Skanda Purana · Chapter 6.45

// sūta uvāca // //
tatraivāsti dvijaśreṣṭhāḥ supuṇyaṃ puṣkaratrayam//
yatra pūrvaṃ tapastaptamānartādhipabhūbhujā

yastatra kārtike māsi kṛttikāsthe niśākare //
madhyāhne kurute snānaṃ sa gacchati parāṃ gatim

// ṛṣaya ūcuḥ // //
kathaṃ tatra samāyātaṃ supuṇyaṃ puṣkaratrayam //
kasminsthāne ca vijñeyaṃ kaiścihnairvada sūtaja //

// sūta uvāca // //
ahaṃ vaḥ kīrtayiṣyāmi yaiścihnaiḥ puṣkaratrayam //
prāgdṛṣṭaṃ muninā tatra viśvāmitreṇa dhīmatā

purā nivasatastasya viśvāmitrasya sanmuneḥ //
saṃprāptā kārtikī puṇyā kṛttikāyogasaṃyutā

sarvatīrthamayaṃ kṣetraṃ tadvijñāya taponidhiḥ //
tataśca cintayāmāsa svacitte gādhinandanaḥ

adyeyaṃ kārtikī puṇyā kṛttikāyogasaṃyutā //
yasyāṃ snāne naraiḥ śreyaḥ prāpyate puṣkarodake //
ādyaṃ tu puṣkaraṃ dūre na gantuṃ śakyate'dhunā

tasmādatra sthitaṃ yacca tasminsnānaṃ karomyaham //
sa evaṃ niścayaṃ kṛtvā śraddhāpūtena cetasā

tataścānveṣayāmāsa puṣkarāṇi samaṃtataḥ //
bahutvāttatra tīrthānāṃ niścayaṃ nānvapadyata

dṛṣṭvādṛṣṭvā jalasthānaṃ snānaṃ cakre tataḥ param//
sa tadā śramamāpanno bhramamāṇa itastataḥ

vṛkṣamūlaṃ samāśritya niviṣṭaśca kṣitau tataḥ//
tuṣṭāvātha śucirbhūtvā śraddhayā ca tripuṣkaram //////
madhyamādyojanaṃ svargaḥ kaniṣṭhādardha yojanam //
jyeṣṭhakuṇḍātpunaḥ khyāto hastaprāyaḥ śubhātmabhiḥ

pāvayaṃti hi tīrthāni snānadānādasaṃśayam //
puṣkarālokanādeva naraḥ pāpātpramu cyate

puṣkarāraṇyamāśritya śākamūlaphalairapi //
ekasminbhojite vipre koṭirbhavati bhojitā

puṣkare duṣkaraṃ snānaṃ puṣkare duṣkaraṃ tapaḥ //
puṣkare duṣkaro vāsaḥ sarvaṃ puṣkaraduṣkaram

kārtikyāṃ kṛttikāyoge puṣkare snāti yo naraḥ //
sa kṣaṇānmucyate pāpādājanmamaraṇodbhavāt

jyeṣṭhe prātaśca madhyāhne madhyame snāti yo naraḥ //
kaniṣṭhe'stamite bhānau sakṛtsvargamavāpnuyāt

tāvattiṣṭhati deheṣu pātakaṃ sarvadehinām //
yāvanna pauṣkaraistoyaiḥ snānaṃ vai kurvate narāḥ

divākarakaraiḥ spṛṣṭaṃ tamo yadvatpraṇaśyati //
puṣkarodakasaṃsparśācchīghraṃ gacchati pātakam

brahmahatyādikaṃ pāpaṃ kṛtvāpi puruṣo bhuvi //
kārtikyāṃ puṣkare snātvā nirdoṣatvaṃ prapadyate

kiṃ dānaiḥ kiṃ vratairhomaiḥ kiṃ yajñairvahuvistaraiḥ //
kārtikyāṃ puṣkare snānaiḥ sarveṣāṃ labhyate phalam

yadyeṣā bhāratī satyā mayā samyamudīritā //
tanme syāddarśanaṃ śīghraṃ sadyaḥ puṣkarasaṃbhavam

evaṃ tasya bruvāṇasya viśvāmitrasya dhīmataḥ //
aśarīrā'bhavadvāṇī gaganāddvijasattamāḥ

viśvāmitra muniśreṣṭha sadā me gagane sthitiḥ //
muktvaikāṃ kārtikīṃ caiva kṛttikāyogasaṃyutām

tadatra divase vāso mama bhūmitale dhruvam //
asminneva vane puṇye tattvaṃ snānaṃ samācara

