સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.53

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તત્રૈવોજ્જયનીપીઠમસ્તિ કામપ્રદં નૃણામ્ ॥
પ્રભૂતાશ્ચર્યસંયુક્તં બહુસિદ્ધનિષેવિતમ્

યસ્ય મધ્યગતો નિત્યં સ્વયમેવ મહેશ્વરઃ ॥
મહાકાલસ્વરૂપેણ સ તિષ્ઠતિ દ્વિજોત્તમાઃ

વૈશાખ્યાં યો નરસ્તત્ર કૃત્વા શ્રાદ્ધં સમાહિતઃ ॥
તતઃ પશ્યતિ દેવેશં મહાકાલ ઇતિ સ્મૃતમ્॥
પૂજયેદ્દક્ષિણાં મૂર્તિં સમાશ્રિત્ય દ્વિજોત્તમાઃ

દશ પૂર્વાન્દશાતીતાનાત્માનં ચ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
પુરુષાન્સ સમુદ્ધૃત્ય શિવલોકે મહીયતે

યો યં કામમભિધ્યાય તત્ર પીઠં પ્રપૂજયેત્ ॥
સંપૂજ્ય યોગિનીવૃંદં કન્યકાવૃન્દમેવ ચ

સ તત્કૃત્સ્નમવાપ્નોતિ યદપિ સ્યાત્સુદુર્લભમ્ ॥
તત્ર વૈશાખમાસસ્ય પૌર્ણમાસ્યાં સમાહિતઃ

શ્રદ્ધાયુક્તો નરો યો વા ઉપવાસપરઃ શુચિઃ ॥
કરોતિ જાગરં તસ્ય પુરતઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ ॥
સ યાતિ પરમં સ્થાનં જરામરણવર્જિતમ્

કિં વ્રતૈઃ કિં વૃથા દાનૈઃ કિં જપૈર્નિયમેન વા ॥
મહાકાલસ્ય તે સર્વે કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તત્રૈવાસ્તિ મહાભાગા ભ્રૂણગર્તેતિ વિશ્રુતા ॥
ગર્તા સુવિપુલાકારા સર્વપાતકનાશિની

બ્રહ્મહત્યાવિનિર્મુક્તઃ સૌદાસો યત્ર પાર્થિવઃ ॥
સ્ત્રીહત્યયા વિનિર્મુક્તઃ સુષેણો વસુધાધિપઃ

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
બ્રહ્મહત્યા કથં તસ્ય સૌદાસસ્ય મહીપતેઃ ॥
બ્રહ્મણ્યસ્યાપિ સંજાતા તદસ્માકં પ્રકીર્તય

શ્રૂયતે સ મહીપાલો બ્રાહ્મણાનાં હિતે રતઃ ॥
કર્મણા મનસા વાચા બ્રહ્મઘ્નઃ સોઽભવત્કથમ્

વિમુક્તશ્ચ કથં ભૂયો ભ્રૂણગર્તામુપાશ્રિતઃ ॥
સાપિ ગર્તા કથં જાતા સર્વં નો વદ વિસ્તરાત્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
યદા લિંગસ્ય પાતોઽભૂદ્દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ ॥
તદા સ લજ્જયાવિષ્ટો લિંગાભાવાદ્દ્વિજોત્તમાઃ

કૃત્વાઽતિવિપુલાં ગર્તાં પ્રવિવેશ તતઃ પરમ્ ॥
ન કસ્યચિત્તદાત્માનં દર્શયામાસ શૂલધૃક્

એવં સા તત્ર સંજાતા ગર્તા બ્રાહ્મણસત્તમાઃ ॥
યથા તસ્યાં વિપાપ્માભૂત્સૌ દાસસ્તદ્વદામ્યહમ્

આસીન્મિત્રસહોનામ રાજા પરમધાર્મિકઃ ॥
સૌદાસસ્તત્સુતઃ સાક્ષાત્સૂર્યવંશસમુદ્ભવઃ

તેનેષ્ટં વિપુલૈર્યજ્ઞૈઃ સુવર્ણવરદક્ષિણૈઃ ॥
અસંખ્યાતાનિ દાનાનિ પ્રદત્તાનિ મહાત્મના

