Skanda Purana · Chapter 6.51

// sūta uvāca // //
atha tācchapathāñchrutvā sa vyāghro vismayānvitaḥ //
satyaṃ matvā punaḥ prāha nandinīṃ putravatsalām

yadyevaṃ tadgṛhaṃ gaccha vīkṣayasva nijātmajam//
sakhīnāmarpayitvātha bhūya āgamanaṃ kuru

// sūta uvāca // //
iti vyāghravacaḥ śrutvā suśīlā nandinī tadā //
gatālayaṃ samuddiśya yatra bālaḥ sutaḥ sthitaḥ

athākālāgatāṃ dṛṣṭvā mātaraṃ trastacetasam//
raṃbhamāṇāṃ samālokya vatsaḥ provāca vismayāt

kasmāt prāptāsyakāle tu kasmādudbhrāṃtamānasā //
vāṣpaklinnamukhī kasmādvada mātardrutaṃmama

// naṃdinyuvāca // //
yadi pṛcchasi māṃ putra stanapānaṃ samācara //
yena tṛptasya te sarvaṃ vṛttāṃtaṃ tadvadāmyaham

// sūta uvāca // //
so'pi tadvacanaṃ śrutvā pītvā kṣīraṃ yathocitam //
āghrātaśca tayā mūrdhni tataḥ provāca satvaram

sarvaṃ kīrtaya vṛttāṃtamadyāraṇyasamudbhavam //
yena me jāyate svāsthyaṃ śrutvā mātastavāsyataḥ

// naṃdinyuvāca // //
ahaṃ gatā mahāraṇye hyadya putra yathecchayā //
vyāghreṇāsāditā tatra bhramamāṇā itastataḥ

sa mayā prārthitaḥ putra bhakṣamāṇo nakhāyudhaḥ //
śapathairāgamiṣyāmi gokule vīkṣya cātmajam

sāhaṃ tena vinirmuktā śapathairbahubhiḥ kṛtaiḥ //
bhūyastatraiva yāsyāmi dṛṣṭaḥ saṃbhāṣito bhavān

// vatsa uvāca // //
ahaṃ tatraiva yāsyāmi yatra tvaṃ hi pragacchasi //
ślāghyaṃ hi maraṇaṃ samyaṅmāturagre mamādhunā

ekākināpi martavyaṃ tvayā hīnena vai mayā //
vināpi kṣīrapānena svalpena samayena tu

yadi mātastvayā sārdhaṃ vyāghro māṃ sūdayiṣyati //
yā gatirmātṛbhaktānāṃ sā me nūnaṃ bhaviṣyati

athavā ye tvayā tasya vihitāḥ śapathāḥ śubhe //
te saṃtu mama tiṣṭha tvaṃ tasmādatraiva gokule // // १५ १/
nāsti mātṛsamo bandhurbālānāṃ kṣīrajīvinām //
nāsti mātṛsamo nātho nāsti mātṛsamā gatiḥ

nāsti mātṛsamaḥ pūjyo nāsti mātṛsamaḥ sakhā //
nāsti mātṛsamo deva iha loke paratra ca

evaṃ matvā sadā mātuḥ kartavyā bhaktiruttamaiḥ //
tamenaṃ paramaṃ dharmaṃ prajāpativinirmitam //
anutiṣṭhaṃti ye putrāste yāṃti paramāṃ gatim

tasmādahaṃ gamiṣyāmi tvaṃ ca tiṣṭhātra gokule //
ātmaprāṇaistava prāṇānrakṣayiṣyāmyasaṃśayam

// naṃdinyuvāca // //
mamaiva vihito mṛtyurna te putrādya vāsare //
tatkathaṃ mama jīvaṃ tvaṃ rakṣasyasubhirātmanaḥ //

apaścimamidaṃ putra mātṛsaṃdiṣṭamuttamam //
tvayā kāryaṃ prayatnena madvākyamanutiṣṭhatā

bhramamāṇo vane putra mā pramādaṃ kariṣyasi //
lobhātsaṃjāyate nāśa ihaloke paratra ca

samudramaṭavīṃ yuddhaṃ viśaṃte lobhamohitāḥ //
iha tannāsti lobhena yatra kurvaṃti mānavāḥ

lobhātpramādādviśraṃbhātpuruṣo vadhyate tribhiḥ //
tasmāllobho na kartavyo na pramādo na viśvaset

