divyabhogāvahaṃ śubham //
brahmakuṇḍamiti khyātaṃ brahmaṇā nirmitaṃ yataḥ

tasya vāyavyakoṇe tu hira ṇyeśaḥ svayaṃ sthitaḥ //
tamārādhya mahādevaṃ hiraṇyeśvaramuttamam

mahāmantraṃ japetkṣipraṃ daśāṃśaṃ homayetsudhīḥ //
homena siddhyate mantraḥ satyaṃ satyaṃ varānane

tasyottare tu digbhāge kiñcidīśānamāśritaḥ //
caturvaktro mahādevi kṣetrapo liṃgarūpadhṛk

tatsthānaṃ rakṣate devi liṃgarūpeṇa śaṃkaraḥ //
tamārādhya prayatnena tataḥ kuṇḍaṃ samāśrayet

sarvaiśvaryamayaṃ devi nānāvarṇavicitritam //
kuṇḍasyāsyeśadigbhāge bhairaveśvaramuttamam

durgandhā bhāsurā devi vahate rasarūpiṇī //
tasyā rasena saṃyuktaṃ pṛthagvarṇaṃ hi karburam

meghavarṇaṃ mahādivyaṃ rājataṃ ca punaḥ śubham //
kapilaṃ dugdhavarṇaṃ ca karpūrābhaṃ suśobhanam

kadā kastūrikābhāsaṃ kuṃkumacchavikāvaham //
saugandhaṃ caṃdanopetaṃ kadācidraudhi rodakam

ete rasāśca vividhā dṛśyaṃte tatra sarvadā //
yasya tuṣṭo mahādevaḥ siddhyate tasya tatkṣaṇāt

rajataṃ kṣipyate tatra suvarṇa miva jāyate //
pratyakṣameva tatraiva rasāyanamanuttamam

paśyaṃti mānavā devi kautukaṃ tatkṣaṇādbhṛśam //
rasaṃ hi paramaṃ divyaṃ tatrasthaṃ ca kalau yuge

siddhaṃ siddharasaṃ puṃsāṃ vyādhīnāṃ kṣayakārakam //
hemabījamayaṃ divyaṃ brahmakuṇḍodbhavaṃ mahat

idānīṃ te pravakṣyāmi manuṣyāṇāṃ hitāya vai //
dāridryaṃ kṣayamāpnoti tatkṣaṇācca yaśasvini

ādāveva prakurvanti tāmrakumbhaṃ dṛḍhaṃ śubham //
tīrthodakaṃ kṣipettatra patraistāmrastathā yutam

nikṣipya bhūmau tatkumbhaṃ jvālayedanalaṃ tataḥ //
cuhlīrūpeṇa ṣaṇmāsaṃ pācayettaṃ śanaiḥśanaiḥ

paścāduddhṛtya taṃ kumbhaṃ punareva jalaṃ kṣipet //
māsamekaṃ punaḥ kuryānmāsamekaṃ punarbhṛśam

tataḥ sarvāṇi khaṇḍāni ekīkṛtya prayatnataḥ //
punarevodakenaiva plāvya cāvartayetpunaḥ //

kāṃcanaṃ jāyate tatra yadi tuṣṭo maheśvaraḥ

siddhiṃ śarīrajāṃ devi yadīcchenmānavottamaḥ //
sa snānamāditaḥ kṛtvā saṃvatsaratrayaṃ punaḥ //

maunena niyamenaiva mahāmaṃtrajapānvitaḥ //
pūjayecca hiraṇyeśaṃ kṣetrapālaṃ prayatnataḥ

paṃcopacārasaṃyuktaṃ dhyānadhāraṇasaṃyutam //
tīrthodakena pākaṃ vai peyaṃ tadvadudumbare

evaṃ varṣatrayeṇaiva divyadehaḥ prajāyate //
tejasvī valavānprājñaḥ sarvavyādhivivarjitaḥ

jīvedvarṣeśatānyeva trīṇi duḥkhavivarjitaḥ //
varṣatrayamavicchinnaṃ yastatra snānamācaret

vāgīśvarīṃ japennityaṃ pūjāhomasamanvitaḥ //
tasya pravartate vāṇī siddhiḥ sārasvatī bhavet

saṃskṛtaṃ prākṛtaṃ caivāpabhraṃśaṃ bhūtabhāṣitam //
gāṃgasrotaḥpravāheṇa udgiredgiramātmavān //
aśrāntāṃ ca varārohe hyavicchinnāṃ ca saṃtatam

vadedvādisahasraistu na śramastasya jāyate //
tīrthasyāsya prabhāveṇa sarvaśāstraviśāradāḥ