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય સત્રે દ્વાદશવાર્ષિકે ॥
વર્તમાને યથાન્યાયં વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા

ક્રૂરાક્ષઃ ક્રૂરબુદ્ધિશ્ચ રાક્ષસૌ બલવત્તરૌ ॥
યજ્ઞવિઘ્નાય સંપ્રાપ્તૌ સંપ્રાપ્તે રજનીમુખે

રાક્ષસૈર્બહુભિઃ સાર્ધં તથાન્યૈર્ભૂતસંજ્ઞિતૈઃ ॥
પિશાચૈશ્ચ દુરાધર્ષૈર્યજ્ઞવિધ્વંસતત્પરૈઃ

અથ તે રાક્ષસાઃ સર્વે કિંચિચ્છિદ્રમવેક્ષ્ય ચ ॥
વિવિશુર્યજ્ઞવાટં તં પ્રસર્પન્તઃ સમંતતઃ

નિઘ્નન્તો બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠાન્ભક્ષયન્તો હવીંષિ ચ ॥
તથા યાનિ વિચિત્રાણિ યજ્ઞાર્થે કલ્પિતાનિ ચ

એતસ્મિન્નંતરે તત્ર હાહાકારો મહાનભૂત્ ॥
ભક્ષ્યમાણેષુ વિપ્રેષુ રાક્ષસૈર્બલવત્તરૈઃ

તતો મૈત્રસહિઃ ક્રુદ્ધસ્ત્યક્ત્વા દીક્ષાવ્રતં નૃપઃ ॥
આદાય સશરં ચાપં ધ્વંસયામાસ વીક્ષ્ય તાન્

કૃતરક્ષો વસિષ્ઠેન સ્વયમેવ પુરોધસા ॥
ક્રૂરાક્ષં સૂદયામાસ રાક્ષસૈર્બહુભિઃ સહ

ક્રૂરબુદ્ધિરથો વીક્ષ્ય હતં શ્રેષ્ઠં સહોદરમ્ ॥
તં ચ પાર્થિવશાર્દૂલમગમ્યં બ્રહ્મતેજસા

હતશેષાન્સમાદાય રાક્ષસાન્બલસંયુતઃ ॥
પલાયનં ભયાચ્ચક્રે ક્ષતાંગસ્તસ્ય સાયકૈઃ

તતસ્તદ્વૈરમાશ્રિત્ય ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય રાક્ષસઃ ॥
છિદ્રમન્વેષયામાસ તદ્વધાય દિવાનિશમ્

એવં સવીક્ષમાણસ્ય તસ્ય ચ્છિદ્રં મહાત્મનઃ ॥
સમાપ્તિમગમદ્વિપ્રાઃ સત્રં તદ્દ્વાદશાબ્દિકમ્

ન સૂક્ષ્મમપિ સંપ્રાપ્તં છિદ્રં તેન દુરાત્મના ॥
વસિષ્ઠવિહિતા રક્ષા સત્રે તસ્ય મહીપતેઃ

અથાસૌ બ્રાહ્મણાન્સર્વાન્વિસૃજ્યાહિતદક્ષિણાન્॥
કૃતાંજલિપુટો ભૂત્વા વસિષ્ઠમિદમબ્રવીત્

સ્વહસ્તેન ગુરોદ્યાહં ત્વાં ભોજયિતુમુત્સહે ॥
ક્રિયતાં તત્પ્રસાદો મે ભુક્ત્વાદ્ય મમ મન્દિરે

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય વસિષ્ઠો મુનિસત્તમઃ ॥
ક્ષાલિતાંઘ્રિઃ સ્વયં તેન નિવિષ્ટો ભોજનાય વૈ

કૂરબુદ્ધિરથો વીક્ષ્ય તદર્થં ચામિષં શુભમ્ ॥
સુસંસ્કૃતં વિધાનેન સૂપકારૈર્દ્વિજોત્તમાઃ

