Skanda Purana · Chapter 6.77

// ṛṣaya ūcuḥ // //
yadetadbhavatā proktaṃ tatra tau parameśvarau //
umāmaheśvarau sūta hariścandreṇa bhūbhujā

kṛtau kathayasītyevaṃ vedimadhyaṃ samāśritau //
utānyau sthāpitau tatra camatkārapurāṃtikam

vedimadhyagatau nityaṃ pārvatīparameśvarau //
etatsaṃśrūyate sūta vivāhaḥ prāgabhūttayoḥ //
oṣadhiprasthamāsādya puraṃ hima vataḥ priyam

atra naḥ saṃśayo jātaḥ śraddheyamapi te vacaḥ//
śrutvā kiṃ vā bhramaste'yaṃ kiṃ vā'smākaṃ prakīrtaya

// sūta uvāca // //
nāsmākaṃ vibhramo jāto yuṣmākaṃ tu dvijottamāḥ //
paraṃ yatkāraṇaṃ kṛtsnaṃ tadbravīmi nibodhyatām

ya eṣa oṣadhiprasthe vivāhaḥ prāgabhū ttayoḥ //
umātrinetrayo ramyaḥ sarvadevapramodakṛt

vaivasvate'ntare pūrvaṃ saṃjāto dvijasattamāḥ //
saptamasya tu vikhyāto yuṣmākaṃ vidito'tra yaḥ

hāṭakeśvaraje kṣetre yaścodvāhastayorabhūt //
svāyaṃbhuvamanorādye sa saṃjātaḥ suvistaraḥ

// ṛṣaya ūcuḥ // //
vivāha oṣadhiprasthe yaḥ purā samabhūttayoḥ //
pārvatīharayoḥ sūta so'smābhirvistarācchrutaḥ

hāṭakeśvaraje kṣetre dakṣayajñe manohare //
vivāho vṛṣayānasya manau svāyaṃbhuve purā

so'smākaṃ kīrtanīyaśca tvayā sūtakulodvaha //
vistareṇa yathā vṛttaḥ etanna kautukaṃ param

// sūta uvāca // //
atra vaḥ kīrtayiṣyāmi sarvapātakanāśanam //
vivāhasamayaṃ samyagdevadevasya śūlinaḥ

brahmaṇo dakṣiṇāṃguṣṭhāddakṣaḥ prācetaso'bhavat //
śatāni pañca kanyānāṃ tasya jātāni ca dvijāḥ

tāsāṃ jyeṣṭhatamā sādhvī satīnāma śucismitā //
babhūva kanyakā sarvairguṇairyuktā''yatekṣaṇā /

na devī na ca gaṃdharvī nāsurī na ca nāgajā //
tādṛgrūpā'bhavaccānyā yādṛśī sā sumadhyamā

atha tāṃ pradadau dakṣaḥ patnyarthaṃ śūla pāṇaye //
prārthitāṃ bahuśo yatnātsaspṛhāya spṛhānvitām ///६//
tataḥ puṇyatamaṃ kṣetraṃ kanyādānasya sa kṣamam //
saṃdhyāya sasutāmātyaḥ sabhṛtyaḥ samupasthitaḥ

tataścodvāhayogyāni vasuni vividhānyapi //
ānayāmāsa bhūrīṇi māṃgalyāni viśeṣataḥ

atha caitrasya śuklasya nakṣatre bhagadaivate //
trayodaśyāṃ dine bhānoḥ samāyāto maheśvaraḥ

sarvaiḥ suragaṇaiḥ sārdhaṃ devaviṣṇupuraḥsaraiḥ//
ādityairvasubhī rudrairaśvibhyāṃ ca tathā'paraiḥ

siddhaiḥ sādhyagaṇairbhūtaiḥ pretairvaināyakaistathā //
gandharvaiścāraṇaughaiśca guhyakairyakṣarākṣasaiḥ

etasminnaṃtare dakṣaḥ saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ //
prayayau saṃmukhastasya yuktaḥ sarvaiḥ suhṛdgaṇaiḥ

vādyamānairmahāvādyaiḥ sūtamāgadhabandibhiḥ //
paṭhadbhiḥ sarvato'nekairgāyadbhirgāyanaistathā

tataḥ sarve surāstatra svayaṃ dakṣeṇa pūjitāḥ //
yathāśreṣṭhaṃ yathājyeṣṭhamupaviṣṭā yathākramam //
parivāryākhilāṃ vediṃ maṃḍapāṃtaravartinīm

tataḥ pitāmahaṃ prāha dakṣaḥ prītipuraḥsaram //
praṇipatya tvayā karma kāryaṃ vaivāhikaṃ vibhoḥ

svayameva sutā'smākaṃ yena syātsubhagā satī //
putra pautravatī nityaṃ suśīlā pativallabhā

