Skanda Purana · Chapter 6.53

// sūta uvāca // //
tatraivojjayanīpīṭhamasti kāmapradaṃ nṛṇām //
prabhūtāścaryasaṃyuktaṃ bahusiddhaniṣevitam

yasya madhyagato nityaṃ svayameva maheśvaraḥ //
mahākālasvarūpeṇa sa tiṣṭhati dvijottamāḥ

vaiśākhyāṃ yo narastatra kṛtvā śrāddhaṃ samāhitaḥ //
tataḥ paśyati deveśaṃ mahākāla iti smṛtam//
pūjayeddakṣiṇāṃ mūrtiṃ samāśritya dvijottamāḥ

daśa pūrvāndaśātītānātmānaṃ ca dvijottamāḥ //
puruṣānsa samuddhṛtya śivaloke mahīyate

yo yaṃ kāmamabhidhyāya tatra pīṭhaṃ prapūjayet //
saṃpūjya yoginīvṛṃdaṃ kanyakāvṛndameva ca

sa tatkṛtsnamavāpnoti yadapi syātsudurlabham //
tatra vaiśākhamāsasya paurṇamāsyāṃ samāhitaḥ

śraddhāyukto naro yo vā upavāsaparaḥ śuciḥ //
karoti jāgaraṃ tasya purataḥ śraddhayānvitaḥ //
sa yāti paramaṃ sthānaṃ jarāmaraṇavarjitam

kiṃ vrataiḥ kiṃ vṛthā dānaiḥ kiṃ japairniyamena vā //
mahākālasya te sarve kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm

// sūta uvāca // //
tatraivāsti mahābhāgā bhrūṇagarteti viśrutā //
gartā suvipulākārā sarvapātakanāśinī

brahmahatyāvinirmuktaḥ saudāso yatra pārthivaḥ //
strīhatyayā vinirmuktaḥ suṣeṇo vasudhādhipaḥ

// ṛṣaya ūcuḥ // //
brahmahatyā kathaṃ tasya saudāsasya mahīpateḥ //
brahmaṇyasyāpi saṃjātā tadasmākaṃ prakīrtaya

śrūyate sa mahīpālo brāhmaṇānāṃ hite rataḥ //
karmaṇā manasā vācā brahmaghnaḥ so'bhavatkatham

vimuktaśca kathaṃ bhūyo bhrūṇagartāmupāśritaḥ //
sāpi gartā kathaṃ jātā sarvaṃ no vada vistarāt

// sūta uvāca // //
yadā liṃgasya pāto'bhūddevadevasya śūlinaḥ //
tadā sa lajjayāviṣṭo liṃgābhāvāddvijottamāḥ

kṛtvā'tivipulāṃ gartāṃ praviveśa tataḥ param //
na kasyacittadātmānaṃ darśayāmāsa śūladhṛk

evaṃ sā tatra saṃjātā gartā brāhmaṇasattamāḥ //
yathā tasyāṃ vipāpmābhūtsau dāsastadvadāmyaham

āsīnmitrasahonāma rājā paramadhārmikaḥ //
saudāsastatsutaḥ sākṣātsūryavaṃśasamudbhavaḥ

teneṣṭaṃ vipulairyajñaiḥ suvarṇavaradakṣiṇaiḥ //
asaṃkhyātāni dānāni pradattāni mahātmanā

kasyacittvatha kālasya satre dvādaśavārṣike //
vartamāne yathānyāyaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā

krūrākṣaḥ krūrabuddhiśca rākṣasau balavattarau //
yajñavighnāya saṃprāptau saṃprāpte rajanīmukhe

rākṣasairbahubhiḥ sārdhaṃ tathānyairbhūtasaṃjñitaiḥ //
piśācaiśca durādharṣairyajñavidhvaṃsatatparaiḥ

atha te rākṣasāḥ sarve kiṃcicchidramavekṣya ca //
viviśuryajñavāṭaṃ taṃ prasarpantaḥ samaṃtataḥ

nighnanto brāhmaṇaśreṣṭhānbhakṣayanto havīṃṣi ca //
tathā yāni vicitrāṇi yajñārthe kalpitāni ca

etasminnaṃtare tatra hāhākāro mahānabhūt //
bhakṣyamāṇeṣu vipreṣu rākṣasairbalavattaraiḥ

tato maitrasahiḥ kruddhastyaktvā dīkṣāvrataṃ nṛpaḥ //
ādāya saśaraṃ cāpaṃ dhvaṃsayāmāsa vīkṣya tān

