Skanda Purana · Chapter 6.93

sūta uvāca // //
athānyadapi tatrāsti gomukhākhyaṃ suśobhanam//
yadgovaktrātpurā labdhaṃ sarvapātakanāśanam

purāsīdatra gopālaḥ kaścitkuṣṭhasamāvṛtaḥ //
camatkārapuraṃ vipra atīva kṣāmatāṃ gataḥ

kasyacittvatha kālasya tena mārgeṇa gokulam //
madhyāhnasamaye prāptaṃ caṃdre citrāsamanvitaḥ

ekādaśyāṃ tṛṣārttaṃ ca bhāskare vṛṣasaṃsthite //
ekayāpi tato dhenvā tṛṇastambamatīva hi //
nīlamālokitaṃ tatra dūrādetya praharṣitā

dantairdrutaṃ samutpāṭya yāvadākarṣati dvijāḥ //
tāvattajjaḍamārgeṇa toyadhārā vinirgatā

athāsvādya tṛṇaṃ tasmāttṛṣārtā ca śanaiḥśanaiḥ //
papau toyaṃ suviśrabdhā susvādu kṣīrasaṃnibham

tasyā vegena tattoyaṃ pibantyāstatrabhūtale //
gartā jātā suvistīrṇā salilena samāvṛtā

tato'nyāḥ śataśo gāvaḥ papustoyaṃ munirmalam //
tṛṣārttāstaddvijaśreṣṭhāḥ pīyūṣarasasaṃnibham

yathāyathā gatā gāvastatra toyaṃ pibaṃti tāḥ //
sā gartā vaktrasaṃsparśādvṛddhiṃ yāti tathā tathā

tataśca gokule kṛtsne jāte tṛṣṇāvivarjite //
gopālo'pi tṛṣārtastu tasmiṃstoye viveśa ca

aṃgaṃ prakṣālya pītvāpo yāvanniṣkrāmati drutam //
tāvatpaśyati gātraṃ svaṃ dvādaśārkasamaprabham

tato vismayamāpanno gatvā svīyaṃ niketanam //
vṛtāṃtaṃ kathayāmāsa lokānāṃ purato'khilam

tṛṇastambaṃ yathā dhenvā tatrotpāṭya praśaktitaḥ //
yathā vinirgataṃ toyaṃ yathā tenāvagāhitam

taddṛṣṭvā mānavāḥ sarve gatvā divyaṃ jalaṃ ca tat //
vyādhigrastā viśeṣeṇa snānaṃ cakruḥ samāhitāḥ ///४//
bhavaṃti ca vinirmuktā rogaiḥ pāpaiśca tatkṣaṇāt//
apāpāśca punaryāṃti tatkṣaṇāttridivālayam

tataḥprabhṛti tatkhyātaṃ tīrthaṃ gomukhasaṃjñitam //
gomukhādbhūtale jātaṃ yataścaivaṃ dvijottamāḥ

atha bhītaḥ sahasrākṣastaddṛṣṭvā svargadāyakam //
akleśena manuṣyāṇāṃ pūrayāmāsa pāṃsubhiḥ

// ṛṣaya ūcuḥ // //
kiṃ tatkāraṇamādiṣṭaṃ yena tattādṛśaṃ jalam //
tasmātsthānādviniṣkrāṃtaṃ sūtaputra vadasva naḥ

// sūta uvāca // //
atra pūrvaṃ tapastaptamambarīṣeṇa bhūbhujā //
putra śokābhibhūtena toṣito garuḍadhvajaḥ

tasya putraḥ suvikhyātaḥ suvarcā iti viśrutaḥ //
eko babhūva vṛddhatve kathaṃciddvijasattamāḥ

pūrvakarmavipākena sa bālo'pi ca tatsutaḥ //
kuṣṭhavyādhisamākrāṃtaḥ pitṛmātṛsuduḥkhadaḥ

atha tatkāmikaṃ kṣetraṃ sa gatvā pṛthivīpatiḥ //
cakāra roganāśāya svaputrārthaṃ mahattapaḥ

tatastuṣṭiṃ gatastasya svayameva janārdanaḥ //
pradāya darśanaṃ vākyaṃ tataḥ provāca sādaram

parituṣṭo'smi te vatsa tasmāccitte'bhivāṃchitam //
prārthayasva prayacchāmi varaṃ putra na saṃśayaḥ

// rājovāca // //
mamāyaṃ saṃmataḥ putro grastaḥ kuṣṭhena keśava //
bālo'pi tatkuruṣvāsya kuṣṭhavyādhiparikṣayam

