Skanda Purana · Chapter 6.47

// ṛṣaya ūcuḥ // //
mahākālasya māhātmyaṃ vistareṇa mahāmate //
asmākaṃ sūtaja brūhi sarvaṃ vetti yato bhavān

//sūta uvāca // //
āsītpūrvaṃ mahīpāla ikṣvākukulanandanaḥ //
rudrasena iti khyātaḥ sarvaśatruniṣūdanaḥ

samudra iva gāṃbhīrye saumyatve śaśisaṃnibhaḥ //
vīrye yathā sahasrākṣo rūpe kandarpasannibhaḥ

tasya kāṃtīti vikhyātā purī sarvaguṇānvitā //
rājadhānyabhavacchreṣṭhā proccaprākāratoraṇā

tathaivāsītpriyā tasya bhāryā paramasaṃmatā //
khyātā padmavatīnāma rūpaudārya guṇānvitā

sa tayā sahito rājā vaiśākhyā divase sadā //
samabhyeti nijasthānātsainyenālpena saṃvṛtaḥ

camatkārapure kṣetre pīṭhe tatra dvijottamāḥ //
mahākālasya devasya purato rātrijāgaram //
karoti śraddhayā yuktaḥ sabhāryaḥ sa mahīpatiḥ

upavāsaparo bhūtvā dhyāyamāno maheśvaram //
gītavādyena hṛdyena nṛtyena dvijasattamāḥ //
dharmākhyānena viprāṇāṃ vedādhyayanavistaraiḥ

tataḥ prātaḥ samutthāya snātvā dhautāṃbaraḥ śuciḥ //
dadau dānāni viprebhyastapasvibhyo viśeṣataḥ

dīnāṃdhakṛpaṇebhyaśca tathānyebhyaḥ sahasraśaḥ //
varṣevarṣe sadaivaṃ sa samabhyetya mahīpatiḥ //
vaiśākhyāṃ jāgaraṃ tasya devasya purato'karot

yathāyathā sa bhūpālaḥ kurute rātrijāgaram //
mahākālāgratastasya tathā vṛddhiḥ prajāyate

śatravo vilayaṃ yāṃti lakṣmīrvṛddhiṃ pragacchati //
ekadā sa samāyātastatra yāvanmahīpatiḥ

tatraiva divase tāvanmahākālasya cāgrataḥ //
apaśyadbrāhmaṇaśreṣṭhānnānādigbhyaḥ samāgatān

vedādhyayanasaṃpannānvrataniṣṭhāparāyaṇān //
eke tatra kathāścakruḥ supuṇyā brāhmaṇottamāḥ

rājarṣīṇāṃ purāṇānāṃ devarṣīṇāṃ tathā pare //
tīrthānāṃ ca tathā cānye brahmarṣīṇāṃ tathā pare //
yajñānāṃ sāgarāṇāṃ ca dvīpānāṃ ca manoharāḥ

atha tānpṛthivīpālaḥ sa praṇamya yathākramam //
upaviṣṭaḥ sabhāmadhye taiḥ sarvaiścābhinaṃditaḥ

kasmiṃścidatha saṃprāpte kathāṃte te munīśvarāḥ //
papracchurbhūmipālaṃ tu kautūhalasamanvitāḥ

vaiśākhīdivase rājaṃstvaṃ sadābhyetya dūrataḥ //
varṣevarṣe'sya devasya purato rātrijāgaram

prakaroṣi prayatnena tyaktvānyāḥ sakalāḥ kriyāḥ //
snānadānādikā yāśca nirdiṣṭāḥ śāstraciṃtakaiḥ

na te yadi rahasyaṃ syāttadā'śeṣaṃ prakīrtaya //
nūnaṃ tvaṃ vetsi tatsarvaṃ yatphalaṃ rātrijāgare