ઉખાં કૃત્વા તતસ્તાદૃક્તત્પ્રમાણામતર્કિતામ્॥
મહામાંસાભૃતાં કૃત્વા તાં જહારામિષાન્વિતામ્

અથાસૌ મુનિશાર્દૂલો ભુંજાનો બુબુધે હિ તત્ ॥
મહામાંસમિતિ ક્રુદ્ધસ્તત્ર પ્રોવાચ મન્યુમાન્

મહામાંસાશનં યસ્માત્કારિતોઽહં ત્વયાધમ ॥
રક્ષોવદ્રાક્ષસસ્તસ્માત્ત્વમદ્યૈવ ભવિષ્યસિ

તતઃ સંશોધયામાસ તસ્ય માંસસ્ય ચાગમમ્ ॥
નિપુણં સૂપકારાંસ્તાન્દૃષ્ટ્વા રાજા પૃથક્પૃથક્

તેઽબ્રુવન્નૈતદસ્માભિઃ શ્રપિતં માંસમીદૃશમ્ ॥
શ્રદ્ધીયતાં મહીપાલ નાન્યેન મનુજેન વા

રાક્ષસં વા પિશાચં વા દાનવં વા વિના વિભો ॥
એતજ્જ્ઞાત્વા તતો નાથ યદ્યુક્તં તત્સમાચર

એતસ્મિન્નંતરે તસ્ય નારદો મુનિસત્તમઃ॥
સમાગત્યાબ્રવીત્સર્વં તદ્રાક્ષસવિચેષ્ટિતમ્

.
તચ્છ્રુત્વા કોપમાપન્નઃ સ રાજા શપ્તુમુદ્યતઃ ॥
વસિષ્ઠં સ્વકરે કૃત્વા જલં સૌદાસભૂપતિઃ ॥
શાપોદ્યતં ચ તં દૃષ્ટ્વા નારદો વાક્યમબ્રવીત્

નિઘ્નન્તો વા શપન્તો વા દ્વિષન્તો વા દ્વિજાતયઃ॥
નમસ્કાર્યા મહીપાલ તથાપિ સ્વહિતેચ્છુના॥
ગુરુરેષ પુનર્માન્યસ્તવ પાર્થિવસત્તમ

તસ્માન્નાર્હસિ શપ્તું ત્વં પ્રતિશાપેન સન્મુનિમ્ ॥
નિષિદ્ધઃ સ તથા ભૂપસ્તતસ્તત્સલિલં કરાત્ ॥
પાદયોઃ કૃત્સ્નમુપરિ પ્રમુમોચ તતઃ પરમ્

અથ તૌ ચરણૌ તસ્ય તપ્ત શાપોદકપ્લુતૌ ॥
દગ્ધૌ કૃષ્ણત્વમાપન્નૌ તત્ક્ષણાદ્દ્વિજસત્તમાઃ

કલ્માષપાદ ઇત્યુક્તસ્તતઃપ્રભૃતિ સ ક્ષિતૌ ॥
ભૂપાલો દ્વિજશાર્દૂલા નામ્ના તેન વિશેષતઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એતસ્મિન્નંતરે વિપ્રો વસિષ્ઠો લજ્જયાન્વિતઃ ॥
જ્ઞાત્વા દત્તં વૃથા શાપં તસ્ય ભૂમિપતેસ્તદા

ઉવાચ વ્યર્થઃ શાપોઽયં તવ દત્તો મયા નૃપ ॥
ન ચ મે જાયતે વાક્યમસત્યં હિ કથંચન

તસ્માત્ત્વં રાક્ષસો ભૂત્વા કઞ્ચિત્કાલં નૃપો ત્તમ ॥
સ્વરૂપં લપ્સ્યસે ભૂયો યસ્મિન્કાલે શૃણુષ્વ તમ્