ātmā putra tvayā rakṣyaḥ sarvadaiva praya tnataḥ //
sarvebhyaḥ śvāpadebhyaśca bhramatā gahane vane

viṣamasthaṃ tṛṇānnādyaṃ kathaṃcitputraka tvayā //
naikākinā pragaṃtavyaṃ yūthaṃ tyaktvā nijaṃ kvacit

evaṃ saṃbhāṣya taṃ vatsamavalihya muhurmuhuḥ //
śokena mahatāviṣṭā bāṣpavyākulalocanā

tataḥ sakhījanaṃ sarvaṃ gatā draṣṭuṃ dvijottamāḥ //
nandinīṃ putraśokena pīḍitāṃgī suvihvalā

tataḥ provāca tāḥ sarvā gatvā'raṇyaṃ dvijottamāḥ //
caraṃtīḥ svecchayā hṛṣṭā vāṃchitāni tṛṇāni tāḥ

bahule caṃpake dāme vasudhāre ghaṭasrave //
haṃsanādi priyānaṃde śubhakṣīre mahodaye

tathānyā dhenavo yāśca saṃsthitā gokulāṃtike //
śṛṇvaṃtu vacanaṃ mahyaṃ kurvaṃtu ca tataḥ param //
adyāhaṃ nijayūthasya bhramaṃtī nātidūrataḥ

tataśca gahanaṃ prāptā vanaṃ mānuṣavarjitam //
vyāghreṇāsāditā tatra bhramaṃtī tṛṇavāṃchayā

yuṣmākaṃ darśanārthāya sutasaṃbhāṣaṇāya ca //
saṃprāptā śapathaiḥ kṛcchrāttaṃ viśvāsya nakhāyudham

dṛṣṭaḥ saṃbhāṣitaḥ putraḥ śāsitaśca mayā hi saḥ //
adhunā bhavatīnāṃ ca pradattaḥ putrako yathā

ajñānājjñānato vāpi bhavatīnāṃ mayā kṛtam //
yatkiṃcidduṣkṛtaṃ bhadrāstatkṣaṃtavyaṃ prasādataḥ

anātho hyabalo dīnaḥ kṣīrapo mama bālakaḥ //
mātṛśokābhisaṃtaptaḥ pālyaḥ sarvābhireva saḥ

bhramamāṇo'same sthāne vrajamāno'nyagokule //
akāryeṣu ca saṃsakto nivāryaḥ sarvadā''darāt

ahaṃ tatra gamiṣyāmi sa vyāghro yatra saṃsthitaḥ //
apaścimapraṇāmo'yaṃ sarvāsāṃ vihito mayā

// dhenava ūcuḥ // //
na gaṃtavyaṃ tvayā tatra kathaṃcidapi naṃdini //
āpaddharmaṃ na vetsi tvaṃ nūnaṃ yena pragacchasi

na narmayuktaṃ vacanaṃ hinasti na strīṣu jātirna vivāhakāle //
prāṇātyaye sarvadhanāpahāre paṃcānṛtānyāhurapātakāni

tasmāttatra na gaṃtavyaṃ doṣo nāstyatra te śubhe //
pālayasva nijaṃ putraṃ vrajāsmābhirnijaṃ gṛham //

// naṃdinyuvāca // //
pareṣāṃ prāṇayātrārthaṃ tatkartuṃ yujyate śubhāḥ //
ātmaprāṇahitārthāya na sādhūnāṃ praśasyate

satye pratiṣṭhito loko dharmaḥ satye pratiṣṭhitaḥ //
udadhiḥ satyavākyena maryādāṃ na vilaṃghayet

viṣṇave pṛthivīṃ dattvā baliḥ pātālamāśritaḥ //
satyavākyaṃ samāśritya na niṣkrāmati daityapaḥ

yaḥ svaṃ vākyaṃ pratijñāya na karoti yathoditam //
kiṃ tena na kṛtaṃ pāpaṃ caureṇākṛta buddhinā

