Skanda Purana · Chapter 6.62

// sūta uvāca // //
evaṃ sa niścayaṃ kṛtvā pārthivo dvijasattamāḥ //
nātyajattāṃ tathokto'pi daivajñairviṣakanyakām //
dīyamānāmapi prītyā na ca gṛhṇāti bhūbhujā

śarmaṇaṣṭhīvanaṃ yasmāttayā svapiturāhitam //
śarmiṣṭheti suvikhyātā tataḥ sā hyabhavadbhuvi

etasminnaṃtare tasya śatravaḥ pṛthivīpateḥ //
sarvataḥ pīḍayāmāsa rāṣṭraṃ krodhasamanvitāḥ/

athā sau pārthivaḥ kruddhaḥ svasainyaparivāritaḥ //
yuddhāya niryayau sthānānmṛtyuṃ kṛtvā nivartane

tataḥ saṃprāpya tāñchatrūṃścakāra sa mahāhavam //
caturaṃgena sainyena yamarāṣṭravivardhanam

tataśca daśame prāpte śatrubhiḥ sa mahīpatiḥ //
nihato divase sarvairveṣṭayitvā samantataḥ

tatastasya narendrasya hataśeṣāśca ye narāḥ //
bhayārtāste drutaṃ jagmuḥ svapuraṃ prati duḥkhitāḥ

tepi śatrugaṇāḥ sarve saṃprahṛṣṭā jigīṣavaḥ //
tatpuraṃ veṣṭayāmāsustatputrocchedanāya vai

etasminnaṃtare paurāḥ sarve śokaparāyaṇāḥ //
jagarhuḥ paruṣairvākyairduṣṭāṃ tāṃ viṣakanyakām

asyā doṣeṇa pāpāyā mṛtaśca sa mahīpatiḥ//
tathā rāṣṭrasya vidhvaṃse bhaviṣyati puraḥ kṣayaḥ

uktaḥ sa nṛpatiḥ pūrvaṃ brāhmaṇairjñānibhistadā //
tyajaināṃ bahudoṣāḍhyāṃ ninditāṃ viṣakanyakām //////
na tena tatkṛtaṃ vākyamapi teṣāṃ hitaiṣiṇām //
snehapāśanibaddhena dayāḍhyena mahātmanā///२//
tasmādadyāpi pāpaiṣā vadhyatāmāśu kanyakā //
niryāsyatāṃ purādasmādyāvanna syātpurakṣayaḥ

// sūta uvāca // //
sāpi śrutvā janoktāṃstānapavādānpṛthagvidhān //
vairāgyaṃ paramaṃ gatvā niṃdāṃ cakre tathātmanaḥ

tato rātrau viniṣkramya bhayaśokasamanvitā //
pratasthe'raṇyamāsādya maraṇe kṛtaniścayā ///५//
atha dṛṣṭaṃ tayā kṣetraṃ hāṭakeśvarajaṃ mahat //
tapasvibhiḥ samākīrṇaṃ cittāhlādakaraṃ param

atha tasyāḥ smṛtirjātā pūrvajanmasamudbhavā //
caṃḍālatve mayā pūrvaṃ gaurekā vitṛṣīkṛtā

tatprabhāvādahaṃ jātā supuṇye nṛpamaṃdire //
kṣetrasyāsya prabhāvena tasmādatraiva me sthitiḥ

sūta uvāca // //
anyadehāṃtare hyāsīccaṃḍālī sā vigarhitā //
bahuprasūtisaṃyuktā daridreṇa kadarthitā

atha sā bhramamāṇā'tra kṣetre prāptā tṛṣārditā //
madhyaṃdinagatesūrye jyeṣṭhamāse sudāruṇe

athāpaśyatstokajalāṃ sā tatra laghukūpikām //
tṛṣārtāṃ kapilāṃ gāṃ vartamānāṃ tadāṃ tike

tato dayāṃ samāśritya tyaktvā snehaṃ sutodbhavam //
ātmanaśca tathā prāṇāngāṃ vitṛṣṇāmathākarot

jalābhāve tathā sā ca samastairbālakaiḥ saha //
vaivasvatagṛhaṃ prāptā gobhaktidhṛtamānasā

tato nṛpagṛhe jātā tatprabhāvāddvijottamāḥ //
pūrvakarmavipākena saṃjātā viṣa kanyakā