// viśvāmitra uvāca // //
sarveṣāmeva tīrthānāṃ śrūyate ca samāśrayaḥ //
tatkathaṃ vedmi tīrtheśa tvāmatraiva vyavasthitam

tadotthitā punarvāṇī tārā gaganagocarā //
viśvāmitraṃ muniśreṣṭhaṃ harṣayaṃtī dvijottamāḥ

nātidūre vanādasmādatra saṃti jalāśayāḥ //
teṣāmekatame padmaṃ vidyate'dhomukhaṃ sthitam

ūrdhvavaktraṃ dvitīye ca tiryagvaktraṃ tṛtīyake //
tatrordhvāsyaiḥ sarojaiśca vijñeyaṃ jyeṣṭhapuṣkaram

pārśvavaktrairdvijaśreṣṭha madhyamaṃ parikīrtitam //
adhovaktraistathā jñeyaṃ kaniṣṭhaṃ puṣkaraṃ kṣitau

etaiścihnairmuniśreṣṭha jñātvā snānaṃ samācara //
tacchrutvā sa munistūrṇaṃ samutthāya yayau tataḥ

tādṛśaiḥ kamalaistatra saṃsthitāste jalāśayāḥ //
tāndṛṣṭvā śraddhayopetaḥ kṛtvā snānaṃ yathākramam

tataśca vidhinā samyakcakārapitṛtarpaṇam

tataḥ śākaiśca mūlaiśca nīvāraiḥ phalasaṃyutaiḥ //
cakāra vidhinā śrāddhaṃ tatraiva dvijasattamāḥ

tatra tasyaiva tīrastho vīkṣāṃcakre samāhitaḥ //
kārtikyāṃ kṛttikāyoge cihnadarśanalālasaḥ

// brāhmaṇā ūcuḥ // //
kīdṛśaṃ jāyate cihnaṃ kārtikyāṃ jyeṣṭhapuṣkare //
saṃprāpte kṛttikāyoge sarvaṃ tatra vadāśu naḥ

// sūta uvāca // //
kārtikyāṃ kṛttikāyoge yadā gacchati caṃdramāḥ //
tadā niṣkrāmati śreṣṭhaṃ kamalaṃ jalamadhyataḥ

tanmadhyeṃ'guṣṭhamātrastu puruṣo dṛśyate janaiḥ //
susnātaiḥ śraddhayopetaistatastīrthaphalaṃ labhet

etasmātkāraṇātsnātvā viśvāmitro mahāmuniḥ //
taccihnaṃ vīkṣayāmāsa mahadyatnaṃ samāśritaḥ //

tasyaivaṃ vīkṣamāṇasya viśvāmitrasya dhīmataḥ //
ānartādhipatistatra prāpto rājā bṛhadbalaḥ

atyaṃtaṃ mṛgayāśrāṃto hatvā mṛgagaṇānbahūn //
ṛkṣāṃścaiva varāhāṃśca sāraṃgānatha saṃbarān

siṃhānvyāghrānvṛkāṃścaiva hiṃsānāraṇyacāriṇaḥ //
tathānyānapi madhyāhne tena mārgeṇa saṃgataḥ

athāpaśyaddrumopāṃte viśvāmitraṃ munīśvaram //
upaviṣṭaṃ kṛtasnānaṃ vīkṣamāṇaṃ jalāśayam

tatastaṃ praṇipatyoccairavatīrya turaṃgamāt //
śramārttaḥ salile tasminpraviveśa nṛpottamaḥ

etasminnaṃtare toyātkamalaṃ tadvinirgatam //
sahasrapatrasaṃjuṣṭaṃ dvādaśārkasamaprabham //

taddṛṣṭvā sa mahīpālaḥ padmamatyadbhutaṃ mahat //
jagrāha kautukāviṣṭaḥ svayaṃ savyena pāṇinā

spṛṣṭamātre tatastasminkamale dvijasattamāḥ //
utthitaḥ sumahāñchabdo viśvaṃ yena prapūritam

taṃ śabdaṃ sa mahīpālaḥ śrutvā mūrchāmupāviśat //
patitaśca jale tasminpadmaṃ cādarśanaṃ gatam

tataḥ kṛcchreṇa mahatā karṣitaḥ salilādbahiḥ //
sevakairduḥkhaśokārttairhāheti pratijalpakaiḥ

tatastīraṃ samāsādya kṛcchrātprāpyātha cetanām //
yāvadvīkṣayati svāṃgaṃ tāvatkuṣṭhaṃ samāgatam