bāḍhamityeva so'pyuktvā prahṛṣṭenāṃtarātmanā //
samutthāya tataścakre kṛtyamarhaṇapūrvakam

saṃpradānakriyāṃ kṛtvā tatraiva vidhipūrvakam //
tato hastagrahaṃ tābhyāṃ mithaścakre yathākramam //
mātṝṇāṃ purato vedhāḥ satīśābhyāṃ yathocitam

atha vediṃ samāsādya gṛhyoktavidhinā'khilam //
agnikāryaṃ yathoddiṣṭaṃ cakārātha suvistaram

yathāyathā sa ramyāṇi vīkṣateṃ'gāni kautukāt //
satyāḥ pitāmaho hṛṣṭaḥ kāmārto'bhūttathātathā

tenaikaṃ vadanaṃ muktvā tasyā vastrāvaguṃṭhitam //
vīkṣitā'tismarārtena yathā kaścinna buddhyate

na śaṃbhorlajjayā vaktraṃ pratyakṣaṃ sa vyalokayat //
na ca sā lajjayāviṣṭā karoti prakaṭaṃ mukham

tatastaddarśanārthāya sa upāyaṃ vyalo kayat //
dhūmadvāreṇa kāmārtaścakāra ca tataḥ param

ārdreṃdhanāni bhūrīṇi kṣiptvākṣitvā vibhāvasau //
svalpājyāhutivinyāsādārdradravyodbhava stathā

etasminnaṃtare dhūmaḥ prādurbhūtaḥ samaṃtataḥ //
tādṛgyena tamobhūtaṃ vedimūlaṃ vinirmitam

tato dhūmākulenetre bhagavāṃstripu rāntakaḥ //
hastābhyāṃ chādayāmāsa ye'nye tatra vyavasthitāḥ

tato vastraṃ samutkṣipya satīvaktraṃ pitāmahaḥ //
vīkṣayāmāsa kāmārtaḥ prahṛṣṭenāṃtarātmanā

tasya retaḥ pracaskanda tatastadvīkṣaṇāddrutam //
patitaṃ ca dharāpṛṣṭhe tuṣāracayasaṃnibham // ३८
tataśca sikataughenā tatkṣaṇātpadmasaṃbhavaḥ //
chādayāmāsa tadreto yathā kaścinna buddhyate

atha tadbhagavāñcchaṃbhurjñātvā divyena cakṣuṣā //
reto'vaskandanāttasya kopādetaduvāca ha

kimetadvihitaṃ pāpa tvayā karma vigarhitam //
naivārhā mama kāntāyā vaktravīkṣā'nurāgataḥ

tvaṃ vetsi śaṃkareṇaitatkarmajālaṃ na viṃditam//
trailokye'pi mayā'pyasti gūḍhaṃ tatsyātkathaṃ vidhe//
yatkiñcittriṣu lokeṣu jaṃgamaṃ sthāvaraṃ tathā //
tasyāhaṃ madhyago mūḍha tailaṃ yadvattilāṃtagam

tasmātspṛśa nijaṃ śīrṣaṃ brahmannetadasaṃśayam//
yāvadevaṃ gate brahmā śiraḥ spṛśati pāṇinā //
tāvattatra sthitaḥ sākṣāttadrūpo vṛṣavāhanaḥ

tato lajjāparītāṃgaḥ sthitaścādhomukho dvijāḥ //
indrādyairamaraiḥ sarvaiḥ sahitaḥ sarvataḥ sthitaiḥ

athā'sau lajjayāviṣṭaḥ praṇipatya maheśvaram //
provāca ca stutiṃ kṛtvā kṣamyatāṃ kṣamyatāmiti

asya pāpasya śuddhyarthaṃ prāya ścittaṃ vada prabho //
nigrahaṃ ca yathānyāyaṃ yena pāpaṃ prayāti me

// śrībhagavānuvāca// //
anenaiva tu rūpeṇa mastakasthena vai tataḥ //
tapaḥ kuru samādhistho mamārādhanatatparaḥ

khyātiṃ yāsyati sarvatra nāmnā rudraśiraḥ kṣitau //
sādhakaḥ sarvakṛtyānāṃ tejobhājāṃ dvijanma nām

mānuṣāṇāmidaṃ kṛtyaṃ yasmāccīrṇaṃ tvayā''dhunā //
tasmāttvaṃ mānuṣo bhūtvā vicariṣyasi bhūtale / ६.७७.५० //
yastvāṃ cānena rūpeṇa dṛṣṭvā pṛcchāṃ kariṣyati //
kimetadbrahmaṇo mūrdhni bhagavāṃstripurāṃtakaḥ