// sakhya ūcuḥ // //
tvaṃ naṃdini namaskāryā sarverapi surāsuraiḥ //
yā tvaṃ satyapratiṣṭhārthaṃ prāṇāṃstyajasi dustyajān

kiṃ tvāṃ kalyāṇi vakṣyāmaḥ svayaṃ dharmārthavādinīm //
savareṃpi guṇairyuktā nityaṃ satye pratiṣṭhitām

tasmādgaccha mahābhāge na śocyaḥ putrakastava //
bhavatyā yadvayaṃ proktāstatkariṣyāma eva hi

etatpunarvayaṃ vidmaḥ sadā satyavatāṃ nṛṇām //
na niṣphalaḥ kriyāraṃbhaḥ kathaṃcidapi jāyate

// sūta uvāca // //
evaṃ saṃbhāṣya taṃ sarvaṃ naṃdinī svasakhījanam //
prasthitā vyāghramuddiśya putraśokena pīḍitā

śokāgnināpi saṃtaptā nirāśā putradarśane //
viyuktā cakravākīva lateva patitā taroḥ

aṃdheva dṛṣṭinirmuktā praskhalaṃtī padepade //
vanādhidevatāḥ sarvāḥ prā'rthayacca sutārthataḥ

prasuptaṃ bhramamāṇaṃ vā mama putraṃ subālakam //
vanādhidevatāḥ sarvā rakṣaṃtu vacanānmama

evaṃ pralapya manasā saṃprāptā tatra yatra saḥ //
āste visphūrjitāsyaśca tīkṣṇadaṃṣṭro bhayāvahaḥ

vyāghraḥ kṣutkṣāmakaṇṭhaśca tasyā mārgāvalokakaḥ //
saṃraṃbhāṭopasaṃyuktaḥ sṛkkiṇī parilehayan

// naṃdinyuvāca // //
āgatāhaṃ mahāvyāghra satye ca śapathe sthitā //
kuru tṛptiṃ yathākāmaṃ mama māṃsena sāṃpratam

tāṃ dṛṣṭvā so'pi duṣṭātmā vairāgyaṃ paramaṃ gataḥ //
satyāśayā punaḥ prāptā saṃtyajya prāṇajaṃ bhayam

// vyāghra uvāca // //
svāgataṃ tava kalyāṇi sudheno satyavādini //
na hi satyavatāṃ kiṃcidaśubhaṃ vidyate kvacit

tvayoktaṃ śapathairbhadre āgamiṣyāmyahaṃ punaḥ //
tena me kautukaṃ jātaṃ kimeṣā prakariṣyati

so'haṃ bhadre durācāro nṛśaṃso jīvaghātakaḥ //
yāsyāmi narakaṃ ghoraṃ karmaṇānena sarvadā

tasmāttvaṃ me mahābhāge pāpāsyātidurātmanaḥ //
upadeśapradānena prasādaṃ kartumarhasi

yena me syātparaṃ śreya iha loke paratra ca //
na te'styaviditaṃ kiṃcitsatyācārānmatirmama

tasmāttvaṃ dharmasarvasvaṃ saṃkṣepānmama kīrtaya //
satsaṃgamaphalaṃ yena mama saṃjāyate'khilam

// naṃdinyuvāca // //
tapaḥ kṛte praśaṃsaṃti tretāyāṃ dhyānameva ca //
dvāpare yajñayogaṃ ca dānamekaṃ kalau yuge //
sarveṣāmeva dānānāṃ nāsti dānamataḥ param

carācarāṇāṃ bhūtānāmabhayaṃ yaḥ prayacchati //
sa sarvabhayanirmuktaḥ paraṃ brahmā dhigacchati

// vyāghra uvāca // //
anyeṣāṃ caiva bhūtānāṃ taddānaṃ yujyate śubhe //
ahiṃsayā bhavedyeṣāṃ prāṇayātrānnapūrvakam

na hiṃsayā vinā'smākaṃ yataḥ syātprāṇadhāraṇam //
tasmādbrūhi mahābhāge kiñcinmama sukhāvaham //
upadeśaṃ sudharmāya hiṃsakasyāpi dehinām //

