Skanda Purana · Chapter 6.88

// ṛṣaya ūcuḥ // //
yāstvayā devatāḥ proktāścatasraḥ sūtanaṃdana //
camatkārī mahitthā ca mahālakṣmīstathā'parā

aṃbāvṛddhā caturthī ca tāsāṃ tisraḥ prakīrtitāḥ//
vistareṇa caturthī ca aṃbāvṛddhā na kīrtitā

etasyāḥ sarvamācakṣva prabhāvaṃ sūtasaṃbhava //
kenaiṣā nirmitā yātrā sarvaṃ vistarato vada

// sūta uvāca // //
eṣā tapomayī śaktirambāvṛddhā sureśvarī //
yathātra saṃsthitā pūrvaṃ tatsarvaṃ śrūyatāṃ mama

camatkāramahīpena purametadyadā kṛtam//
tadā tadrakṣaṇārthāya nirmitā bhāvitātmanā //
catasro devatā hyetāḥ saṃmatena dvijanmanām

atha tasya mahīpasya aṃbānāmābhavatsutā //
tathānyā vṛddhasaṃjñā ca rūpaudāryaguṇānvite

ubhe te kāśirājena pariṇīte dvijottamāḥ //
gṛhyoktena vidhānena devaviprāgnisaṃnidhau

kasyacittvatha kālasya kāśirājasya bhūpateḥ //
taiḥ kālayavanaiḥ sārdhamabhavatsaṃgaro mahān

atha tairnihataḥ saṃkhye sabhṛtyabalavāhanaḥ //
haralabdhavarai raudraiḥ kāśirājaḥ pratāpavān

athāṃbā caiva vṛddhā ca vaidhavyaṃ prāpya duḥkhadam //
hāṭakeśvarajaṃ kṣetraṃ gatvā te vāṃchitapradam

devyā ārādhane yatnaṃ kṛtavatyau tataḥ param //
nāśārthaṃ patiśatrūṇāṃ dhṛtavatyau śubhavratam

yāvadvarṣaśataṃ sāgraṃ na ca tuṣṭā sureśvarī //
tato vairāgyamāsādya vāṃchaṃtyau svatanukṣayam

maṃtrairātharvaṇairviprāḥ kṣurikāsūktasaṃbhavaiḥ //
chittvācchittvā svamāṃsāni maṃtrapūtāni bhaktitaḥ

kṛtavatyau tato homaṃ susamiddhe hutāśane //
agnikuṇḍāttatastasmāścaturhastā śubhānanā

śvetavastrā viniṣkrāṃtā nārī bālārkasavribhā //
tathānyā ca sunetrāsyā taptahāṭakasannibhā / १५ //
tasmātkuṇḍādviniṣkrāṃtā dhṛtakhaḍgā bhayāvahā //
sā'parāpi tathārūpā śaktiḥ paramadāruṇā

procatuste varaṃ hṛtsthaṃ prārthyatāmiti durlabham //

// te ūcatuḥ // //
asmākaṃ dayito bharttā kāśirājaḥ pratāpavān //
nihataḥ saṃgare kruddhairyavanaiḥ kālapūrvakaiḥ

yuṣmadīya prasādena yathā teṣāṃ parikṣayaḥ //
sañjāyate mahādevyau tathā kāryamasaṃśayam

sthātavyaṃ ca tathātraiva ubhābhyāmapi sādaram //
svapurasya prarakṣārthametatkṛtyaṃ mataṃ hi nau

tayostadvacanaṃ śrutvā ubhe te devate tataḥ//
saṃprocya bāḍhamityevaṃ tasminkuṇḍe vyavasthite

etasminnaṃtare tasmātkuṇḍācchatasahasraśaḥ //
niṣkrāṃtāḥ saṃkhyayā hīnā mātaro naikarūpikāḥ

ekā gajamukhī tatra tathānyā turagānanā //
sārameya mukhāścānyāḥ pakṣicchāgamukhāḥ parāḥ

