Skanda Purana · Chapter 6.92

// sūta uvāca // //
agnitīrthasya māhātmyametadvaḥ parikīrtitam //
brahmakuṃḍasamutpattiradhunā śrūyatāṃ dvijāḥ

yadā saṃsthāpito brahmā mārkaṃḍena mahātmanā //
tadā vinirmitaṃ tatra kuṇḍaṃ śucijalānvitam

proktaṃ ca kārtike māsi kṛttikāsthe niśākare //
samyagbhīṣmavrataṃ kṛtvā snātvātra salile śubhe

pūjayiṣyati yo devaṃ padmayoniṃ tataḥ param //
sa śūdro'pi tanuṃ tyaktvā brahmayonau prayāsyati

brāhmaṇo'pi yadi snānaṃ tatra kuṇḍe kariṣyati //
kṛtvā bhīṣmavrataṃ samyagbrahmalokaṃ prayāsyati

evaṃ pravadatastasya mārkaṃḍeyasya sanmuneḥ //
śrutaṃ tatsakalaṃ vākyaṃ paśupālena kenacit

tataḥ śraddhāprayuktena tena tadbhīṣmapaṃcakam //
yathāvadvihitaṃ samyakkārtike māsi saṃsthite

tataśca kṛttikāyoge pūrṇimāyāṃ yathāvidhi //
saṃpūjya padmajaṃ paścātpūjitaḥ puruṣottamaḥ

tataḥ kālavipākena sa paṃcatvamupāgataḥ //
brāhmaṇasya gṛhe jātaḥ pure'traiva dvijottamāḥ //
jātismaraḥ prabhāyuktaḥ pitṛmātṛpratuṣṭidaḥ

evaṃ pragacchatastasya vṛddhiṃ tatra purottame //
pitṛmātṛsamudbhūto yādṛksneho vyavasthitaḥ

anyadehodbhave vāpi tasya śūdreparisthitaḥ //
sa tasya dhanasaṃpannaḥ sadaiva kurute dvijaḥ

upakārapradānaṃ ca yatkiṃcittasya saṃmatam //
anyasmindivase śūdraḥ sa pitā pūrvajanmanaḥ //
tasya pañcatvamāpannaḥ saṃprāpte cāyuṣaḥ kṣaye

atha tasya mahāśokaṃ sa kṛtvā tadanaṃtaram //
cakāra pretakāryāṇi niḥśeṣāṇi prabhaktitaḥ

atha tasya samālokya tādṛśaṃ tadviceṣṭitam //
pṛṣṭaḥ sa kautukāviṣṭaiḥ pitṛmātṛsutādibhiḥ

kasmāttvamasya nīcasya paśupālasya sarvadā //
atisnehasamāyukto niḥspṛhasyāpi śaṃsa naḥ

tasyāpi pretakāryāṇi mṛtasyāpi karoṣi kim //
etannaḥ sarvamācakṣva na cedguhyaṃ vyavasthitam

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā kiṃcillajjāsamanvitaḥ //
tānabravīcchṛṇudhvaṃ ca kathayiṣyāmyasaṃśayam

ahamasyānyadehatve putra āsaṃ susaṃmataḥ //
paśupālanakarmajñaḥ prāṇebhyo vallabhaḥ sadā

kasyacittvatha kālasya mārkaṃḍasya mahāmuneḥ //
śrutaṃ pravadato vākyaṃ brahmakuṇḍasamudbhavam

kārtikyāṃ kṛttikāyoge bhīṣmapañcakakṛnnaraḥ //
samyakchraddhāsamutpanno yo'tra snānaṃ kariṣyati

dṛṣṭvā pitāmahaṃ devaṃ pūjayitvā janārdanam //
sa bhaviṣyati śūdro'pi brāhmaṇaścānyajanmani

tanmayā vihitaṃ samyaksnātvā tatra śubhāvahe //
sukuṇḍe kārtike māsi tena jāto'smi saddvijaḥ

candrodayasya viprarṣeranvaye bhuvi viśrute ////
saṃsmaranpūrvikāṃ jāti tena sneho mama sthitaḥ //
tasyopari mahānnityaṃ śūdrasyāpi nirargalaḥ

ato'haṃ kṛttikāyoge kārtikyāṃ bhaktisaṃyutaḥ //
jñātvā karomi bhīṣmasya paṃcakaṃ vratamuttamam

// sūta uvāca // //
evaṃ tasya vacaḥ śrutvā te cānye ca dvijottamāḥ ///
bhīṣmasya pañcakaṃ cakruḥ samyakchraddhāsamanvitāḥ/ २५ //
tataḥprabhṛti tatkuṇḍaṃ vikhyātaṃ dharaṇītale //
sthitamuttaradigbhāge brahmakuṇḍamiti smṛtam

yaḥ snānaṃ sarvadā tatra brāhmaṇaḥ prakaroti vai //
sa saṃbhavati vipreṃdro jāyamānaḥ punaḥ punaḥ

itiśrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye brahmakuṇḍamāhātmyavarṇanaṃnāma dvinavatitamodhyāyaḥ