// ṛṣaya ūcuḥ // //
kena karmavipākena saṃjātā viṣakanyakā //
svakulocchedanakarī sarvaṃ sūta bravīhi naḥ

// sūta uvāca // //
caṃḍālatve tayā viprā vartaṃtyā bhramamāṇayā //
devatāyatane dṛṣṭā gaurī hemamayī śubhā

tatastāṃ vijane prāpya gatvā deśāṃtaraṃ mudā//
yāvatkaroti khaṃḍāni vikrayārthaṃ suniṃditā //
tāvadanveṣamāṇāstāṃ saṃprāptā nṛpasevakāḥ

atha te tāṃ samālokya bhartsayitvā muhurmuhuḥ//
saṃtāḍya lakuṭāghātairloṣṭaghātaiśca muṣṭibhiḥ

tataḥ suvarṇamādāya tyaktvā tāṃ rudhiraplutām //
avadhyaiṣeti saṃciṃtya svapuraṃ prati te gatāḥ

yattayā pārvatī spṛṣṭā tato vai khaṇḍaśaḥ kṛtā //
tena karmavipākena saṃjātā viṣakanyakā

tataḥ saṃsmṛtimāsādya pūrvajanmasamudbhavām //
māhātmyaṃ jaladānasya gopītasya vicārya ca //
cakāra kūpikāsthāne taḍāgaṃ vimalodakam

/
samudrapratimaṃ cāru padminīkhaṃḍamaṃḍitam //
matsyakacchapasaṃkīrṇaṃ śiśumāravirājitam

sevitaṃ bahubhirhaṃsairbakaiścakraiḥ samaṃtataḥ //
agādhasalilaṃ puṇyaṃ sevitaṃ jalajaṃtubhiḥ

prāsādaṃ tatsamīpasthaṃ sādhu dṛṣṭimanoharam //
kārayitvātisaṃbhaktyā kailāsaśikharopamam

tatastatra tapastepe gaurīṃ saṃsthāpya bhaktitaḥ//
tadagre vratamāsthāya yathoktaṃ śāstra saṃbhavam

prātaḥ snātvā tu hemaṃte gaurīṃ saṃpūjya bhaktitaḥ//
balipūjopahāraiśca vipradānādibhistathā

tataśca śiśire prāpte sāyaṃ prātaḥ samāhitā //
ekāṃtaropavāsaiḥ sā snānaṃ cakre nṛpātmajā

vasaṃte nṛtyagītaiśca toṣayāmāsa pārvatīm //
ṣaṣṭhakālāśanā sādhvī sasyadānaparā yaṇā

pañcāgnisādhakā grīṣme phalāhāraṃ tapasvinī //
cakāra śraddhayopetā vṛkabhūmipateḥ sutā

varṣāsu ca jalāhārā bhūtvā sā viṣa kanyakā //
ākāśe śayanaṃ cakre parityaktakuṭīrakā

vāyubhakṣā satī cā'tha sā'nayaccharadaṃ tataḥ //
kṛtajapyaparā nityaṃ pārvatīgatamānasā

/
evamārādhayaṃtyāśca tasyā devīṃ gireḥ sutām //
jagāma sumahānkālo na lebhe phalamīhitam

mukhaṃ valibhirākrāntaṃ palitairaṃkitaṃ śiraḥ//
kanyābhāvepi vartaṃtyā na ca tuṣṭā harapriyā

kasyacittvatha kālasya tatparīkṣārthameva sā //
śakrāṇīrūpamāsthāya tataḥ sandarśanaṃ gatā

sudhāvadātaṃ sūryābhaṃ kailāsaśikharopamam //
supralaṃbakaraṃ mattaṃ caturdaṃtaṃ mahāgajam

samāsthāya vṛtā strībhirdevānāṃ sarvato diśam //
dadhatī mukuṭaṃ mūrdhni hārakeyūrabhūṣitā

pāṃḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani //
sevyamānā'psarobhiśca stūyamānā ca kinnaraiḥ

gandharvairgīyamānāsīttataḥ provāca sādaram //
varaṃ yacchāmi te putri prārthayasva yathepsitam

anena tapasā tuṣṭā puṣkalena tavādhunā //
ahaṃ bhāryā surendrasya śacīti parikīrtitā //
trailokye'pi svayaṃ prāptā dayāṃ kṛtvā tavopari

tvayā mahattapastaptaṃ dhyāyaṃtyā haravallabhām //
tapasā tuṣṭimāyātā bhavānī na suniṣṭhurā