tiryañca vapuṣaścānyā vaktrairmānuṣasaṃbhavaiḥ //
triśīrṣāḥ pañcaśīrṣāśca daśaśīrṣāstathā parāḥ

guhya sthānasthitairvaktrairekāścānyā hṛdisthitaiḥ //
pārśvasaṃsthaiḥ sthitāścānyā anyāḥ pṛṣṭhigatairmukhaiḥ

ekahastā dvihastāśca pañcahastāstathāparāḥ //
anyā viṃśatihastāśca vihastāśca tathāparāḥ

bahupādā vipādāśca ekapādāstathāparāḥ //
tathānyāścārdhapādāśca adhovaktrā vibhīṣaṇāḥ //

ekanetrā dvinetrāśca trinetrāśca tathāparāḥ //
kāścidgajasamārūḍhā hayārūḍhāstathāparāḥ

vṛṣavānarasiṃhājavyāghrasarpāsthitāḥ parāḥ //
godhāśvarāsabhārūḍhāstathā ca vihagāśritāḥ

kūrmakukkuṭasarpādisamārūḍhāḥ sahasraśaḥ //
prakurvaṃtyo rudantyaśca gāyantyaśca tathā parāḥ //
nṛtyaṃtyaśca hasaṃtyaśca krīḍāsaktāḥ parasparam

ūrdhvakeśā vikeśāśca gātrakeśāśca bhūriśaḥ //
laṃbakeśā vikeśāśca vājikeśāstathaiva ca

/
hrasvadantyo vidaṃtyaśca dīrghadantyo vibhīṣaṇāḥ //
gajadaṃtyastathaivānyā lohadaṃtyobhayāvahāḥ

laṃbakarṇyo vikarṇyaśca śūrpakarṇyastathā parāḥ //
śaṃkukarṇyaḥ kukarṇyaśca bahukarṇyaḥ sukarṇikāḥ

ekavastrā vivastrāśca bahuvastrāstathā parāḥ //
carmaprāvaraṇāścaiva kathāprāvaraṇānvitāḥ

khaṅgahastāḥ śarāhastāḥ kuṃtahastāśca bhīṣaṇāḥ //
pāśahastāstathaivānyāḥ prāsacāpakarāḥ parāḥ //
śūlamudgarahastāśca bhuśuṃḍikarabhūṣitāḥ

atha tābhyāṃ tathā''karṇya tāḥ sarvā harṣasaṃyutāḥ //
prasthitāstatra tā yatra te kālayavanāḥ sthitāḥ

tataste tatsamālokya balaṃ devīsamudravam //
raudra rūpadharaṃ tīvraṃ vikṛtaṃ vikṛtairmukhaiḥ

viṣaṇṇavadanāḥ sarve bhayabhītā samaṃtataḥ //
dhāvato bhakṣitāstābhirdevatābhiḥ sunirdayam

bālavṛddhasamopetaṃ teṣāṃ rāṣṭraṃ durātmanām //
strībhiśca sahitaṃ tābhirdevatābhiḥ prabhakṣitam

evaṃ nirvāsya tadrāṣṭraṃ sarvāstā harṣasaṃyutāḥ //
bhūya eva nijaṃ sthānaṃ saṃprāptā dvijasattamāḥ

tataḥ procuḥ praṇamyoccaistābhyāṃ vinayapūrvakam //
hatāste yavanāḥ kṛṣṇāḥ saputrapaśubāṃdhavāḥ

/
udvāsitastathā sarvo deśasteṣāṃ sa vai mahān //
sāṃprataṃ dīyatāṃ kaścidāhārastṛptihetave //
nivāsāya tataḥ sthānaṃ kiṃciccāvedyatāṃ hi naḥ

