Skanda Purana · Chapter 6.63

// sūta uvāca // //
atha someśvarākhyaṃ ca tatra liṃgaṃ suśobhanam //
asti khyātaṃ triloke'tra svayaṃ somena nirmitam

somavāreṇa yastatra vatsaraṃ yāvadarcayet //
kṣaṇaṃ kṛtvā sa rogeṇa dāruṇenāpi mucyate

yakṣmaṇāpi na saṃdehaḥ kiṃ punaḥ kuṣṭhapūrvakaiḥ //
tasmātsarvaprayatnena rogārttastaṃ prapūjayet

tadārādhya purā somaḥ kṣayavyādhisamanvitaḥ //
babhūva nīrugdeho'sau yathā pāṃḍyo narādhipaḥ

// ṛṣaya ūcuḥ // //
oṣadhīnāmadhīśasya kathaṃ somasya sūtaja //
kṣayavyādhiḥ purā jātā upaśāṃtiṃ kathaṃ gataḥ

etannaḥ sarvamācakṣva vistareṇa mahāmate//
tathā tasya mahīpasya pāṃḍyasyāpi kathāṃ śubhām

// sūta uvāca // //
dakṣasya kanyakāḥ pūrvaṃ saptaviṃśatisaṃkhyayā //
upayeme niśānātho devāgnigurusaṃnidhau

nakṣatrasaṃjñitā loke kīrtyaṃte yā dvijottamaiḥ //
daivajñairaśvinīpūrvā rūpaudāryaguṇānvitāḥ

atha tāsāṃ samastānāṃ madhye tasya niśāpateḥ //
rohiṇī vallabhā jajñe prāṇebhyo'pi garīyasī

tataḥ samaṃ parityajya sarvāstā dakṣakanyakāḥ //
rohiṇyā saha saṃyuktaḥ saṃbabhūva divāniśam

tatastāḥ kāma saṃtaptā daurbhāgyena samanvitāḥ //
procurduḥkhānvitā dakṣaṃ gatvā bāṣpaplutānanāḥ

vayaṃ yasmai tvayā dattāḥ patnyarthaṃ tāta pāpine//
ṛtumātramapi prītyā so'smākaṃ na prayacchati

tasmātprāṇānvihāsyāmaḥ saṃpraviśya hutāśanam //
avilaṃbānmahābhāga satyaṃ brūmastavāgrataḥ

१३ //
// sūta uvāca // //
tāsāṃ tadvacanaṃ śrutvā dakṣo duḥkhasamanvitaḥ //
sarvāstāḥ svayamādāya jagāma śaśisaṃnidhau

tataḥ provāca so'nvakṣaṃ tāsāṃ dakṣaḥ prajāpatiḥ //
bhartsayanparuṣairvākyairniśānāthaṃ muhurmuhuḥ

kimidaṃ yujyate kartuṃ tvayā rātripate'dhama //
karma mūḍha satāṃ bāhya dharmaśāstravigarhitam

ṛtukāle'pi saṃprāpte sutā mama samudbhavāḥ //
yanna saṃbhāṣasi prītyā dharmaśāstraṃ na vetsi kim

ṛtu snātāṃ tu yo bhāryāṃ saṃnidhau nopagacchati //
ghorāyāṃ bhrūṇahatyāyāṃ yujyate nātra saṃśayaḥ

tasya tadvacanaṃ śrutvā salajjo rātrināyakaḥ ////
provācādhomukho dakṣaṃ prakariṣye vacastava

tato hṛṣṭamanā dakṣaḥ sutāḥ sarvā himadyute //
nivedyāmaṃtrya taṃ paścājjagāma nijamaṃdiram

३
candro'pi pūrvavatsarvāstāḥ parityajya dakṣajāḥ //
rohiṇyā saha saṃsargaṃ pracakārānurāgataḥ

atha tā duḥkhitā bhūyo jagmuryatra pitā sthitaḥ //
procuśca bāṣpapūrṇākṣāstatkālasadṛśaṃ vacaḥ

etattāta mahadduḥkhamasmākaṃ vartate hṛdi //
yaddaurbhāgyaṃ prasaṃjātaṃ sarvastrījanagarhitam //

yatpunastvaṃ kṛtastena kāmukena durātmanā //
vyarthaśramo'pramāṇīva kṛte'smākaṃ gataḥ svayam

tadduḥkhaṃ na vayaṃ śaktā hṛdi dhartuṃ kathaṃcana //
ramate sa hi rohiṇyā caṃdramāḥ sahito'niśam

viśeṣāttava vākyena niṣiddho rātrināyakaḥ //
anujñāṃ dehi tasmāttvamasmākaṃ tatra sāṃpratam //
daurbhāgyaduḥkhasaṃtaptāstyajāmo yena jīvitam