// sūta uvāca // //
sā tasyā vacanaṃ śrutvā śakrāṇyā viṣakanyakā //
namaskṛtvā'tha tāmūce kṛtāṃjalipuṭā sthitā

// viṣakanyovāca // //
nāhaṃ tvatto varaṃ devi prārthayāmi kathañcana //
tathānyāsāmapīṃdrāṇi devatānāmasaṃśayam

apyahaṃ narakaṃ raudraṃ pragacchāmīṃdravallabhe //
harakāṃtā samādeśānna svarge'pi tavājñayā

anādimadhyaparyyantā jñānaiśvaryasama nvitā //
yā devī pūjyate devairvaraṃ tasyā vṛṇomyaham

yāmārādhayate viṣṇurbrahmā rudraśca vāsavaḥ //
vāṃchitārthaṃ sadā devīṃ varaṃ tasyā vṛṇo myaham

yayā vyāptamidaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram //
strīrūpairvividhairdevyā varaṃ tasyā vṛṇomyaham

// śrīdevyuvāca // //
ahaṃ bhāryā surendrasya prāṇebhyo'pi garīyasī //
mamājñāṃ pālayanti sma devadānavapannagāḥ

kiṃnarā guhkā yakṣāḥ kiṃ punarmartyadharmiṇaḥ //
tasmāttvaṃ kiṃ na gṛhṇāsi varaṃ mattaḥ kutāpasi

tannūnaṃ vajraghātena cūrṇayiṣyāmi te śiraḥ //
tasyāstadvacanaṃ śrutvā tāpasyatha tato dvijāḥ

dhairyamālaṃbya tāṃ prāha bhūya eva sureśvarīm //
svāminī tvaṃ hi devānāṃ satyametadasaṃśayam

yasyāḥ prāptaṃ tvayaiśvaryaṃ parā tāṃ toṣayāmyaham //
svalpamapyaparādhaṃ te na karomi sureśvari

tathāpi vadhayogyāṃ māṃ manyase vikṣipāyudham //
anyaccāpi vaco mahyaṃ śakrāṇi śṛṇu sādaram //

tacchutvā kuru yacchreyo vicintya manasā tataḥ //
na tvaṃ na te patiḥ śakro na cānyepi surāsurāḥ //
māṃ niṣūdayituṃ śaktāḥ pārvatyāṃ śaraṇaṃ gatām

tasmāddrutaṃ divaṃ gaccha mā tvaṃ kopaṃ vṛthā kuru //
sanmārge vartamānāyāṃ mama sarvasureśvari

// sūta uvāca // //
evaṃ sā tāṃ śacīmuktvā duḥkhitā viṣakanyakā //
cintayāmāsa tadidaṃ maraṇe kṛtaniścayā

na prasīdati me devī yasmātparvatanaṃdinī //
tasmānmāṃ yadi śakrāṇī naiṣā vyāpādayiṣyati

tannūnaṃ jvalanaṃ dīptaṃ sevayiṣyāmi satvaram //
athāpaśyatkṣaṇenaiva taṃ cairāvaṇavāraṇam

dugdhakuṃdendusaṃkāśaṃ saṃjātaṃ sahasā vṛṣam //
tasyopari sthitāṃ devīṃ śaṃbhunā saha pārvatīm

caturbhujāṃ prasannāsyāṃ divyarūpasamanvitām //
śuklamālyāṃbaradharāṃ candrārdhakṛtamastakām

tataḥ samyaksamālokya jñātvā tāṃ parvatātmajām //
viṣakanyā stutiṃ cakre praṇipatya muhurmuhuḥ