tato viṣādamāpanno dṛṣṭvā tādṛṅnijaṃ vapuḥ //
śīrṇaghrāṇāṃghrihastaṃ ca ghargharasvarasaṃyutam

atha gatvā muneḥ pārśve viśvāmitrasya bhūmipaḥ //
uvāca vacanaṃ dīnaṃ bāṣpagadgadayā girā //

bhagavanpaśya me jātaṃ yādṛśaṃ vapureva hi //
akasmādeva magnasya salile'tra vigarhitam

tatkiṃ pānīyadoṣo vā kiṃ vā bhūmermunī śvara //
yenedṛksahasā yātaṃ vikṛtiṃ me śarīrakam

// viśvāmitra uvāca // //
sāvitraṃ padmamevaitadyatspṛṣṭaṃ bhūpate tvayā //
ucchiṣṭena ravirmadhye svayaṃ yasya vyavasthitaḥ

yadā syātkṛttikāyogaḥ kārtike māsi pārthiva //
śaśāṃkasya tadā caitajjāyate pauṣkare jale

tadidaṃ puṣkaraṃ jyeṣṭhaṃ bhavānyatra śramāturaḥ //
praviṣṭaḥ kārtikī cādya kṛttikāyogasaṃyutā

etadvīkṣya naro hyatra snānaṃ kuryājjalāśaye //
śraddhayā parayā yuktaḥ sa gacchati parāṃ gatim

ucchiṣṭena tvayā rājanharaṇāya hi kevalam //
etatsaroruhaṃ spṛṣṭaṃ tenedṛksaṃsthitaṃ phalam

//
// bṛhadbala uvāca // //
kathaṃ me syānmuniśreṣṭha kuṣṭhavyādhiparikṣayaḥ //
tapasā niyamenāpi vratenāpi kṛtena vai

// viśvāmitra uvāca // //
ārādhaya sahasrāṃśumasminkṣetre mahīpate //
tataḥ prāpsyasi saṃsiddhiṃ kuṣṭhanāśasamudbhavām

tacchrutvā sa munervākyaṃ bhūmipālo bṛhadbalaḥ //
tatkṣaṇātsthāpayāmāsa sūryasya pratimāṃ tadā

arcayāmāsa vidhivatpuṣpadhūpānulepanaiḥ //
śraddhayā parayā yukto ravivāre viśeṣataḥ//

upavāsaparo bhūtvā raktacandanasaṃyutaiḥ //
pūjayanraktapuṣpaiśca śraddhayā parayā yutaḥ

tataḥ saṃvatsarasyāṃte sa babhūva mahīpatiḥ //
kuṣṭha vyādhi vinirmukto dvādaśārkasamaprabhaḥ

tataḥ svaṃ rājyamāsādya bhuktvā bhogānanekaśaḥ //
dehāṃte dinanāthasya saṃprāpto maṃdiraṃ tathā

// // sūta uvāca // //
evaṃ tatra dvijaśreṣṭhā viśvāmitreṇa dhīmatā //
prakaṭaṃ sarvalokasya vihitaṃ puṣkaratrayam

yastatra kārtike māse kārttikyāṃ kṛttikāsu ca //
prakaroti naraḥ snānaṃ brahmalokaṃ sa gacchati

tathā yo bhāskaraṃ paśyedbṛhadvalapratiṣṭhitam //
vatsaraṃ ravivāreṇa yāvatkṛtvā kṣaṇaṃ naraḥ //
sa mucyate naro rogairyadi syādrogasaṃyutaḥ

nīrogo vā naraḥ sadyo labhate manasepsitam //
niṣkāmo mokṣamāpnoti prasādāttīkṣṇadīdhiteḥ

kārttikyāṃ kṛttikāyoge vṛṣotsargaṃ karoti yaḥ //
puṣkareṣu supuṇyeṣu so'śvamedhaphalaṃ labhet

eṣṭavyā bahavaḥ putrā yadyekopi gayāṃ vrajet //
yajeta vā'śvamedhena nīlaṃ vā vṛṣamutsṛjet

ekataḥ sarvatīrthāni sarvadānāni caikataḥ //
ekatastu vṛṣotsargaḥ kārtikyāṃ puṣkareṣu ca

yaścaitacchuṇuyānnityaṃ paṭhedvā śraddhayānvitaḥ //
saṃprāpya sarvakāmānvai brahmaloke mahīyate

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye tripuṣkaramāhātmyavarṇanaṃnāma paṃcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