// rājovāca // //
rahasyaṃ paramaṃ caiva yatpṛṣṭo'haṃ dvijottamāḥ //
yuṣmābhiḥ kīrtayiṣyāmi tathāpyakhilameva hi // २१०
ahamāsaṃ vaṇigjātyā purā vai vaidiśe pure //
nirdhano baṃdhubhirmuktaḥ paribhūtaḥ padepade

kasyacittvatha kālasya bhagavānpākaśāsanaḥ //
vaidiśe nākarodvṛṣṭiṃ sapta varṣāṇi paṃca ca

tato vṛṣṭinirodhena sarve lokāḥ kṣudhārdditāḥ //
annābhāvānmṛtāḥ kecitkeciddeśāṃtare gatāḥ

tato'haṃ svāṃ samādāya patnīṃ kṣutkṣāmagātrikām //
aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ praskhalantīṃ padepade

saurāṣṭraṃ manasi dhyātvā prasthitastadanantaram //
subhikṣaṃ lokataḥ śrutvā jīvanāya dvijottamāḥ

krameṇa gacchamāno'tha bhikṣānnakṛtabhojanaḥ //
ānartaviṣayaṃ prāptaścamatkārapurāṃtike

tatra ramyaṃ mayā dṛṣṭaṃ padminīkhaṇḍamaṃḍitam //
saraḥ svacchodakāpūrṇaṃ jalapakṣibhirāvṛtam

tato'haṃ tatsamāsādya snātaḥ śītena vāriṇā //
kṣudhārtaśca tṛṣārtaśca śramārtaśca viśeṣataḥ

athāhaṃ bhāryayā prokto gṛhāṇeśa jalāśayāt //
jalajāni krayārthāya yena syādadya bhojanam

etatsaṃdṛśyate dūrātpuraṃdarapuropamam //
puraśreṣṭhaṃ samāsādya vikrayaṃ kartumarhasi //

/
tato mayā gṛhītāni padmāni dvijasattamāḥ //
vikrayārthaṃ prabhūtāni vācchamānena bhojanam

camatkārapuraṃ prāpya tato'haṃ dvijasattamāḥ //
bhrāṃtastrikeṣu sarveṣu catvareṣu gṛheṣu ca

na kaścitpratigṛhṇāti tāni padmāni mānavaḥ //
mama bhāgyavaśālloko jātaḥ krayaparāṅmukhaḥ

atha kṣutkṣāmakaṇṭhasya śrāṃtasya mama bhāskaraḥ //
astācalamanuprāptaḥ saṃdhyākālastato'bhavat

tato vairāgyamāpannaḥ supto'haṃ bhagnamaṃdire //
tāni padmāni bhūpṛṣṭhe nidhāya saha bhāryayā/ ३६ //
athārdharātre saṃprāpte śruto gītadhvanirmayā //
tataśca ciṃtitaṃ citte jāgaro'yamasaṃśayam

tasmādgacchāmi cetkaścitpadmānyetāni me naraḥ //
mūlyena pratigṛhṇāti bhojanaṃ jāyate tataḥ

evaṃ viniścayaṃ kṛtvā padmānyādāya satvaram//
sabhāryaḥ prasthitastatra yatra gītasya niḥsvanaḥ

tataścāyatane tasminprāpto'haṃ munipuṃgavāḥ //
apaśyaṃ devadeveśaṃ mahākālaṃ prapūjitam //
agrasthitairdvijaśreṣṭhairjapagītaparāyaṇaiḥ

eke nṛtyaṃ prakurvaṃti gītamanye japaṃ pare //
anye homaṃ dvijaśreṣṭhā dharmākhyānamathāpare

tataḥ kaścinmayā pṛṣṭaḥ kriyate jāgaro'tra kim //
ka ete jāgarāsaktā lokāḥ kīrtaya me drutam

tenoktameṣa devasya mahākālasya jāgaraḥ //
kriyate brāhmaṇairbhaktyā upavāsaparāyaṇaiḥ

adya puṇyatithirnāma vaiśākhī puṇyadā parā //
yasyāmasya puro bhaktyā naraḥ kuryātprajāgaram //
mahākālasya devasya saukhyaṃ prāpnotyasaṃśayam

saṃti padmāni me yaccha mūlyamādāya bhadraka //
bhojanārthamahaṃ dadmi kaladhautapalatrayam

tato'vadhāritaṃ citte mayā brāhmaṇasattamāḥ //
pūjayāmi mahākālaṃ padmairetaiḥ sureśvaram

na mayā sukṛtaṃ kiṃcidanyadehāṃtare kṛtam //
niyataṃ tena saṃbhūta itthaṃbhūto'smi durgataḥ

paraṃ kṣutkṣāmakaṃṭheyaṃ bhāryā me priyavādinī //
annābhāvānna saṃdehaḥ prātaryāsyati saṃkṣayam