યદા ત્વં ક્રૂરબુદ્ધિં તં રાક્ષસં નિહનિષ્યસિ ॥
તદા ત્વં લપ્સ્યસે મોક્ષં રાક્ષસત્વાત્સુદારુણાત્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એતસ્મિન્નન્તરે રાજા યાતુધાનો બભૂવ સઃ ॥
ઊર્ધ્વકેશો મહાકાયઃ કૃષ્ણદન્તો ભયા નકઃ

તતો જઘાન વિપ્રેન્દ્રાન્રાક્ષસં ભાવમાશ્રિતઃ ॥
યજ્ઞાન્વિધ્વંસયામાસ મુનીનામાશ્રમાનપિ

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય ક્રૂર બુદ્ધિઃ સ રાક્ષસઃ ॥
જ્ઞાત્વા તં રાક્ષસીભૂતમેકદાઽઽયુધવર્જિતમ્

ભ્રાતુર્વધકૃતં વૈરં સ્મરમાણસ્તતઃ પરમ્ ॥
તદ્વધાર્થં સમાયાતો રાક્ષસૈર્બહુભિર્વૃતઃ

તતસ્તં વેષ્ટયિત્વાપિ સમંતાદ્રાક્ષસો નૃપમ્ ॥
પ્રોવાચ વચનં ક્રુદ્ધો નાદેનાપૂરયન્દિશઃ

ત્વયા યો નિહતોઽસ્માકં જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા સુદુર્મતે ॥
વસિષ્ઠસ્ય બલાદ્યજ્ઞે તસ્યાદ્ય ફલમાપ્નુહિ

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
યદ્બ્રવીષિ દુરાચાર કર્મણા તત્સમાચર ॥
શારદસ્યેવ મેઘસ્ય ગર્જિતં તવ નિષ્ફલમ્

એવમુક્ત્વા સમાદાય તતો વૃક્ષં સ પાર્થિવઃ ॥
પ્રાદ્રવત્સંમુખં તસ્ય ગર્જમાનો યથા ઘનઃ

સોઽપિ વૃક્ષં સમુત્પાટ્ય ક્રોધસંરક્તલોચનઃ ॥
ત્રિશંખાં ભૃકુટીં કૃત્વા તસ્યાપ્યભિમુખં યયૌ

એવં દ્વાવપિ તૌ શૂરૌ વૃક્ષયુદ્ધં મહાબલૌ ૦।
કૃતવન્તૌ વને તત્ર બહુવૃક્ષક્ષયાવહમ્

અથ તં શ્રાંતમાલોક્ય કૂરબુદ્ધિં મહીપતિઃ ॥
પ્રગૃહ્ય પાદયોર્વેગાદ્ભ્રામયામાસ પુષ્કરે

તતશ્ચાસ્ફોટયામાસ ભૂમૌ કોપસમન્વિતઃ ॥
ચક્રે ચામિષખણ્ડં સ પિષ્ટ્વાપિષ્ટ્વા મુહુર્મુહુઃ

તસ્મિંસ્તુ નિહતે શૂરે રાક્ષસે સ મહીપતિઃ ॥
રાક્ષસત્વાદ્વિનિર્મુક્તો લેભે કાયં નૃપોદ્ભવમ્

તતસ્તે રાક્ષસાઃ શેષાઃ સમંતાત્તં મહીપતિમ્॥
પરિવાર્ય મહાવૃક્ષૈર્જઘ્નુઃ પાષાણવૃષ્ટિભિઃ

તતસ્તાનપિ ભૂપાલો જઘાન પ્રહસન્નિવ ॥
વૃક્ષહસ્તસ્તુ વિશ્રબ્ધો લીલયા દ્વિજસત્તમાઃ

તતશ્ચ સ્વપુરં પ્રાપ્તઃ સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ ॥
રાક્ષસાનાં વધં કૃત્વા લબ્ધ્વા દેહં પુરાતનમ્

તતસ્તં તેજસા હીનં દુર્ગંધેન સમાવૃતમ્ ॥
બ્રહ્મહત્યોદ્ભવૈશ્ચિહ્નૈરન્યૈરપિ પૃથગ્વિધૈઃ

