Skanda Purana · Chapter 7.13

// pulastya uvāca // //
tato gacchennṛpaśreṣṭha tīrthaṃ trailokyaviśrutam //
aṃbarīṣasya rājarṣeraiśānyāṃ pāpanāśanam

yatra svayaṃ hṛṣīkeśaḥ kāle ca kalisaṃjñake //
tasya vākyādṛtastīrthe svayaṃ hi paritiṣṭhati

purāsītpṛthivīpālo hyaṃbarīṣo yuge kṛte //
harimārādhayāmāsa tapastepe suduṣkaram

tasmiṃstīrthe sa rājendro mitabhakṣo jitendriyaḥ //
sahasramekaṃ varṣāṇāṃ tata āsītphalāśanaḥ

sahasre dve tato rājañchīrṇaparṇāśano'bhavat//
sahasre dve tato bhūyo jalāhāro babhūva ha

sahasratritayaṃ rājanvāyubhakṣo babhūva ha //
cintayanpuṃḍarīkākṣaṃ mānase śraddhayānvitaḥ

daśa varṣasahasrānte tataśca nṛpasattama //
tutoṣa bhagavānviṣṇustasyāsau darśanaṃ dadau

kṛtvā devapate rūpamāruhyairāvataṃ gajam //
abravīdvarado'smīti aṃbarīṣaṃ narādhipam

// iṃdra uvāca // //
varaṃ varaya bhadraṃ te rājanyanmanasīpsitam //
tvāṃ dṛṣṭvā bhaktisaṃyuktamāgato'hamasaṃśayam

//
// aṃbarīṣa uvāca // //
muktiṃ dātumaśaktosi tvaṃ ca vṛtraniṣūdana //
tava prasādāddeveśa trailokyaṃ mama varttate //
svāgataṃ gaccha deveśa na varo rocate mama

sarvathā dāsyate mahyaṃ varaṃ tuṣṭaścaturbhujaḥ //
tadāhaṃ pratigṛhṇāmi gaccha deva namostu te

// indra uvāca // //
varaṃ varaya rājarṣe yatte manasi varttate //
brahmaviṣṇutrinetrāṇāmahamīśo nṛpotama

anyeṣāṃ caiva devānāṃ trailokyasyāpyahaṃ vibhuḥ //
varaṃ varaya tasmāttvaṃ prasādānme sudurllabham

prasanne mayi rājendra prasannāḥ sarvadevatāḥ //
kuru me vacanaṃ rājangṛhyatāṃ varamuttamam

// aṃbarīṣa uvāca // //
rājā tvaṃ sarvadevānāṃ trailokyasya tatheśvaraḥ //
saptadvīpavatī rājā ahaṃ vṛtraniṣūdana

haṣīkeśasya sadbhaktaṃ viddhi māṃ tāta niścayam //
āgataśca hṛṣīkeśo varaṃ dāsyatyasaṃśayam

// indra uvāca // //
dadato mama bhūpāla na gṛhṇāsi varaṃ yadi //
vajraṃ tvāṃ prerayiṣyāmi vadhāya kṛtaniścayaḥ

evamuktvā sahasrākṣaḥ sṛkkiṇī parilelihan //
kuliśaṃ bhrāmayāmāsa gṛhītvā dakṣiṇe kare

tasyevaṃ bhrāmyamāṇasya mahotpātā babhūvire //
tataḥ parvataśṛṃgāṇi viśīrṇāni samaṃtataḥ

āvṛtaṃ gagana meghairvidhunvānairmahīṃ tadā //
na kiṃciddṛśyate tatra sarvaṃ saṃtamasāvṛtam

etasminneva kāle tu sa rājā harivatsalaḥ //
nimīlya locane svīye samādhistho babhūva ha

tatastuṣṭo jagannātha sākṣātpratyakṣatāṃ gataḥ //
airāvataḥ sa garuḍastatkṣaṇātsamajāyata

tamuvāca hṛṣīkeśo meghagaṃbhīrayā girā //
dhyānasthitaṃ nṛpaśreṣṭhaṃ śaṃkha cakragadādharaḥ

