Skanda Purana · Verses 7.10-2

// prahlāda uvāca // //
tato gaccheddvijaśreṣṭhāstīrthaṃ pāpapraṇāśanam //
kṛkalāsamiti khyātaṃ nṛgatīrthamanuttamam

nṛgo yatra mahīpālaḥ kṛkalāsavapurdharaḥ //
kṛṣṇena saha saṃgatya saṃprāpa paramāṃ gatim

; //
// ṛṣaya ūcuḥ // //
nṛgo nāma nṛpaḥ ko'yaṃ kathaṃ kṛṣṇena saṃgataḥ //
karmaṇā kṛkalāsatvaṃ kena tadvada vistarāt

// prahlāda uvāca // //
nṛgo nāma nṛpo viprāḥ sārvabhaumo balānvitaḥ //
buddhimāndhṛtimāndakṣaḥ śrīmānsarvaguṇānvitaḥ

anekaśatasāhasrā bhūmipā api tadvaśāḥ // / /
hastyaśvarathasaṃghaiśca pattibhirbahubhirvṛtaḥ

sainyaṃ ca tasya nṛpateḥ kośaṃ caivākṣayaṃ tathā //
sa nityaṃ gurubhaktaśca devatārādhane rataḥ

mahā dānāni viprendrā dadātyanudinaṃ nṛpaḥ //
śaśvatsa gosahasraṃ tu dadāti nṛpasattamaḥ

prakṣālya caraṇau bhaktyā hyupaviśyāsane śubhe //
paridhāpya śubhe kṣaume sugandhenopalipya ca

saṃpūjya puṣpamālābhi dhūpena ca sugandhinā //
dadau dakṣiṇayā sārddhaṃ prativiprāya gāṃ tadā //
tāṃbūlasahitāṃ bhaktyā viṣṇurme prīyatāmiti

evaṃ pradadatastasya yajataśca tathā makhaiḥ //
yayau kālo dvijaśreṣṭhā bhogāṃścaivānubhuñjataḥ

ekadā tu dvijaśreṣṭhaṃ jaiminiṃ saṃśitavratam //
śraddhayā taṃ ca nṛpatiḥ pratigrahaparāṅmukham //
uvāca vākyaṃ nṛpatiḥ kṛtāṃjalipuṭaḥ sthitaḥ

māmuddhara mahābhāga kṛpāṃ kuru taponidhe //
gṛhāṇa gāṃ mayā dattāṃ dayāṃ kṛtvā mamopari

tacchrutvā vacanaṃ tasya anicchannapi gauravāt //
nṛpasya cābravīdvipra evamastviti lajjitaḥ

avanijya tataḥ pādau śirasā dhārayajjalam //
suvarṇaśṛṃgasahitāṃ raupyakhuravibhūṣitām

ratnapucchāṃ kāṃsyadohāṃ sitavastrāvaguṃṭhitām //
samabhyarcya ca viprendraṃ dadau dakṣiṇayānvitām

āsīmāntamanuvrajya hṛṣṭo rājā babhūva ha //
taruṇīṃ haṃsavarṇāṃ ca haṃsīnāmeti viśrutām

gāṃ gṛhya svagṛhaṃ prāpto dāmnā baddhāṃ savatsakām //
sa tasyai yavasaṃ cārdraṃ dadau brāhmaṇasattamaḥ

//
sutṛptā yavasenaiva madhyāhne tṛṣitāṃ tadā //
gṛhītvā niryayau vipro dāmabaddhāṃ jalāśayam

mārge gajāśvasaṃbādhe trastā sā uṣṭradarśanāt //
hastādācchidya sā dhenurbrāhmaṇasya yayau tadā

vicinvansakalāmurvīṃ nāpaśyattāṃ dvijarṣabhaḥ //
sā yayau vidrutā dhenustanmahadrājagodhanam //

dvitīye'hni punarvipramāhūya nṛpasattamaḥ //
saṃpūjya vidhivadbhaktyā vastrālaṃkārabhūṣaṇaiḥ

vidhivadgāṃ dadau tāṃ ca sa nṛpaḥ somaśarmaṇe //
gṛhītvā rājabhavanānniryayau gāṃ dvijarṣabhaḥ