// śrībhagavānuvāca // //
eṣa āsītpurā rājā meghavāhanasaṃjñitaḥ //
brahmaṇyaśca kṛtajñaśca sarvaśāstrārthapāragaḥ

kasyacittvatha kālasya brāhmaṇo'nena ghātitaḥ //
aṃtaḥpure niśākāle praviṣṭo jārakarmakṛta

atha paśyati yāvatsa prabhāte'bhyudite ravau //
yajñopavītasaṃyuktastāvatsa dvijarūpadhṛk

atha taṃ brāhmaṇaṃ matvā ghṛṇāviṣṭaḥ suduḥkhitaḥ //
gatvā kāśīpurīṃ paścāttapaścakre samāhitaḥ

rājye putraṃ samādhāya vairāgyaṃ paramaṃ gataḥ //
niyato niyatāhāro bhikṣānnakṛtabhojanaḥ

tataḥ kālena saṃprāpto yamasya sadanaṃ prati //
vipāpmāpi ca cihnena yukto'yaṃ pṛthivīpatiḥ

brahmaghātodbhavenaiva bālabhāve'pi saṃsthite //
ye'tra kuṣṭhasamāyuktā dṛśyaṃte mānavā bhuvi //
tairnūnaṃ brāhmaṇāghāto vihitaścānyajanmani

hāṭakeśvaraje kṣetre yo gatvā śrāddhamācaret //
pitṝṇāṃ caiva sarveṣāmanṛṇaḥ sa prajāyate // ३३ /
na brāhmaṇavadhādbāhyaṃ kuṣṭhavyādhiḥ prajāyate //
etatsatyaṃ vijānīhi vadato mama bhūpate

// aṃbarīṣa uvāca // //
etadarthaṃ surādhīśa mayā tvaṃ pūjitaḥ prabho //
prasanne tvayi deveśa nāsādhyaṃ vidyate bhuvi

evamuktastatastena bhagavānmadhusūdanaḥ //
pātālajāhnavītoyaṃ sa sasmāra samādhinā

sā dhyātā sahasā tena viṣṇunā prabhaviṣṇunā //
kṛtvā tu vivaraṃ sūkṣmaṃ viniṣkrāṃtā'tha tatkṣaṇāt

tataḥ provāca vacanamaṃbarīṣaṃ caturbhujaḥ //
nimajjatu sutaste'tra supuṇye jāhnavījale

yena kuṣṭhavinirmuktastatkṣaṇādeva jāyate //
tathā brahmavadhodbhūtaiḥ pātakairupapātakaiḥ

etasminneva kāle tu samānīya sutaṃ nṛpaḥ //
snāpayāmāsa tattoyaiḥ pratyakṣaṃ śārṅgadhanvanaḥ

tataḥ sa bālakaḥ sadyaḥ snātamātro dvijottamāḥ //
kuṣṭhavyādhivinirmukto jāto bālārkasaṃnibhaḥ

tataḥ praṇamya taṃ devaṃ harṣeṇa mahatā'nvitaḥ //
pitrā samaṃ jagāmātha svakīyaṃ bhavanaṃ dvijāḥ

tasmingate mahīpāle saputre tatkṣaṇāddhariḥ //
tadraṃdhraṃ pūrayāmāsa yathā no vetti kaścana

etasmātkāraṇātpūrvaṃ tattoyaṃ sarvapāpahṛt //
yadgomukhena bhūyo'pi bhūtale prakaṭīkṛtam

adyāpi tajjalasparśātsupavitro dharātale //
yaḥ snānaṃ sūryavāreṇa kurute'rkodayaṃ prati //
tasya nāśaṃ drutaṃ yāṃti galagaṃḍādikā iha

vyādhayopi mahāraudrā dadrupāmā samudbhavāḥ //
upasargodbhavāścaiva visphoṭakavicarcikā

niṣkāmastu punarmartyo yaḥ snānaṃ tatra bhaktitaḥ //
kurute yāti lokaṃ sa devadevasya cakriṇaḥ

yasmindine samānītā sā gaṃgā tatra viṣṇunā //
tasmindine vṛṣe sūryaḥ sthitaścitrāsu caṃdramāḥ

tithiścaikādaśī caiva devadevasya śārṅgiṇaḥ //
govaktreṇa tṛṇastaṃbaṃ yasmiṃścaiva tu vāsare //
samākṛṣṭaṃ ca tatraiva yoga evaṃ vyavasthitaḥ

tathānye'pi dine tasminyadi toyamavāpya ca //
snānaṃ karoti sadbhaktyā tatphalaṃ so'pi cāpnuyāt

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye gomukhatīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma trinavatitamo'dhyāyaḥ