//
śrībhagavānuvāca // //
parituṣṭo'smi te vatsānanyabhakta janeśvara //
varaṃ varaya bhadraṃ te yadyapi syātsudurlabham

//
// aṃbarīṣa uvāca // //
yadi prasanno bhagavanyadi deyo varo mama //
saṃsārābdhestāraṇāya varado bhava me hare

// pulastya uvāca // //
athāha bhagavānviṣṇuraṃbarīṣaṃ janādhipam //
jñānayogaṃ suvistīrṇaṃ saṃsārakṣayakāraṇam

yasmiñjāte naraḥ sadyaḥ saṃsārānmucyate nṛpa //
śrutvā sa nṛpatiḥ samyakpraṇamyovāca keśavam

// aṃbarīṣa uvāca // //
bhagavanyastvayā prokto yogo'yaṃ mama vistarāt //
durjñeyaḥ sa nṛṇāṃ deva viśeṣācca kalau yuge

api cetsuprasanno'si kriyāyogaṃ bravīhi me //
lokānāṃ tāraṇārthāya śaṃkhacakragadādhara

// pulastya uvāca // //
tatastasmai narendrāya kriyāyogaṃ janārddanaḥ //
yathāyogyaṃ nṛpaśreṣṭha kathayāmāsa keśavaḥ

taṃ śrutvā tuṣṭahṛdayoṃ'barīṣo vākyamabravīt

// aṃbarīṣa uvāca // //
yadi tuṣṭo'si bhagavanrūpeṇānena mādhava //
mamāśrame tvaṃ deveśa sadā sannihito bhava

yatastvatpratimāmekāmarcayāmi vidhānataḥ //
pūjayiṣyaṃti lokāstvāṃ śaṃkhacakragadādharam

// pulastya uvāca // //
tathokto mādhavenāsau cakāra harimaṃdiram //
pratimāṃ pūjayāmāsa gandhapuṣpānulepanaiḥ

tataḥ kālena mahatā bhagavānviṣṇumaṃdire //
tenaiva vapuṣā prāptaḥ saputraḥ sahabāṃdhavaḥ

adyāpi bhagavānviṣṇuḥ satyavākyena bhūpateḥ //
sadā saṃnihito viṣṇustasminnavasare kalau

tadārabhya mahārāja kriyāyogo dharātale //
pravṛttaḥ pratimākāraḥ kāle ca kalisaṃjñake

yastaṃ pūjayate bhaktyā hṛṣīkeśe nṛpārbude //
sa yāti viṣṇusālokyaṃ prasādācca harernṛpa

ekādaśyāṃ mahārāja jāgaraṃ yaḥ sadā nṛpa //
kariṣyati nirāhāro hṛṣīkeśāgrataḥ sthitaḥ //
sa yāsyati paraṃ sthānaṃ durllabhaṃ tridaśairapi //

yatpuṇyaṃ kapilādāne kārtikyāṃ jyeṣṭhapuṣkare //
tatphalaṃ labhate marttyo hṛṣīkeśasya darśanāt

śukle vā yadi vā kṛṣṇe saṃprāpte harivāsare //
yaḥ paśyati hṛṣīkeśamaśvamedhaphalaṃ labhet

tasmātsarvaprayatnena pūjayettu vidhānataḥ //
yastatra caturo māsansamyagvrataparāyaṇaḥ //
abhyarcayeddhṛṣīkeśaṃ na sa bhūyo'bhijāyate

ekaḥ sarvāṇi tīrthāni karoti nṛpasattama //
paśyatyanyo hṛṣīkeśaṃ cāturmāsyaṃ samāhitaḥ //

eko dānāni sarvāṇi brāhmaṇebhyaḥ prayacchati //
paśyatyanyo hṛṣīkeśaṃ cāturmāsyaṃ samāhitaḥ

ekaḥ kanyāsahasraṃ tu pradadyācca yathāvidhi //
paśyatyanyo hṛṣīkeśaṃ cāturmāsyaṃ samāhitaḥ