namaste devadeveśi namaste sarvavāsini //
sarvakāmaprade satye jarāmaraṇavarjite

śakrādayo'pi devāste paramārthena no viduḥ //
svarūpavarṇanaṃ kartuṃ kiṃ punardevi mānuṣī

yasyāḥ sarvaṃ mahīvyomajalāgnipavanātmakam //
brahmāṃḍamaṃgasaṃbhūtaṃ sadevāsuramānuṣam

na tasyā janmani brahmā na nāśāya maheśvaraḥ //
pālanāya na goviṃdastāṃ tvāṃ stoṣyāmyahaṃ katham

tathāṣṭaguṇamaiśvaryaṃ yasyāḥ svābhāvikaṃ param //
nirastātiśayaṃ loke spṛhaṇīyatamaṃ sadā

yasyā rūpāṇyanekāni samyagdhyānaparāyaṇāḥ //
dhyāyaṃti munayo bhaktyā prāpnuvaṃti ca vāṃchitam

hṛdi saṃkalpya yadrūpaṃ dhyānenārcaṃti yoginaḥ //
samyagbhāvātmakaiḥ puṣpairmokṣāya kṛta niścayāḥ

tāṃ devīṃ mānuṣī bhūtvā kathaṃ staumi maheśvarīm

// devyuvāca // //
parituṣṭāsmi te putri varaṃ prārthaya suvrate //
asaṃdigdhaṃ pradāsyāmi yatte hṛdi sadā sthitam

// viṣakanyovāca // //
bharturarthe mayā devi kṛto'yaṃ tapaudyamaḥ //
tatkiṃ tena kariṣyāmi sāṃprataṃ jarayāvṛtā

tasmādatrā''śrame sākaṃ tvayā stheyaṃ sadaiva tu //
hitāya sarvanārīṇāṃ vacanānmama pārvati

//
// śrīdevyuvāca // //
adyaprabhṛtyahaṃ bhadre śreṣṭhe'sminnāśrame śubhe //
svamāśramaṃ kariṣyāmi yatte hṛdi samāśritam

māghaśuklatṛtīyāyāṃ yā 'tra snānaṃ kariṣyati //
nārī sā matprasādena lapsyate vāṃchitaṃ phalam

api kṛtvā mahāpāpaṃ nārī vā puruṣo'thavā //
yatra snātvā prasādānme vipāpmā saṃbhaviṣyati

atra ye phaladānaṃ ca prakariṣyaṃti mānavāḥ //
saphalāḥ sakalāsteṣāmāśāḥ syurnātra saṃśayaḥ

api hatvā striyaṃ martyo yo'tra snānaṃ kariṣyati//
māghaśuklatṛtīyāyāṃ vipāpmā sa bhaviṣyati

yā tatra kanyakā bhadre snānaṃ bhaktyā kari ṣyati //
tasmindine patiśreṣṭhaṃ lapsyate nātra saṃśayaḥ

//sūta uvāca // //
evamuktvā tato gaurī tāṃ ca pasparśa pāṇinā //
tataśca tatkṣaṇājjātā divyarūpavapurddharā

vṛddhatvena parityaktā divyamālyānulepanā //
pīnonnatakucābhogā pramattagajagāminī

tatastāṃ sā samādāya vidhāya nijakiṃkarīm //
kailāsaṃ parvataśreṣṭhaṃ jagāma harasaṃyutā

tataḥprabhṛti tattīrthaṃ śarmiṣṭhātīrthamucyate //
prakhyātaṃ triṣu lokeṣu sarvapātakanāśanam

tasmātsarvaprayatnena tatra snānaṃ samācaret //
māghaśuklatṛtīyāyāṃ yathāvaddvijasattamāḥ

etatpavitramāyuṣyaṃ sarva pātakanāśanam //
strītīrthasaṃbhavaṃ nṝṇāṃ māhātmyaṃ yanmayoditam

yaścaitatprātarutthāya sadā paṭhati mānavaḥ //
sa sarvām̐llabhate kāmānmanasā vāṃchitānsadā

tathā parvaṇi saṃprāpte yaścaitatpaṭhate naraḥ //
śṛṇoti cāśu bhaktyā yaḥ sa yāti śivamaṃdiram

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye śarmiṣṭhātīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