evaṃ ciṃtayamānasya mama sā dayitā tataḥ //
provāca madhuraṃ vākyaṃ vinayāvanatā sthitā

mā nātha kuru padmānāṃ vikrayaṃ dhanalobhataḥ //
kuruṣva ca hitaṃ vākyaṃ yatte vakṣyāmi sāṃpratam

upavāso balājjātaḥ sasyābhāvādasaṃśayam //
asmākaṃ jāgaraṃ cāpi bhaviṣyati bubhukṣayā

tatrobhābhyāṃ kṛtaṃ snānaṃ divā sarasi śobhane //
gharmārttābhyāṃ śramārttābhyāṃ kṛtadevārcanaṃ tathā

tasmāddevaṃ mahākālaṃ pūjayāmo'dhunā vayam //
padmairetaiḥ paraṃ śreya āvayoryena jāyate

// rājovāca // //
ubhābhyāmatha hṛṣṭābhyāṃ pūjito'yaṃ maheśvaraḥ //
taiḥ padmaiḥ sattvamāsthāya kṛtvā pūjāṃ dvijottamāḥ

kṣutpīḍayā samāyātā naiva nidrā kathaṃcana //
svalpāpi maṃdire cātra sthitayorharasannidhau

tataḥ prabhātasamaye prodgate ravimaṃḍale //
mṛto'haṃ kṣudhayāviṣṭaḥ sthāne'traiva dvijottamāḥ

atha sā dayitā mahyaṃ tadādāya kalevaram//
harṣeṇa mahatāviṣṭā praviṣṭā havyavāhanam

tatprabhāvādahaṃ jātaḥ kāṃtīnātho mahīpatiḥ //
daśārṇādhipateḥ kanyā sāpi jātismarā satī

tataḥ svayaṃvaraṃ prāptā māṃ vijñāya nijaṃ patim //
mayāpi saiva vijñāya pūrvapatnī samāhṛtā

etasmātkāraṇādasya mahākālasya jāgaram //
varṣevarṣe ca vaiśākhyāṃ karomi dvijasattamāḥ

anayā priyayā sārdhaṃ puṣpadhūpānulepanaiḥ //
pūjayitvā mahākālaṃ satyametanmayoditam

kṛto viprā mayā tveṣa sa tadā rātrijāgaraḥ //
yathāpyetatphalaṃ jātaṃ devasyāsya prabhāvataḥ

adhunā śraddhayā yukto yathoktavidhinā tataḥ //
yatkaromi na jānāmi kiṃ me saṃyacchate phalam

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ mayā satyaṃ dvijottamāḥ //
yena satyena tenaiṣa mahākālaḥ prasīdatu

// sūta uvāca // //
etacchrutvā dvijaśreṣṭhā vismayotphullalocanāḥ //
pracakrurjapatestasya sādhuvādānanekaśaḥ

// brāhmaṇā ūcuḥ // //
satyamuktaṃ mahīpāla tvayaitadakhilaṃ vacaḥ //
mahākālaprasādena na kiṃciddurlabhaṃ bhuvi

tasmādviśeṣataḥ sarve varṣevarṣe vayaṃ nṛpa //
kariṣyāmo'sya devasya śraddhayā rātrijāgaram

tataḥ sa pārthivaste ca sarva eva dvijātayaḥ //
pracakrurjāgaraṃ tasya mahākālasya saṃnidhau

viśeṣāddharṣasaṃyuktā vividhairgītavādanaiḥ //
dharmākhyānaiśca nṛtyaiśca vedoccāraiḥ pṛthagvidhaiḥ //
tadārabhya nṛpāḥ sarve pracakrurvismayānvitāḥ

tataḥ prabhāte vimale samutthāya sa bhūpatiḥ //
pūjayitvā mahākālaṃ tāṃśca sarvāndvijottamān //
anujñāpya yayau hṛṣṭaḥ sasainyaḥ svapuraṃ prati

tataḥ kālena saṃprāpya dehāntaṃ sa mahīpatiḥ //
saṃprāptaḥ paramaṃ sthānaṃ jarāmaraṇavarjitam

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ mahākālasamudbhavam //
māhātmyaṃ brāhmaṇa śreṣṭhāḥ sarvapātakanāśanam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye mahākāleśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma saptacatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