sūryagrahe kurukṣetre dadyāddānamanuttamam //
paśyatyanyo hṛṣīkeśaṃ cāturmāsyaṃ samāhitaḥ

agniṣṭomādibhiryajñairyajatyekaḥ sadakṣiṇaiḥ//
paśyatyanyo hṛṣīkeśaṃ cāturmāsyaṃ samāhitaḥ

eko himālayaṃ gatvā tyajati sva kalevaram //
paśyatyanyo haṣīkeśaṃ cāturmāsyaṃ samāhitaḥ ///४८///
ekastu bhṛgupātena tyajeddehaṃ sutīrthake //
paśyatyanyo hṛṣīkeśaṃ cāturmāsyaṃ samāhitaḥ

ekaḥ prāyopaveśena prāṇāṃstyajati mānavaḥ //
paśyatyanyo hṛṣīkeśaṃ cāturmāsyaṃ samāhitaḥ

brahmajñānaṃ vadatyekaḥ śrutvā jñānavi śāradaḥ //
paśyatyanyo hṛṣīkeśaṃ cāturmāsyaṃ samāhitaḥ

gayāśrāddhaṃ karotyekaḥ pitṛpakṣe nṛpottama //
paśyatyanyo hṛṣīkeśaṃ cāturmāsyaṃ samāhitaḥ

cāṃdrāyaṇasahasraṃ ca karotyekaḥ samāhitaḥ //
paśyatyanyo hṛṣīkeśaṃ cātumāsyaṃ samāhitaḥ

vrataṃ tapaḥ sahasrābdamekaḥ samyakcarennaraḥ //
paśyatyanyo hṛṣīkeśaṃ cāturmāsyaṃ samāhitaḥ

ekastu caturo vedānsamyakpaṭhati brāhmaṇaḥ //
paśyatyanyo hṛṣīkeśaṃ cāturmāsyaṃ samāhitaḥ

bahunā kimihoktena śṛṇu saṃkṣepato nṛpa //
ekatastu bhavetsarvamekato haridarśanam

tasmātsarvaprayatnena sthātavyaṃ harisaṃnidhau //
ambarīṣasya rājarṣeḥ sthānake pāpanāśane

ekatastu hṛṣīkeśa ekataḥ karṇikeśvaraḥ //
tayormartyā mṛtā ye ca mānavā nṛpasattama

api kṛtvā mahatpāpaṃ gacchaṃti harisannidhau //
hṛṣīkeśaṃ samālokya sadyo muktimavāpnuyāt

puṣpamekaṃ hṛṣīkeśe yaścāropayate nṛpa //
sukhasaubhāgyasaṃyukta iha loke paratra ca

hṛṣīkeśasya yo bhaktyā kariṣyatyanulepanam //
sa yāsyati paraṃ sthānaṃ jarāmaraṇavarjitam

saṃmārjanaṃ ca tasyāgre yaḥ karoti samāhitaḥ //
yāvatyo reṇavastatra tāvadvarṣaśatāni saḥ //
modate viṣṇulokastho nātra kāryā vicāraṇā

kārtike śuklapakṣe ca ekādaśyāṃ nṛpottama //
dīpamāropayedyaśca hṛṣīkeśāgrato nṛpa

yathāyathā prakāśeta pāpaṃ janmāṃtarārjitam //
tathātathā vrajennāśaṃ tasya kāyādaśeṣataḥ

paṃcāmṛtena yaḥ pūjāṃ hṛṣīkeśe kariṣyati //
dadhnā kṣīreṇa vā yastu na sa bhūyo'bhijāyate

tasmātsarvaprayatnena hṛṣīkeśaṃ samarcayet //
saṃsārabaṃdhato rājanmuktimāpnoti mānavaḥ

hṛṣīkeśe viśeṣeṇa karttavyaṃ pūjanaṃ sadā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe tṛtīye'rbudakhaṇḍe hṛṣīkeśamāhātmya varṇanaṃnāma trayodaśo'dhyāyaḥ