// sūta uvāca // //
tāsāṃ tadvacanaṃ śrutvā dakṣaḥ kopasamanvitaḥ //
śaśāpa śarvarīnāthaṃ gatvā tatsaṃnidhau tataḥ

yasmātpāpa na me vākyaṃ tvayā dharmasamanvitam //
kṛtaṃ tasmātkṣayavyādhistvāṃ grasiṣyati dāruṇaḥ

evamuktvā yayau dakṣaścandro'pi dvijasattamāḥ //
tatkṣaṇādyakṣmaṇāśliṣṭaḥ kṣayaṃ yāti dine dine

tato'sau kṛśatāṃ prāptaḥ saṃparityajya rohiṇīm //
aśaktaḥ sevituṃ kāmaṃ vabhrāma jagatītale

kṣayavyādhipraṇāśāya pṛccha mānaścikitsakān//
auṣadhāni vicitrāṇi prakurvāṇo jitendriyaḥ

tathāpi mucyate naiva yakṣmaṇā sa niśāpatiḥ //
dakṣaśāpena raudreṇa kṣayaṃ yāti dinedine

tato vairāgyamāpannastīrthayātrāparāyaṇaḥ //
babhūva śraddhayāyuktastyaktvā bheṣajamuttamam

athāsau bhramamāṇastu tīrthānyāyatanāni ca //
saṃprāpto brāhmaṇaśreṣṭhāḥ prabhāsaṃ kṣetramuttamam

tatra snātvā śucirbhūtvā prabhāsaṃ vīkṣya rātripaḥ //
yāvatsaṃprasthitonyatra tāvadagre vyavasthitam

apaśyadromakaṃnāma sa muni saṃśitavratam //
tapovīryasamopetaṃ sarvasattvānukampakam

taṃ dṛṣṭvā sa praṇamyoccai stataḥ provāca sādaram //
kṣayavyādhiyutaścandro nirvedāddvijasattamāḥ

parikṣīṇo'smi vipreṃdra kṣayavyādhiprabhāvataḥ //
tasmātkuru pratīkāra mahaṃ tvāṃ śaraṇaṃ gataḥ

mayā cikitsakāḥ pṛṣṭāstairuktaṃ bheṣajaṃ kṛtam //
anekadhā mahābhāga parikṣīṇo dinedine

yadi naivopadeśaṃ me kañcittvaṃ saṃpradāsyasi //
vyādhināśāya tattena tyakṣyāmyadya kalevaram

// romaka uvāca // //
anyasyāpi niśānātha na śāpaḥ kartumanyathā //
śakyate kiṃ punastasya dakṣasyāmitatejasaḥ

tasmādatropadeśaṃ te prayacchāmi susaṃmatam //
yena te syādasaṃdigdhaṃ kṣayavyādhi parikṣayaḥ

nādeyaṃ kiṃcidastīha devadevasya śūlinaḥ //
saṃprahṛṣṭasya tadvākyāttasmādārādhayasva tam

aṣṭaṣaṣṭiṣu tīrtheṣu satyaṃ vāsaḥ sadā kṣitau //
teṣu saṃsthāpya talliṃgaṃ tasya nāśāya rātripa

ārādhaya tato nityaṃ śraddhāpūtena cetasā //
saṃprāpsyasi na saṃdehaḥ kṣayavyādhi parikṣayam

// sūta uvāca // //
tasya tadvacanaṃ śrutvā saṃprahṛṣṭo niśāpatiḥ //
tasminprabhāsake kṣetre divyaliṃgāni śūlinaḥ //
saṃsthāpya pūjayāmāsa svanāmāṃkāni bhaktitaḥ

tatastuṣṭo mahādevastasya saṃdarśanaṃ gataḥ //
provāca varado'smīti prārthayasva yathepsitam

//
// candra uvāca // //
paraṃ kṣīṇo'smi deveśa yakṣmaṇāhaṃ padāṃtikam //
prāptastasmātparitrāhi nānyatsaṃprārthayāmyaham

tasya tadvacanaṃ śrutvā bhagavānvṛṣabhadhvajaḥ //
dakṣamāhūya tatraiva tataḥ provāca sādaram

eṣa caṃdrastvayā śapto jāmātā na kṛtaṃ śubham //
tasmādanugrahaṃ cāsya mama vākyātsamācara

// dakṣa uvāca // //
mayā dharmyamapi prokto vākyameṣa kubuddhimān //
nākaronme puraḥ procya kariṣyāmītya satyavāk

tena śaptastu kopena sutārthe vṛṣabhadhvaja //
hāsyenāpi mayā proktaṃ nānyathā saṃprajāyate

// devadeva uvāca // //
adyaprabhṛti sarvāstāḥ sutā eṣa niśākaraḥ //
samāḥ saṃvīkṣate nityaṃ mama vākyādasaṃśayam

tasmātpakṣaṃ kṣayaṃ yātu pakṣaṃ vṛddhiṃ pragacchatu //
yena te syādvacaḥ satyaṃ matprasādasamanvitam

tato dakṣastathetyuktvā jagāma nijamandiram //
devo'pi śaṃkaro bhūyaḥ provāca śaśalāṃchanam

bhūyo'pi prārthayābhīṣṭaṃ mattastvaṃ śaśalāṃchana //
yena sarvaṃ prayacchāmi yadyapi syātsudurlabham

//
// candra uvāca // //
yadi tuṣṭo'si deveśa yadi deyo varo mama //
tatsthāpiteṣu liṃgeṣu mayā sarveṣu sarvadā//
saṃnidhānaṃ tvayā kāryaṃ lokānāṃ hita kāmyayā

// deva uvāca // //
aṣṭaṣaṣṭiṣu liṃgeṣu sthāpiteṣu tvayā vibho //
somavāreṇa sāṃnidhyaṃ kariṣye vacanāttava

evamuktvā sa deveśastataścādarśanaṃ gataḥ //
candro'pi harṣasaṃyuktaḥ samaṃ paśyati tāstataḥ

sutā dakṣasya vipreṃdrā śaṃkarasya vacaḥ smaran//
tato harṣa samāyuktā vabhūvustadanaṃtaram

evaṃ someśvarāstatra babhūvurdvijasattamāḥ //
aṣṭaṣaṣṭiṣu tīrtheṣu tathānyeṣu tataḥ param

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye somanāthotpattimāhātmyavarṇanaṃnāma triṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ //