Skanda Purana · Chapter 6.95

// sūta uvāca // //
athānyāpi ca tatrāsti deśakāmapradā nṛṇām //
ajāpālena bhūpena sthāpitā pāpanāśanī

tāṃ ca śuklacaturdaśyāmajāpāleśvarīṃ naraḥ //
yo vai pūjayate bhaktyā dhūpapuṣpānulepanaiḥ //
sa prāpnotīpsitānkāmāndurlabhā sarvamānavaiḥ

tasyā devyāḥ prasādena satyametanmayoditam //
ajāpālo mahīpālaḥ purā''sītsaṃmataḥ satām

hitakṛtsarvalokasya yathā mātā yathā pitā //
tena rājyaṃ samāsādya pitṛpaitāmahaṃ śubham

ciṃtitaṃ manasā paścātsvayameva mahātmanā //
mayā tatkarma kartavyaṃ yadanyairiha bhūmipaiḥ //
na kṛtaṃ na kariṣyaṃti ye bhaviṣyantyataḥ param

eṣa eva paro dharmo bhūpatīnāmudāhṛtaḥ //
yatprajāpālanaṃ śaśvattāsāṃ ca sukhasaṃsthitiḥ

yathāyathā karaṃ bhūpāstā māṃ gṛhṇaṃti lolupāḥ //
tathātathā manaḥkṣobho hṛdaye saṃprajāyate

na kareṇa vinā bhūpā hastyaśvādibalaṃ ca yat //
śaknuvaṃti paritrātuṃ pādātaṃ ca viśeṣataḥ

vinā tena sa gamyaḥ syānnīcānāmapi satvaram //
etasmātkāraṇādbhūpāḥ karaṃ gṛhṇaṃti lokataḥ

tasmānmayā vināpyāśu nāgaiścaiva naraistathā //
tapaḥ śaktyā prakartavyaṃ rājyaṃ nihatakaṇṭakam

karānagṛhṇatā tena lokānraṃjayatā sadā //
anyeṣāṃ bhūmipālānāṃ viśeṣeṇa mahātmanām

evaṃ citte samādhāya vasiṣṭhaṃ munipuṃgavam //
purodhasaṃ samāhūya tataḥ provāca sādaram

atra bhūmitale vipra sarveṣāṃ tīrthamuttamam //
alpakālena santuṣṭiṃ yatra yāti maheśvaraḥ //
vāsudevo'thavā brahmā hyetacchīghraṃ vadasva me

yenāhaṃ sarvalokasya hitārthaṃ tapa ādade //
na svārthaṃ brāhmaṇaśreṣṭha satyenātmānamālabhe

// vasiṣṭha uvāca //
tisraḥ koṭyordhakoṭī ca tīrthānāmiha bhūtale //
saṃti pārthivaśārdūla prabhāvasahitāni ca

aṣṭaṣaṣṭistathā rājankṣetrāṇāmasti bhūtale //
yeṣāṃ sāṃnidhyamabhyeti sarvadaiva maheśvaraḥ

tathā sarve surāstuṣṭā brahmaviṣṇu śivādayaḥ //
paraṃ siddhipradaṃ śīghraṃ mānuṣāṇāṃ mahīpate

hāṭakeśvaradevasya kṣetraṃ pātakanāśanam //
devānāmapi sarveṣāṃ tuṣṭiṃ gacchati caṃḍikā

śīghramārādhitā samyakchraddhāyuktairnarairbhuvi //
tasmāttatkṣetramāsādya tāṃ devīṃ śraddhayānvitaḥ //
ārādhaya mahābhāga drutaṃ siddhimavāpsyasi ///

evamuktaḥ sa tenātha gatvā tatkṣetramuttamam //
pratiṣṭhāpya ca devīṃ tāṃ pūjayāmāsa bhaktitaḥ

brahmacaryaparo bhūtvā śucirvrataparāyaṇaḥ //
niyato niyatāhārastrikālaṃ snānamācaran

evamārādhyatastatra gandhapuṣpānulepanaiḥ //
pūjāparasya sā devī tasya tuṣṭiṃ tato gatā

//
//devyuvāca // //
parituṣṭāsmi te vatsa vratenānena nityathaḥ //
balipūjāvidhānena vihitenāmunā svayam

tadbrūhi yena te sarvaṃ prakaromi hṛdi sthitam //
sadya eva mahīpāla tridaśairapi durlabham

//rājovāca // //
lokānāṃ hitakāmena mayaitadvratamāhṛtam //
yena teṣāṃ bhavetsaukhyaṃ matprasādādanuttamam

tasmāddehi mahābhāge jñānayuktāni bhūriśaḥ //
mamāstrāṇi vicitrāṇi svairagāṇi samantataḥ

yāni jānaṃti bhūpṛṣṭhe mama pārśve sthitānyapi //
aparādhaṃ sadā loke paradārādi yatkṛtam २७ //
anurūpaṃ tatastasya pātakasya vinigraham //
prakurvaṃti mitho yena na teṣāṃ saṃkaro bhavet

maṃtragrāmaṃ tathā devi mama dehi pṛthagvidham //
nigrahaṃ vyādhisattvānāṃ yena śīghraṃ karomyaham

yena syurmanujāḥ sarve mama rājye sukhānvitāḥ//
nīrogāḥ puṣṭisaṃpannā bhayaśokavivarjitāḥ

nāhaṃ devi kariṣyāmi hastyaśvarathasaṃgraham//
yatasteṣāṃ bhavetpuṣṭirvittairvittaṃ karairbhavet //
gṛhītaiḥ sarvalokānāṃ tasmāttanna mamepsitam

// śrīdevyuvāca // //
atyadbhutataraṃ karma tvayaitatpṛthivīpate //
prārabdhaṃ yanna kenāpi kṛtaṃ na ca kariṣyati

tathāpyevaṃ kariṣyāmi tava dāsyāmi kṛtsnaśaḥ //
jñānayuktāni śastrāṇi maṃtragrāmaṃ ca tādṛśam

gṛhyante yena te sarve vyādhayo'pi sudāruṇāḥ //
paraṃ sadaiva te rakṣyā manmantrairapi saṃyutāḥ

yadi dṛṣṭipathāttubhyaṃ kvacidyāsyaṃti dūrataḥ //
mānavānpīḍayiṣyaṃti cirātprāpyādhikaṃ tataḥ

yadā tvaṃ pṛthivīpāla svargaṃ yāsyasi bhūtalāt //
tadātra salile sthāpyā madagre(*) yadvyavasthitam

sarve maṃtrāstathā'strāṇi mamavākyādasaṃśayam //
yena syātpūrvavatsarvo vyavahāro nṛpodbhavaḥ

//sūta uvāca // ///
bāḍhamityeva tenokte tatkṣaṇāddvijasattamāḥ //
prādurbhūtāni divyāni tasyāstrāṇi bahūni ca

jñānasaṃpatprayuktāni yādṛśāni mahātmanā //
tena saṃyācitānyeva vyādhimaṃtrāstathaiva ca

vyādhayo yaiśca gṛhyaṃte mucyaṃte svecchayā sadā //
sukhena paripālyaṃte dṛṣṭigocarasaṃsthitāḥ

tatastaṃ sakalaṃ prāpya prasādaṃ caṃḍikodbhavam //
tacca hastyādikaṃ sarvaṃ brāhmaṇebhyo dadau nṛpa

ekāṃ muktvā nijāṃ bhāryāmekaṃ daśarathaṃ sutam //
tāṃścāpi sakalānvyādhīnmaṃtraiḥ saṃyamya yatnataḥ

ajārūpānsvayaṃ paścādyaṣṭimādāya rakṣati //
evaṃ tasya narendrasya vartamānasya bhūtale

gupto'pi nāparādhaḥ syātkasyacitprakaṭaḥ kutaḥ //
pramādādyadi bhūloke kaścitpāpaṃ samācaret

tadrūpo nigrahastasya tatkṣaṇādeva jāyate //
vadhaṃ vā yadi vā baṃdhaṃ kleśaṃ cā'rātisaṃbhavam

adṛṣṭānyapi śastrāṇi tāni kurvaṃti tatkṣaṇāt //
anyeṣāṃ ca mahīpānāṃ rājye guptānyanekaśaḥ //
kurvanti manujāsteṣāṃ cakre vaivasvato graham