āśaṃsamāno rājānaṃ dharmajñamiti kovidam //
sa ca vipro vicinvānaḥ sarvato gāṃ suduḥkhitaḥ //

dadarśa pathi gacchantīṃ pṛṣṭhataḥ somaśarmaṇaḥ //
dṛṣṭvā tāṃ gāṃ ca sa munirjaiministamabhāṣata

mama gāṃ cāpi hṛtvā tvaṃ nayase dasyuvatkatham //
sa tasya vacanaṃ śrutvā vismayaṃ dasyukīrttanāt

rājato hi mayā labdhāṃ gāṃ nayāmi svamandiram //
gohartteti ca māṃ kasmādbravīṣi dvijasattama

// brāhmaṇa uvāca // //
mayāpi rājato labdhā mameyaṃ gaurna saṃśayaḥ //
kathaṃ nayasi vipra tvaṃ mayi jīvati mandiram

so'bravīdadya me labdhā kathaṃ māṃ vadase mṛṣā //
so'bravīddhyo mayā labdhā balānnetuṃ tvamicchasi

mameyamiti saṃkruddhaḥ somaśarmā'bravīdvacaḥ //
prajvalatkrodharaktākṣo mameyamiti so'paraḥ

vivadatau tathā viprau rājadvāramupāgatau //
kurvāṇau kalahaṃ ghoraṃ tyaktukāmau svajīvitam

saṃkruddhau brāhmaṇau dṛṣṭvā śapantau tau parasparam //
rājñe nivedayāmāsa dvāsthaṃ praṇayapūrvakam

avajñāya tadā viprau vivadantau ruṣānvitau //
kāmavyākulacetasko na bahirniḥsṛto nṛpaḥ

evaṃ vivadamānau tau trirātraṃ samupasthitau //
avajñātau nṛpeṇātha rājānaṃ prati ca krudhā

ūcatuḥ kupito vākyaṃ sāmarṣau nṛpatiṃ prati //
avamanyase nau yasmāttvaṃ na nirgacchasi mandirāt

śāstā bhavānprajānāṃ hi na nyāyena niyokṣyati //
bhaviṣyati bhavāṃstasmātkṛkalāso na saṃśayaḥ

evaṃ śaptvā tadā viprāvanyasmai gāṃ pradāya tau //
kṣudhitau khedasaṃyuktau svagṛhaṃ gantumudyatau

prasthitau tau nṛgo dvāra āgatya samupasthitaḥ //
daṃḍavatpraṇipatyā''śu kṛtāṃjalirabhāṣata

amoghavacanā yūyaṃ tattathā na tadanyathā //
mamopari kṛpāṃ kṛtvā śāpāṃta upadiśyatām

tasya tadvacanaṃ śrutvā ūcaturvacanaṃ nṛpam //
dvāparasya yugasyāntaṃ bhagavāndevakīsutaḥ

vasudevagṛhe rājanharirāvirbhaviṣyati //
tasya saṃsparśanādeva śāpamuktirbhaviṣyati

ityuktvā tau tadā viprau prayātau svaniveśanam //
rājā bahuvidhānbhogānbhuktvā dattvā ca bhūriśaḥ //

iṣṭvā ca vividhairyajñaiḥ kāladharmamupeyivān //
tataḥ sa gatavānviprā dharmarājaniveśanam

satkṛtyokto yamenātha svāgatena nṛpottamaḥ //
prathamaṃ sukṛtaṃ rājannathavā duṣkṛtaṃ tvayā //
bhoktavyamiti me brūhi tatte saṃpādyate mayā