// devyāvūcatuḥ// //
martyaloke'tra yā nāryo garbhavatyaḥ svapaṃti ca //
saṃdhyākālaprakāśe ca tāsāṃ garbho'stu vo drutam

rudaṃtyo yā viniryāṃti catvareṣu trikeṣu ca //
tāsāṃ garbhastu yuṣmākaṃ saṃpradattaḥ prabhujyatām

ucchiṣṭā yāḥ prasarpaṃti ramante ca svapaṃti ca //
tāsāṃ garbhaḥ samastānāṃ yuṣmākaṃ bhoja nāya vai

sūtikābhavane yasminnucchiṣṭaṃ copajāyate //
sa bālakastu yuṣmākaṃ bhojanāya prakalpitaḥ

na ṣaṣṭhījāgaro yasya bālakasya bhaviṣyati //
sa bhaviṣyati bhojyāya yuṣmākaṃ nātra saṃśayaḥ

nāśaṃ yāsyati vā yatra pāvakaḥ sūtikāgṛhe //
sa bhaviṣyati bhojyāya yuṣmākaṃ bālarūpadhṛk

māṃgalyaiḥ saṃparityaktaṃ yadbhavetsūtikāgṛham //
tasminyastiṣṭhate bālaḥ sa yuṣmākaṃ prakalpitaḥ

saṃdhyāyāṃ bālakā ye vā svapaṃtyākāśadeśagāḥ//
te sarve bhojanārthāya yuṣmākaṃ saṃniveditāḥ

yasya janmadine prāpte varṣāṃte kriyate na ca //
māṃgalyaṃ tasya yadgātraṃ tadyuṣmākaṃ prakalpitam

tailābhyaṃgaṃ naraḥ kṛtvā yaśca snānaṃ karoti na //
sa datto bhojanārthāya yuṣmākaṃ nātra saṃśayaḥ

ucchiṣṭo yaḥ pumāṃstiṣṭhedyo vā catvaramadhyagaḥ//
bhakṣaṇīyaḥ sa sarvābhirnirvikalpena cetasā

rajasvalāṃ vrajedyo vā puruṣaḥ kāmamohitaḥ//
nagnaḥ śete tathā snāti bhakṣaṇīyaḥ sa satvaram

dakṣiṇābhimukho rātrau yaśca snāti vimūḍhadhīḥ //
śete ca śayane so'pi bhakṣaṇīyaśca satvaram

udaṅmukhaśca yo rātrau divā vā dakṣiṇāmukhaḥ //
mūtrotsargaṃ purīṣa vā prakuryādbhakṣya eva saḥ

yaḥ kuryādrajanīvaktre dadhisaktuprabhakṣaṇam //
aṃtyajābhigamaṃ cātha bhakṣaṇīyo drutaṃ hi saḥ

// sūta uvāca // //
evaṃ tābhyāṃ tadā proktā devatāstāḥ samaṃtataḥ //
parivārya tadā tasthuḥ saṃprahṛṣṭena cetasā

etasminnaṃtare rājā camatkāraḥ pratāpavān //
prāsādaṃ nirmame tābhyāṃ kailāsaśikharopamam

tataḥ prabhṛti te khyāte kṣetre tatra mahodaye //
aṃbāvṛddhābhidhāne ca purarakṣāpare sadā

yaḥ pumānprātarutthāya tābhyāṃ paśyati cānanam //
tasya saṃvatsaraṃyāvanna ca cchidraṃ prajāyate

vṛddhyādau vātha cāṃte vā tābhyāṃ pūjāṃ karoti yaḥ //
na tasya jāyate cchidraṃ kathaṃcidapi bhūtale

yātrākāle pumānyaśca tābhyāṃ pūjāṃ samācaret //
sa vāṃchitaphalaṃ prāpya śīghraṃ svagṛhamāpnuyāt

sadāṣṭamyāṃ caturdaśyāṃ yastābhyāṃ balimāharet //
sa kāmānāpnuyādiṣṭāniha pretya ca sadgatim

yo mahānavamīsaṃjñe divase śraddhayānvitaḥ //
tābhyāṃ samācaretpūjāṃ sa sadā syādakaṇṭakī //

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmyeṃ'bāvṛddhāmāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭāśītitamo'dhyāyaḥ