દૃષ્ટ્વા તે મંત્રિણસ્તસ્ય પુત્ર પૌત્રાસ્તથા પરે ॥
નોપસર્પંતિ ભૂપાલં પાપસ્પર્શભયાન્વિતાઃ

ઊચુશ્ચ પાર્થિવશ્રેષ્ઠ ન ત્વમર્હસિ સંગમમ્ ॥
કર્તું સાર્ધમિહાસ્માભિર્બ્રહ્મહત્યા ન્વિતો યતઃ

તસ્માદ્વસિષ્ઠમાહૂય પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચર ॥
અશુદ્ધં શુદ્ધિમાયાતિ યેન ગાત્રમિદં તવ

તતઃ સ પાર્થિવસ્તૂર્ણં વસિષ્ઠં મુનિપુંગવમ્ ॥
સમાહૂયાબ્રવીદ્વાક્યં દૂરસ્થો વિનયાન્વિતઃ

તવ પ્રસાદતો વિપ્ર સ હતો રાક્ષસો મયા॥
મુક્તશાપોઽસ્મિ સંજાતઃ પરં શૃણુ વચો મુને

મમ ગાત્રાત્સુદુર્ગંધઃ સમુદ્ગચ્છતિ સર્વતઃ ॥
ભારાક્રાંતાનિ ગાત્રાણિ સર્વાણ્યેવાચલાનિ ચ

તત્કિમેતદ્દ્વિજશ્રેષ્ઠ તેજો હાનિરતીવ મે ॥
મંત્રિણોઽપિ તથા પુત્રા ન સ્પૃશંતિ યતોઽદ્ય મામ્

॥ વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥ ॥
રાક્ષસત્વં પ્રપન્નેન ત્વયા પાર્થિવસત્તમ ॥
બ્રાહ્મણા બહવો ધ્વસ્તાસ્તથા વિધ્વંસિતા મખાઃ ॥
તેષાં ત્વં પાર્થિવશ્રેષ્ઠ સંસ્પૃષ્ટો બ્રહ્મહત્યયા

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
તદર્થં દેહિ મે વિપ્ર પ્રાયશ્ચિત્તં વિશુદ્ધયે ॥
યેન નિર્મુક્તપાપોઽહં રાજ્યં પ્રાપ્નોમિ ચાત્મનઃ

॥ વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥ ॥
અત્રાર્થે તીર્થયાત્રાં ત્વં કુરુ પાર્થિવ સત્તમ ॥
નિર્મમો નિરહંકારસ્તતઃ સિદ્ધિમવાપ્સ્યસિ

તતઃ સ પાર્થિવશ્રેષ્ઠઃ સંયતાત્મા જિતેંદ્રિયઃ ॥
પ્રયાગાદિષુ તીર્થેષુ સ્નાનં ચક્રે સમા હિતઃ

ન નશ્યતિ સ દુર્ગંધો ન ચ તેજઃ પ્રવર્ધતે ॥
ન કાયો લઘુતાં યાતિ નાલસ્યેન વિમુચ્યતે

તતઃ સંભ્રમમાણશ્ચ કદાચિ દ્દ્વિજસત્તમાઃ ॥
ચમત્કારપુરે ક્ષેત્રે સ્નાનાર્થં સમુપાગતઃ

સુશ્રાંતઃ ક્ષુત્પિપાસાર્તો નિશીથે તમસાવૃતે ॥
ગર્તાયાં પતિતોઽકસ્માત્પૂર્ણાયાં પયસા નૃપઃ

કૃચ્છ્રાત્તતો વિનિષ્ક્રાંતસ્તીર્થાત્તસ્માન્મહીપતિઃ ॥
યાવત્પશ્યતિ ચાત્માનં દ્વાદશાર્કસમપ્રભમ્

દુર્ગંધેન પરિત્યક્તં સોદ્યમં લઘુતાં ગતમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા ચ ચિંતયામાસ નૂનં મુક્તોઽસ્મિ પાતકાત્