// nṛga uvāca // //
yadyasti duṣkṛtaṃ kiṃcitprathamaṃ pratipādaya //
anujñāto yamenaivaṃ kṛkalāso bhaveti vai //
tato varṣasahasrāṇi kṛkalāsatvamāptavān

ekasmindivase viprāḥ sarve yadukumārakāḥ //
vanaṃ jagmurmṛgānhantuṃ sarve kṛṣṇasamanvitāḥ

tṛṣārdditāśca madhyāhne vicinvaṃto jalaṃ hrade //
satvaṃ ca sumahattatra kṛkalāsaṃ ca saṃsthitam

cakruścoddharaṇe tasya yatnaṃ yadukumārakāḥ //
ākṛṣyamāṇaḥ sa tadā gurutvānna cacāla ha

yadā na śekuste sarva ācakhyuḥ kṛṣṇarāmayoḥ //
dadarśa taṃ tadā kṛṣṇo nṛgaṃ matvā hasanniva

cikṣepa vāmahastena līlayaiva jagatpatiḥ //
sa saṃspṛṣṭo bhagavatā vimuktaḥ śāpabaṃdhanāt

tyaktvā kalevaraṃ rājā divyamālyānulepanaḥ //
kṛtāṃjaliruvācedaṃ bhaktyā paramayā yutaḥ

namaste jagadādhāra sargasthityaṃtakāriṇe //
sahasraśirase tubhyaṃ brahmaṇe'naṃtaśaktaye

evaṃ saṃstuvataḥ prāha bhagavāndevakīsutaḥ //
dadāmi te varaṃ tuṣṭo yatte manasi varttate

yāhi puṇyakṛtām̐llokāndarśanātsparśanācca me //
evamuktaḥ sa devena saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ

uvāca yadi tuṣṭo'si yadi deyo varo mama //
gartteyaṃ mama nāmnā tu khyātiṃ gacchatu keśava

yaḥ snātvā parayā bhaktyā pitṝnsaṃtarpayiṣyati //
tvatprasādena goviṃda viṣṇulokaṃ sa gacchatu

evamuktvā sa bhagavānpunardvārāvatīmagāt

sa ca rājā vimānena divyamālyānulepanaḥ //
jagāma bhavanaṃ viṣṇorvibudhairanusaṃstutaḥ

// prahlāda uvāca // //
tadāprabhṛti vipreṃdrāḥ sa kūpo nṛgasaṃjñayā //
varadānācca kṛṣṇasya pāvanaḥ sarvadehinām //

tatra gatvā dvijaśreṣṭhā hyarghyaṃ dadyādyathāvidhi //
phalapuṣpākṣatairyuktaṃ caṃdanena ca bhūsurāḥ

namaste viśvarūpāya viṣṇave paramātmane //
arghyaṃ gṛhāṇa deveśa kūpe'sminnṛgasaṃjñake

tataḥ snāyāddvijaśreṣṭhā mṛdamālipya pāṇinā //
saṃtarpayetpitṝndevānmanuṣyāṃśca yathākramāt //

tataḥ śrāddhaṃ prakurvīta pitṝṇāṃ śraddhayānvitaḥ //
viprebhyo bhojanaṃ dadyāddakṣiṇāṃ ca svaśaktitaḥ

viśeṣataḥ pradātavyā savatsā gauḥ svalaṃkṛtā //
śayyā sopaskarāṃ dadyādviṣṇurme prīyatāmiti

dīnāṃdhakṛpaṇānāṃ ca sadā tattīravāsinām //
dadyāddānaṃ svaśaktyā ca vitta śāṭhyavivarjitaḥ

snānamātreṇa viprendrā labhedgodānajaṃ phalam//
pitṛṇāṃ śrāddhadānena viyoniṃ na ca gacchati

kṛkalāse kṛtaṃ śrāddhaṃ yenaiva tarpaṇaṃ tathā //
sa gacchedviṣṇulokaṃ tu pitṛbhiḥ sahito naraḥ

tathā manorathāvāptiryātrā ca saphalā bhavet //
sarvatīrthaphalāvāptiṃ labhate nātra saṃśayaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ sahitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe caturthe dvārakāmāhātmye kṛkalāsāparanāmakanṛga tīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