tataste ceṣṭitaṃ sarvaṃ kautukācca śṛṇoti yaḥ //
paradārakṛtātpāpāttato muktiṃ prayāsyati

yathāyathā janastvetatkṛtyaṃ te kīrtayiṣyati //
tathātathā viśuddhiste pāpasyāsya bhaviṣyati

etadeva hi te brahmanprāyaścittaṃ prakīrtitam//
janahāsyakaraṃ loke tava garhākaraṃ param

etacca tava vīryaṃ tu patitaṃ vedimadhyagam //
kāmārtasya mayā dṛṣṭaṃ naitadvyarthaṃ bhaviṣyati

yāvanmātraiḥ parispṛṣṭametatsaikatareṇubhiḥ //
tāvanmātrā bhaviṣyaṃti munayaḥ saṃśitavratāḥ

vālakhilyā iti khyātāḥ sarveṃ'guṣṭhapramāṇakāḥ //
tapovīryasamopetāḥ śāpānugrahakārakāḥ

etasminnaṃtare tasmādvedimadhyācca tatkṣaṇāt //
aṣṭāśītisahasrāṇi munīnāṃ bhāvitātmanām //
aṃguṣṭhakapramāṇāni niṣkrāntāni dvijottamāḥ

tataste praṇipatyoccaiḥ procurdevaṃ pitāmaham //
sthānaṃ darśaya nastāta tapo'rthaṃ kalivarjitam

// pitāmaha uvāca // //
asminkṣetre mayā sārdhaṃ kurudhvaṃ putrakāstapaḥ //
gamiṣyatha parāṃ siddhiṃ yena loke sudurlabhām

te tatheti pratijñāya kṛtvā tatrāśramaṃ śubham //
vālakhilyāstapaścakruḥ saṃsiddhiṃ ca parāṃ gatāḥ

atha brahmāpi tatkarma sarvaṃ vaivāhikaṃ kramāt //
samāptimanayatproktaṃ yacchrutau tena ca svayam

patatsu puṣpavarṣeṣu samantādgaganāṃgaṇāt //
vādyamāneṣu vādyeṣu gīya mānaiścagītakaiḥ

paṭhatsu vipramukhyeṣu nṛtyamānāsu rāgataḥ //
raṃbhādiṣu purandhrīṣu devānāṃ dṛṅmanoharam

evaṃ mahotsavo jajñe tata stuṃburupūrvakaiḥ //
gīyamāneṣu gīteṣu yathāpūrvaṃ triviṣṭape

atha karmāvasāne sa bhagavāṃstripurāṃtakaḥ //
provāca padmajaṃ bhaktyā dakṣiṇāṃ te dadāmi kim

vaivāhikī suraśreṣṭha yadyapi syātsudurlabhā //
brūhi śīghraṃ mahābhāga nādeyaṃ vidyate mama

// pitāmaha uvāca // //
anenaiva tu rūpeṇa vedyāmasyāṃ sureśvara //
tvayā stheyaṃ sadaivātra nṛṇāṃ pāpaviśuddhaye

yena te sannidhau kṛtvā svāśramaṃ śaśiśekhara //
tapaḥ karomi nāśāya pāpasyāsya mahattamam

caitraśuklatrayodaśyāṃ nakṣatre bhagadaivate //
sūryavāreṇa yo bhaktyā vīkṣayiṣyati mānavaḥ //
tadaiva tasya pāpāni prayāsyanti ca saṃkṣayam

yā nārī durbhagā vandhyā kāṇā rūpavivarjitā //
sā'pi tvaddarśanādeva bhaviṣyati surūpadhṛk //
prajāvatī subhogāḍhyā subhagā nātra saṃśayaḥ

// maheśvara uvāca // //
hitāya sarvalokānāṃ vedyāmasyāṃ vyavasthitaḥ //
sthāsyāmi sahitaḥ patnyā satyātva dvacanādvidhe

// sūta uvāca // //
evaṃ sa bhagavāṃstatra sabhāryo vṛṣabhadhvajaḥ //
vidyate vedimadhyastho lokānāṃ pāpanāśanaḥ ०

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yathā tasya purā'bhavat //
vivāho vṛṣanāthasya manau svāyaṃbhuve dvijāḥ

vivāhasamaye prāpte prārambhe vā śṛṇoti yaḥ //
etadākhyānamavyagraṃ saṃpūjya vṛṣabhadhvajam //
tasyā'vighnaṃ bhavetsarvaṃ karma vaivāhikaṃ ca yat

kanyā ca sukhasaubhāgya śīlācāraguṇānvitā //
tathā syātputriṇī sādhvī pativrataparāyaṇā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ sahitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṃḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye harāśrayavedikāmāhātmyavarṇanaṃnāma saptasaptatitamo'dhyāyaḥ