kṛtarakṣo vasiṣṭhena svayameva purodhasā //
krūrākṣaṃ sūdayāmāsa rākṣasairbahubhiḥ saha

krūrabuddhiratho vīkṣya hataṃ śreṣṭhaṃ sahodaram //
taṃ ca pārthivaśārdūlamagamyaṃ brahmatejasā

hataśeṣānsamādāya rākṣasānbalasaṃyutaḥ //
palāyanaṃ bhayāccakre kṣatāṃgastasya sāyakaiḥ

tatastadvairamāśritya bhrāturjyeṣṭhasya rākṣasaḥ //
chidramanveṣayāmāsa tadvadhāya divāniśam

evaṃ savīkṣamāṇasya tasya cchidraṃ mahātmanaḥ //
samāptimagamadviprāḥ satraṃ taddvādaśābdikam

na sūkṣmamapi saṃprāptaṃ chidraṃ tena durātmanā //
vasiṣṭhavihitā rakṣā satre tasya mahīpateḥ

athāsau brāhmaṇānsarvānvisṛjyāhitadakṣiṇān//
kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā vasiṣṭhamidamabravīt

svahastena gurodyāhaṃ tvāṃ bhojayitumutsahe //
kriyatāṃ tatprasādo me bhuktvādya mama mandire

// sūta uvāca // //
sa tatheti pratijñāya vasiṣṭho munisattamaḥ //
kṣālitāṃghriḥ svayaṃ tena niviṣṭo bhojanāya vai

kūrabuddhiratho vīkṣya tadarthaṃ cāmiṣaṃ śubham //
susaṃskṛtaṃ vidhānena sūpakārairdvijottamāḥ

ukhāṃ kṛtvā tatastādṛktatpramāṇāmatarkitām//
mahāmāṃsābhṛtāṃ kṛtvā tāṃ jahārāmiṣānvitām

athāsau muniśārdūlo bhuṃjāno bubudhe hi tat //
mahāmāṃsamiti kruddhastatra provāca manyumān

mahāmāṃsāśanaṃ yasmātkārito'haṃ tvayādhama //
rakṣovadrākṣasastasmāttvamadyaiva bhaviṣyasi

tataḥ saṃśodhayāmāsa tasya māṃsasya cāgamam //
nipuṇaṃ sūpakārāṃstāndṛṣṭvā rājā pṛthakpṛthak

te'bruvannaitadasmābhiḥ śrapitaṃ māṃsamīdṛśam //
śraddhīyatāṃ mahīpāla nānyena manujena vā

rākṣasaṃ vā piśācaṃ vā dānavaṃ vā vinā vibho //
etajjñātvā tato nātha yadyuktaṃ tatsamācara

etasminnaṃtare tasya nārado munisattamaḥ//
samāgatyābravītsarvaṃ tadrākṣasaviceṣṭitam

.
tacchrutvā kopamāpannaḥ sa rājā śaptumudyataḥ //
vasiṣṭhaṃ svakare kṛtvā jalaṃ saudāsabhūpatiḥ //
śāpodyataṃ ca taṃ dṛṣṭvā nārado vākyamabravīt

nighnanto vā śapanto vā dviṣanto vā dvijātayaḥ//
namaskāryā mahīpāla tathāpi svahitecchunā//
gurureṣa punarmānyastava pārthivasattama

tasmānnārhasi śaptuṃ tvaṃ pratiśāpena sanmunim //
niṣiddhaḥ sa tathā bhūpastatastatsalilaṃ karāt //
pādayoḥ kṛtsnamupari pramumoca tataḥ param

atha tau caraṇau tasya tapta śāpodakaplutau //
dagdhau kṛṣṇatvamāpannau tatkṣaṇāddvijasattamāḥ

kalmāṣapāda ityuktastataḥprabhṛti sa kṣitau //
bhūpālo dvijaśārdūlā nāmnā tena viśeṣataḥ

// sūta uvāca // //
etasminnaṃtare vipro vasiṣṭho lajjayānvitaḥ //
jñātvā dattaṃ vṛthā śāpaṃ tasya bhūmipatestadā

uvāca vyarthaḥ śāpo'yaṃ tava datto mayā nṛpa //
na ca me jāyate vākyamasatyaṃ hi kathaṃcana

tasmāttvaṃ rākṣaso bhūtvā kañcitkālaṃ nṛpo ttama //
svarūpaṃ lapsyase bhūyo yasminkāle śṛṇuṣva tam

yadā tvaṃ krūrabuddhiṃ taṃ rākṣasaṃ nihaniṣyasi //
tadā tvaṃ lapsyase mokṣaṃ rākṣasatvātsudāruṇāt