na tatra bhayasaṃtrastastataḥ pāpasamācaret //
pratyakṣaṃ vā viśeṣeṇa jñātvā śastrabhayaṃ ca tat

tataste pāpanirmuktā lokāḥ saṃśuddhagātrakāḥ //
rogeṣu nigṛhīteṣu prāptāḥ sukhamanuttamam

evaṃ sthiteṣu lokeṣu gatapāpāmayeṣu ca //
prayātāḥ śūnyatāṃ sarve narakā ye yamālaye

na kaścinnarakaṃ yāti na ca mṛtyupathaṃ naraḥ //
yathā kṛtayugaṃ tādṛktretāyāmapi saṃsthitam

vyavahāre tato naṣṭe yamalokasamudbhave //
svargeṇa tulyatāṃ prāpte prāṇibhirmṛtyuvarjitaiḥ

tato vaivasvato gatvā brahmaṇaḥ sadanaṃ prati //
provāca duḥkhasaṃpannaḥ praṇipatya pitāmaham

ahaṃ purā tvayā deva dharmādharmadidṛkṣayā //
mānuṣāṇāṃ samādiṣṭo nigrahānugrahaṃ prati

ajāpālena bhūpena tatsarvaṃ viphalīkṛtam //
tapaḥśaktyā suraśreṣṭha devīmārādhya caṃḍikām

nādhayo vyādhayastatra na pāpāni mahītale //
kasyaciddeva jāyaṃte yathā kṛtayuge tathā

tasmātkuru suraśreṣṭha punareva yathā purā //
madīyabhavane kṛtsno vyavahāraḥ prajāyate

tasya tadvacanaṃ śrutvā brahmā lokapitāmahaḥ //
samīpa upaviṣṭasya śivasyā''syaṃ vyalokayat

athābravītprahasyoccaistrinetraścaturānanam //
atyadbhutatamāṃ śrutvā tāṃ vārtāṃ yamasaṃbhavām

// maheśvara uvāca // //
dharmamārgapravṛttasya sadācārasya bhūpateḥ //
kathaṃ nivāraṇaṃ tatra kriyate kaśca nigrahaḥ

tasmāttena mahīpena yasmānmārgaḥ pradarśitaḥ //
apūrvo dharmasaṃbhūtaḥ kṛtaḥ samyaṅmahātmanā

tanmayāpi yathā cāsya prasādaḥ surasattama //
apūrvaḥ karaṇīyaśca yathā dharmo na duṣyati

evamuktvā caturvaktraṃ yamaṃ prāha tataḥ śivaḥ //
vadāyuṣo'sya yaccheṣamajāpālasya bhūpateḥ //
yena tatsamaye prāpte taṃ nayāmi nijālayam

//
// yama uvāca // //
pañcavarṣasahasrāṇi tasyātītāni cāyuṣaḥ //
tiṣṭhaṃti pañcapañcāśatpratīkṣye'haṃ tataḥ katham

yāvatkālaṃ suraśreṣṭha śūnye jāte sva āśraye //
tasmātkuru drutaṃ kaṃcidupāyaṃ tadvināśane

evamukte yamenātha taṃ visṛjya gṛhaṃ prati //
vyāghrarūpaṃ samāsthāya svayaṃ tatsaṃnidhau yayau

yatra saṃstho mahīpaḥ sa prajāpālanatatparaḥ //
meghagambhīranirghoṣaṃ garjamāno muhurmuhuḥ

ajāstāstaṃ ca saṃvīkṣya vyāghraṃ raudravapurddharam //
ajāpālaṃ samuddiśya saṃtrastāḥ śaraṇaṃ gatāḥ

tasya yatnaparasyāpi rakṣamāṇasya bhūpateḥ//
ajāstā vyāghrarūpeṇa śaṃkareṇa prabhakṣitāḥ

ajānāṃ kadanaṃ dṛṣṭvā tataḥ sa pṛthivīpatiḥ //
svahastādyaṣṭimutsṛjya jagrāha niśitāyudham //

yattasya tuṣṭayā dattaṃ caṃḍaṃ caṃḍārciṣā samam //
tacchastraṃ ca tathānyāni devīdattāni śaṃkaraḥ //
śanaiḥśanaiḥ prajagrāha svavaktreṇa maheśvaraḥ //