// nandinyuvāca // //
atrāsti sumahalliṃgaṃ purā bāṇapratiṣṭhitam //
gahane yatprabhāvena tvayā muktāsmyahaṃ dhruvam

tasya tvaṃ prātarutthāya kuru nityaṃ pradakṣiṇām //
praṇāmaṃ ca tataḥ siddhiṃ vāṃchitāṃ samavāpsyasi

nānyasya karmaṇaḥ śaktirvidyate te nakhāyudha //
pūjādikasya hīnatvāddhastābhyāmiti me matiḥ

evamuktvātha sā dhenurvyāghrasyātha vanāṃtike //
talliṃgaṃ darśayāmāsa puraḥ sthitvā dvijottamāḥ

so'pi saṃdarśanāttasya tatkṣaṇānmuktimāptavān //
vyāghratvātpārthivo bhūyaḥ sa babhūva yathā purā

śāpaṃ durvāsasā dattaṃ rājyaṃ svaṃ sahitaiḥ sutaiḥ //
sasmāra sa nṛpaśreṣṭhastataḥ provāca naṃdinīm

nṛpaḥ kalaśanāmāhaṃ haihayānvayasaṃbhavaḥ //
śapto durvāsasā pūrvaṃ kasmiṃścitkāraṇāṃtare

tataḥ prasāditenoktastenāhaṃ naṃdinī yadā //
darśayiṣyati talliṃgaṃ tadā muktirbhaviṣyati

sā nūnaṃ nandinī tvaṃ hi jñātā śāpāntato mayā //
tattvaṃ brūhi pradeśo'yaṃ katamo varadhenuke

yena gacchāmyahaṃ bhūyaḥ svagṛhaṃ prati satvaram //
mārgaṃ dṛṣṭvā mahābhāge mānuṣaṃ prāpya kañcana

//
// naṃdinyuvāca // //
camatkārapurakṣetrametatpātakanāśanam //
sarvatīrthamayaṃ rājansarvakāmapradāyakam

yadanyatra bhavecchreyo vatsareṇa tapasvinām //
dinenaivātra tatsamyagjāyate nātra saṃśayaḥ

evaṃ matvā mayā liṃgaṃ snāpitaṃ payasā sadā //
etadyūthaṃ parityajya bhaktyā pūtena cetasā

// rājovāca // //
gaccha nandini bhadraṃ te nijaṃ prāpnuhi bālakam //
gokulaṃ ca sakhīḥ svāśca tathānyaṃ ca suhṛjjanam

etatkṣetraṃ mayā pūrvaṃ brāhmaṇānāṃ mukhācchrutam //
vāṃchitaṃ ca sadā praṣṭuṃ na ca draṣṭuṃ prapāritam

rājyakarmaprasaktena bhogāsaktena naṃdini //
svayamevādhunā labdhaṃ nāhaṃ santyaktumutsahe

diṣṭyā me muninā tena dattaḥ śāpo mahātmanā //
kathaṃ syādanyathā prāptiḥ kṣetrasyāsya suśobhane //

// sūta uvāca // //
evamuktvā mahīpālo nandinīṃ tāṃ visṛjya ca //
sthitastatraiva talliṃgaṃ dhyāyamāno divāniśam

prāsādaṃ tatkṛte mukhyaṃ vidhāyādbhutadarśanam //
kailāsaśikharākāraṃ tapastepe tadagrataḥ

tatastasya prabhāvena svalpaireva dinairdvijāḥ //
saṃprāptaḥ paramāṃ siddhiṃ durlabhāṃ yājñikairapi

tatra yaḥ kārtike māsi dīpakaṃ saṃprayacchati //
sarvapāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate // ८८
mārgaśīrṣe ca samprāpte gītanṛtyādikaṃ naraḥ //
tadagre kurute bhaktyā sa gacchati parāṃ gatim

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ sarvapātakanāśanam //
kalaśeśvaramāhātmyaṃ vistareṇa dvijottamāḥ

bhaktyā paṭhati yaścaitacchraddhayā parayā yutaḥ //
so'pi pāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye kalaśeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāmaikonapaṃcāśattamo' dhyāyaḥ