// sūta uvāca // //
etasminnantare rājā yātudhāno babhūva saḥ //
ūrdhvakeśo mahākāyaḥ kṛṣṇadanto bhayā nakaḥ

tato jaghāna viprendrānrākṣasaṃ bhāvamāśritaḥ //
yajñānvidhvaṃsayāmāsa munīnāmāśramānapi

kasyacittvatha kālasya krūra buddhiḥ sa rākṣasaḥ //
jñātvā taṃ rākṣasībhūtamekadā''yudhavarjitam

bhrāturvadhakṛtaṃ vairaṃ smaramāṇastataḥ param //
tadvadhārthaṃ samāyāto rākṣasairbahubhirvṛtaḥ

tatastaṃ veṣṭayitvāpi samaṃtādrākṣaso nṛpam //
provāca vacanaṃ kruddho nādenāpūrayandiśaḥ

tvayā yo nihato'smākaṃ jyeṣṭho bhrātā sudurmate //
vasiṣṭhasya balādyajñe tasyādya phalamāpnuhi

// rājovāca // //
yadbravīṣi durācāra karmaṇā tatsamācara //
śāradasyeva meghasya garjitaṃ tava niṣphalam

evamuktvā samādāya tato vṛkṣaṃ sa pārthivaḥ //
prādravatsaṃmukhaṃ tasya garjamāno yathā ghanaḥ

so'pi vṛkṣaṃ samutpāṭya krodhasaṃraktalocanaḥ //
triśaṃkhāṃ bhṛkuṭīṃ kṛtvā tasyāpyabhimukhaṃ yayau

evaṃ dvāvapi tau śūrau vṛkṣayuddhaṃ mahābalau ०/
kṛtavantau vane tatra bahuvṛkṣakṣayāvaham

atha taṃ śrāṃtamālokya kūrabuddhiṃ mahīpatiḥ //
pragṛhya pādayorvegādbhrāmayāmāsa puṣkare

tataścāsphoṭayāmāsa bhūmau kopasamanvitaḥ //
cakre cāmiṣakhaṇḍaṃ sa piṣṭvāpiṣṭvā muhurmuhuḥ

tasmiṃstu nihate śūre rākṣase sa mahīpatiḥ //
rākṣasatvādvinirmukto lebhe kāyaṃ nṛpodbhavam

tataste rākṣasāḥ śeṣāḥ samaṃtāttaṃ mahīpatim//
parivārya mahāvṛkṣairjaghnuḥ pāṣāṇavṛṣṭibhiḥ

tatastānapi bhūpālo jaghāna prahasanniva //
vṛkṣahastastu viśrabdho līlayā dvijasattamāḥ

tataśca svapuraṃ prāptaḥ saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ //
rākṣasānāṃ vadhaṃ kṛtvā labdhvā dehaṃ purātanam

tatastaṃ tejasā hīnaṃ durgaṃdhena samāvṛtam //
brahmahatyodbhavaiścihnairanyairapi pṛthagvidhaiḥ

dṛṣṭvā te maṃtriṇastasya putra pautrāstathā pare //
nopasarpaṃti bhūpālaṃ pāpasparśabhayānvitāḥ

ūcuśca pārthivaśreṣṭha na tvamarhasi saṃgamam //
kartuṃ sārdhamihāsmābhirbrahmahatyā nvito yataḥ

tasmādvasiṣṭhamāhūya prāyaścittaṃ samācara //
aśuddhaṃ śuddhimāyāti yena gātramidaṃ tava

tataḥ sa pārthivastūrṇaṃ vasiṣṭhaṃ munipuṃgavam //
samāhūyābravīdvākyaṃ dūrastho vinayānvitaḥ

tava prasādato vipra sa hato rākṣaso mayā//
muktaśāpo'smi saṃjātaḥ paraṃ śṛṇu vaco mune

mama gātrātsudurgaṃdhaḥ samudgacchati sarvataḥ //
bhārākrāṃtāni gātrāṇi sarvāṇyevācalāni ca

tatkimetaddvijaśreṣṭha tejo hāniratīva me //
maṃtriṇo'pi tathā putrā na spṛśaṃti yato'dya mām

// vasiṣṭha uvāca // //
rākṣasatvaṃ prapannena tvayā pārthivasattama //
brāhmaṇā bahavo dhvastāstathā vidhvaṃsitā makhāḥ //
teṣāṃ tvaṃ pārthivaśreṣṭha saṃspṛṣṭo brahmahatyayā

// rājovāca // //
tadarthaṃ dehi me vipra prāyaścittaṃ viśuddhaye //
yena nirmuktapāpo'haṃ rājyaṃ prāpnomi cātmanaḥ