paṃḍitā garvitāḥ sarve tarkaśāstraviśāradāḥ //
āgacchanti samaṃ tāta vidyayoddhatakandharāḥ //
na śaknuvaṃti te vaktuṃ draṣṭuṃ vaktramapi priye

vādināṃ ca sahasrāṇi bhanaktyevaṃ nirīkṣaṇāt

udvāhayati śāstrāṇi vibuddhārthāni satvaram //
vimalaṃ pāñcarātraṃ ca vaiṣṇavaṃ śaivameva ca

itihāsapurāṇaṃ ca bhūtataṃtraṃ ca gāruḍam //
bhairavaṃ ca mahātaṃtraṃ kulamārgaṃ dvidhā priye

rathapravaravegena vāṇī cāskhalitā bhavet //
naśyaṃti vādinaḥ sarve garuḍasyeva pannagāḥ

na dāridryaṃ na rogaśca na duḥkhaṃ mānasaṃ punaḥ //
rājamānyo mahāmānī bhavedbrahmaprasādataḥ

utsāhabalasaṃyukto devavajjīvate sudhīḥ //
dātā bhoktā ca vāggmī ca tīrthasyāsya prasādataḥ

tailābhyaktasya yattejo jāyate manujeṣu ca //
snātamātre tathā tejastīrthasyaiva prasādataḥ

yatpāpaṃ kurute jaṃtuḥ paiśunyaṃ ca kṛtaghnatām //
mitradrohe ca yatpāpaṃ yatpāpaṃ pāradārikam //
tatsarvaṃ vilayaṃ yāti kuṃḍasnānaratasya ca

muśalaṃ laṅghayed yastu yo gāstyajati vai dvijaḥ //
tatpāpaṃ kṣayamāpnoti brahmakuṇḍasya darśanāt

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni daivatāni tathā punaḥ //
pūjitāni ca sarvāṇi kuṇḍasnānaprabhāvataḥ

saptajanmārjitaṃ pāpaṃ darśanātkṣayamāvrajet

yatpāpaṃ gurugoghne ca parasvaharaṇeṣu ca //
tatpāpaṃ kṣayamāpnoti brahmakuṇḍaniṣevaṇāt

pradakṣiṇaṃ ca yaḥ kuryātsnātvā kuṇḍasya nāmataḥ //
saṃkhyayā paṃcadaśa vai śṛṇu tasyāpi yatphalam

pradakṣiṇīkṛtā tena saptadvīpā vasundharā //
saptapātālasahitā tīrthakoṭibhirāvṛtā

āhāramātraṃ yo dadyāttatra vedavidāṃ vare //
lakṣabhojyaṃ kṛtaṃ tena tīrthasyāsya prabhāvataḥ

brahmeśvaraṃ ca saṃpūjya hiraṇyeśvaramuttamam //
kṣetrapālaṃ caturvaktraṃ pūjayeccintitaṃ labhet

ekaviṃśatkulai ryuktaḥ sarvapāpavivarjitaḥ //
brahmalokaṃ sa vai yāti nātra kāryā vicāraṇā

viraṃcikuṇḍe snātvā vā yo japedvedamātaram //
lakṣajāpyavidhānena sa muktaḥ pātakairbhavet

sa eva puṇyakarttā ca sa eva puruṣottamaḥ //
yātrā tatra kṛtā yena brahmakuṇḍe varānane

aṣṭāśītisahasrāṇi ṛṣīṇāmūrdhvaretasām //
brahmakuṇḍaṃ samāśritya brahmadevamupāsate

tāvadgarjaṃti tīrthāni trailokye sacarācare //
yāvadbrahmeśvaraṃ tīrthaṃ na paśyanti narāḥ priye

brahmakuṇḍe ca pānīyaṃ ye pibanti narāḥ sakṛt //
na teṣāṃ saṃkrametpāpaṃ vācikaṃ mānasaṃ tanau

brahmāṃḍottaramadhye tu yāni tīrthāni saṃti vai //
teṣāṃ puṇyamavāpnoti brahmakuṇḍe pradakṣiṇāt

yājñavalkyo mahātmā ca parabrahmasvarūpavān //
so'pi kuṃḍaṃ na muṃceta nikuṃ bhastu gaṇastathā

iti saṃkṣepataḥ proktaṃ māhātmyaṃ brahmakuṇḍajam //
tava snehena deveśi kimanyatparipṛcchasi

ya idaṃ śṛṇuyānmartyaḥ samyakchraddhāsamanvitaḥ //
sa muktaḥ pātakaiḥ sarvairbrahmalokaṃ ca gacchati

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye brahmakuṇḍamāhātmyavarṇanaṃnāma saptacatvāriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