astrābhāvāttatastūrṇaṃ dhriyamāṇe'pi kāṃtayā //
dvaṃdvayuddhena taṃ vyāghraṃ yodhayāmāsa bhūpatiḥ

tatastasyāṃgasaṃsparśānmuktvā vyāghratanuṃ ca tām //
dadhāra bhasmasaṃdigdhāṃ tanuṃ candravibhūṣitām

ruṃḍamālāvarāṃ divyāṃ sakhaṭvāṃgāṃ sapannagām //
tāṃ dṛṣṭvā sa mahīpālaḥ sabhāryaḥ praṇatastataḥ

provācātha stutiṃ kṛtvā vinayāvanataḥ sthitaḥ //
ānaṃdāśrupariklinno harṣagadgadayā girā

// rājovāca // //
ajñānādyanmayā deva prahārāstava nirmitāḥ //
tiraskārastathā dattastatsarvaṃ kṣamyatāṃ vibho

// śrībhagavānuvāca // //
kṣāṃta eṣa mayā putra tava sarvaḥ parābhavaḥ //
parituṣṭena te karma dṛṣṭvā caivātimānuṣam

yathā kṛtaṃ tvayā rājyaṃ prajāḥ saṃrakṣitā nṛpa //
tathānyo bhūpatiḥ kaścinna kartā na kariṣyati

tasmādgaccha mayā sārdhaṃ pātāle pārthivottama //
anenaiva śarīreṇa dharmapatnyānayā saha

/
nātaḥ paraṃ tvayā stheyaṃ martyaloke kathaṃcana //
viruddhaṃ sarvadevānāṃ yataḥ karma tvadudbhavam

// rājovāca // //
evaṃ deva kariṣyāmi gatvā'yodhyāṃ mahāpurīm //
putraṃ rājye pratiṣṭhāpya maṃtriṇāṃ saṃnivedya ca

tathāhaṃ deva devyā ca proktaḥ saṃtuṣṭayā purā //
mantragrāmo yayā dattaḥ śastrāṇi vividhāni ca

yadā tvaṃ tyajasi prājña martyalokaṃ sudustyajam //
tadātra māmake kuṇḍe prakṣeptavyāni kṛtsnaśaḥ

tāni cārpaya me bhūyo yenānṛṇyaṃ vrajāmyaham //
tasyā devyāḥ surādhīśa tvatprasādena sāṃpratam

evamuktastatastena bhagavāṃstripurāṃtakaḥ //
ājñāpya tāni sarvāṇi dadau tatra drutaṃ gataḥ

abravīcca sutastatra svayaṃ rājā bhaviṣyati //
vīryaudāryasamopeto vaṃśasyoddharaṇakṣamaḥ

tvaṃ cāgaccha mayā sārdhamadyaiva mama maṃdire //
praviśyātra jale puṇye devīkuṇḍasamudbhave

adya māghacaturdaśyāṃ śuklāyāmaparo'pi yaḥ //
devīmimāṃ ca saṃpūjya jale'sminbhaktisaṃyutaḥ

kariṣyati praveśena prāṇatyāgaṃ nṛpottama //
sa ca yāsyati yatrāste pātāle hāṭakeśvaraḥ

snānaṃ vā pārthivaśreṣṭha yaḥ kariṣyati mānavaḥ //
aṣṭottaraśataṃ tasya vyādhīnāṃ na bhaviṣyati //

evamuktvā tamādāya nṛpaṃ bhāryāsamanvitam //
ajābhistābhirastraiśca taiścāpi parameśvaraḥ //
praviveśa jale tasmindevīkuṇḍasamudbhave

tataśca maṃdiraṃ nītaḥ svakīyaṃ dvijasattamāḥ //
tenaiva naradehena sa kalatrasamanvitaḥ // ९१
adyāpi tiṣṭhate tatra jarāmaraṇavarjitaḥ //
pūjayānaśca taṃ devaṃ pātāle hāṭakeśvaram

evaṃ tatra samudbhūtā sā devī parameśvarī //
sthāpitā tena bhūpena śraddhāpūtena cetasā

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye'jāpāleśvarīmāhātmyavarṇanaṃnāma pañcanavatitamo'dhyāyaḥ //