// vasiṣṭha uvāca // //
atrārthe tīrthayātrāṃ tvaṃ kuru pārthiva sattama //
nirmamo nirahaṃkārastataḥ siddhimavāpsyasi

tataḥ sa pārthivaśreṣṭhaḥ saṃyatātmā jiteṃdriyaḥ //
prayāgādiṣu tīrtheṣu snānaṃ cakre samā hitaḥ

na naśyati sa durgaṃdho na ca tejaḥ pravardhate //
na kāyo laghutāṃ yāti nālasyena vimucyate

tataḥ saṃbhramamāṇaśca kadāci ddvijasattamāḥ //
camatkārapure kṣetre snānārthaṃ samupāgataḥ

suśrāṃtaḥ kṣutpipāsārto niśīthe tamasāvṛte //
gartāyāṃ patito'kasmātpūrṇāyāṃ payasā nṛpaḥ

kṛcchrāttato viniṣkrāṃtastīrthāttasmānmahīpatiḥ //
yāvatpaśyati cātmānaṃ dvādaśārkasamaprabham

durgaṃdhena parityaktaṃ sodyamaṃ laghutāṃ gatam //
dṛṣṭvā ca ciṃtayāmāsa nūnaṃ mukto'smi pātakāt

etasminneva kāle tu vāguvācāśarīriṇī //
harṣayantī mahīpālaṃ vimuktaṃ brahmahatyayā

vimukto'si mahārāja sāṃprataṃ pūrvapātakaiḥ //
tīrthasyāsya prabhāvena tasmādgaccha nijaṃ gṛham

atra saṃnihito nityaṃ bhrūṇarūpeṇa śaṃkaraḥ //
kṛṣṇapakṣe viśeṣeṇa caturdaśyāṃ mahīpate

yadā prapatitaṃ liṃgaṃ devadevasya śūlinaḥ //
dvijaśāpena gartaiṣā tadānena vinirmitā

lajjitena svavāsārthaṃ mahadduḥkhayutena ca //
satīviyogayuktena bhrūṇatvaṃ pragatena ca

sarvapāpaharā tena garteyaṃ pṛthi vīpate //
bhrūṇagarteti vikhyātā tasya nāmā jagattraye

// sūta uvāca // //
evamuktvātha sā vāṇī virarāmāṃ'tarikṣagā //
so'pi pārthivaśārdūlaḥ prahṛṣṭaḥ svapuraṃ yayau

tatastaṃ pāpanirmuktaṃ tejasā bhāskaropamam //
dṛṣṭvā putrāstathā martyāḥ praṇemustuṣṭisaṃyutāḥ

so'pi brāhmaṇaśārdūlo vasiṣṭhastaṃ mahīpatim//
samabhyetya tataḥ prāha harṣagadgadayā girā

diṣṭyā muktosi rājeṃdra pāpādbrahmavadhodbhavāt //
diṣṭyā tvaṃ tejasā yuktaḥ punaḥ prāpto nijaṃ puram

tasmātkīrtaya bhūpāla kasmiṃstīrthe samāgataḥ //
tvaṃ muktaḥ pātakādghorādbrahmahatyāsamudbhavāt

tataḥ sa kathayāmāsa bhrūṇagartāsamudbhavam //
vṛttāṃtaṃ tasya viprarṣeranubhūtaṃ yathā tathā

tataste maṃtriṇo vṛddhāḥ sa ca rājā munīśvaraḥ //
putraṃ pratardanaṃnāma rājye saṃsthāpya tatkṣaṇāt

bhrūṇagartāṃ samāsādya tāmeva dvijasattamāḥ //
tapaścerurmahādevaṃ dhyāyamānā divā niśam

gatāśca paramāṃ siddhiṃ kālenālpena durlabhām //
bhrūṇarūpadharaṃ devaṃ pūjayitvā maheśvaram

tataḥprabhṛti sā gartā prakhyātā dharaṇītale //
bhrūṇagarteti vipreṃdrāḥ sarvapātakanāśinī

tatra kṛṣṇacaturdaśyāṃ yaḥ śrāddhaṃ kurute naraḥ //
sa pitṝṃstārayennūnaṃ daśa pūrvāndaśā parān

tasmātsarvaprayatnena tatra śrāddhaṃ samācaret //
snānaṃ ca brāhmaṇaśreṣṭhā dānaṃ vāpi svaśaktitaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye bhrūṇagartāmāhātmyavarṇanaṃnāma tripañcāśattamo'dhyāyaḥ