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ વાગુવાચાશરીરિણી ॥
હર્ષયન્તી મહીપાલં વિમુક્તં બ્રહ્મહત્યયા

વિમુક્તોઽસિ મહારાજ સાંપ્રતં પૂર્વપાતકૈઃ ॥
તીર્થસ્યાસ્ય પ્રભાવેન તસ્માદ્ગચ્છ નિજં ગૃહમ્

અત્ર સંનિહિતો નિત્યં ભ્રૂણરૂપેણ શંકરઃ ॥
કૃષ્ણપક્ષે વિશેષેણ ચતુર્દશ્યાં મહીપતે

યદા પ્રપતિતં લિંગં દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ ॥
દ્વિજશાપેન ગર્તૈષા તદાનેન વિનિર્મિતા

લજ્જિતેન સ્વવાસાર્થં મહદ્દુઃખયુતેન ચ ॥
સતીવિયોગયુક્તેન ભ્રૂણત્વં પ્રગતેન ચ

સર્વપાપહરા તેન ગર્તેયં પૃથિ વીપતે ॥
ભ્રૂણગર્તેતિ વિખ્યાતા તસ્ય નામા જગત્ત્રયે

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્ત્વાથ સા વાણી વિરરામાંઽતરિક્ષગા ॥
સોઽપિ પાર્થિવશાર્દૂલઃ પ્રહૃષ્ટઃ સ્વપુરં યયૌ

તતસ્તં પાપનિર્મુક્તં તેજસા ભાસ્કરોપમમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા પુત્રાસ્તથા મર્ત્યાઃ પ્રણેમુસ્તુષ્ટિસંયુતાઃ

સોઽપિ બ્રાહ્મણશાર્દૂલો વસિષ્ઠસ્તં મહીપતિમ્॥
સમભ્યેત્ય તતઃ પ્રાહ હર્ષગદ્ગદયા ગિરા

દિષ્ટ્યા મુક્તોસિ રાજેંદ્ર પાપાદ્બ્રહ્મવધોદ્ભવાત્ ॥
દિષ્ટ્યા ત્વં તેજસા યુક્તઃ પુનઃ પ્રાપ્તો નિજં પુરમ્

તસ્માત્કીર્તય ભૂપાલ કસ્મિંસ્તીર્થે સમાગતઃ ॥
ત્વં મુક્તઃ પાતકાદ્ઘોરાદ્બ્રહ્મહત્યાસમુદ્ભવાત્

તતઃ સ કથયામાસ ભ્રૂણગર્તાસમુદ્ભવમ્ ॥
વૃત્તાંતં તસ્ય વિપ્રર્ષેરનુભૂતં યથા તથા

તતસ્તે મંત્રિણો વૃદ્ધાઃ સ ચ રાજા મુનીશ્વરઃ ॥
પુત્રં પ્રતર્દનંનામ રાજ્યે સંસ્થાપ્ય તત્ક્ષણાત્

ભ્રૂણગર્તાં સમાસાદ્ય તામેવ દ્વિજસત્તમાઃ ॥
તપશ્ચેરુર્મહાદેવં ધ્યાયમાના દિવા નિશમ્

ગતાશ્ચ પરમાં સિદ્ધિં કાલેનાલ્પેન દુર્લભામ્ ॥
ભ્રૂણરૂપધરં દેવં પૂજયિત્વા મહેશ્વરમ્

તતઃપ્રભૃતિ સા ગર્તા પ્રખ્યાતા ધરણીતલે ॥
ભ્રૂણગર્તેતિ વિપ્રેંદ્રાઃ સર્વપાતકનાશિની

તત્ર કૃષ્ણચતુર્દશ્યાં યઃ શ્રાદ્ધં કુરુતે નરઃ ॥
સ પિતૄંસ્તારયેન્નૂનં દશ પૂર્વાન્દશા પરાન્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન તત્ર શ્રાદ્ધં સમાચરેત્ ॥
સ્નાનં ચ બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠા દાનં વાપિ સ્વશક્તિતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ભ્રૂણગર્તામાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ત્રિપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