Skanda Purana · Chapter 6.40

// ṛṣaya ūcuḥ // //
yadeṣā bhavatā proktā brāhmī tatra mahāśilā //
mokṣadā sarvajaṃtūnāṃ tathā pātakanāśinī

sā kathaṃ sthāpitā tatra kiṃprabhāvā ca sūtaja //
etanno brūhi niḥśeṣaṃ na hi tṛpyāmahe vayam

// sūta uvāca // //
brahmalokaniviṣṭasya brahmaṇo' vyaktajanmanaḥ //
purā'bhūnmahatī cintā tīrthayātrāsamudbhavā

sarveṣāmeva devānāṃ saṃti tīrthāni bhūtale //
muktvā māṃ tanmayā kāryaṃ tīrthamekaṃ dharātale

yatra trikālamāsādya karma saṃdhyāsamudbhavam //
martyalokaṃ samāsādya karomi tadanaṃtaram

tathānyadapi yatkiñcitkarma dharmyaṃ hitāvaham //
tatkaromi yathānye'pi cakrurdevāḥ śivādayaḥ

na svarge'sti hi kṛtyānāmadhikāro'tra kaścana //
śubhānāṃ karmaṇāmeva kevalaṃ bhujyate phalam

tasmādyatra dharāpṛṣṭhe śileyaṃ nipatiṣyati //
trisaṃdhyaṃ tatra gantavyamanuṣṭhānārthameva hi

evamuktvā suvistīrṇāṃ śilāṃ tāmā sanodbhavām //
pracikṣepa dharāpṛṣṭhaṃ samuddiśya pitāmahaḥ

atha sā patitā bhūmau sarvaratnamayī śilā //
camatkārapure kṣetre sarvakṣetramahodaye

/
tata āgatya lokeśaḥ svayameva dharātalam //
tatkṣetraṃ vīkṣayāmāsa vyāptaṃ tīrthaiḥ samantataḥ

tataḥ puṇyatame deśe dṛṣṭvā tāṃ samupasthitām //
śilāmānaṃdamāpannaḥ provāca tadanantaram

aho dhanyatamo matto nānyo'sti bhuvanatraye //
sarvatīrthamaye kṣetre yato jātātra saṃsthitiḥ ///३//
salilena vinā yasmānna kriyā saṃpravartate //
tasmādatra mayā kāryaḥ śucitoyo mahāhradaḥ

tataḥ saṃciṃtayāmāsa svasutāṃ ca sarasvatīm //
jana saṃsparśabhītyā ca pātālatalavāhinīm

atha bhūmitalaṃ bhittvā prādurbhūtā mahānadī //
tāṃ śilāmamalaistoyaiḥ kṣālayantī samaṃtataḥ

atha mūrtimatī bhūtvā provāca prapitāmaham //
kimarthaṃ saṃsmṛtā devamamādeśaḥ pradīyatām///७//
// brahmovāca // //
tvayātraiva sadā stheyaṃ śilāyāṃ mama saṃnidhau //
saṃdhyātraye'pi tvattoyairyena kṛtyaṃ karomyaham

tathā ye mānavāḥ snānaṃ kariṣyaṃti jale tava //
te yāsyaṃti parāṃ siddhiṃ durlabhāṃ devā mānuṣaiḥ

// sarasvatyuvāca // //
ahaṃ kanyā suraśreṣṭha pātālatalavāhinī //
janasparśabhayādbhītā nāgacchāmi mahītale

tavādeśo'nyathā naiva mayā kāryaḥ kathaṃcana //
evaṃ matvā suraśreṣṭha yadyuktaṃ tatsamācara

// brahmovāca // //
tavārthe kalpayiṣyāmi sthāne'traiva mahāhradam //
agamyaṃ sarvamartyānāṃ tatra tvaṃ sthātumarhasi

evamuktvā sa deveśaścakhāna ca mahāhradam //
tataḥ sarasvatī tatra svasthānamakaro datha

tato dṛṣṭiviṣānsarpānādideśa pitāmahaḥ //
yuṣmābhiḥ sarvadā stheyaṃ hradesmiñchāsanānmama

yathā sarasvatīṃ martyā na spṛśaṃti kathaṃcana //
bhavadbhiḥ sarvathā kāryaṃ tathā pannagasattamāḥ

// sūta uvāca // //
evaṃ brahmā vyavasthāpya tatra kṣetre sarasvatīm //
tāṃ ca citraśilāṃ madhye brahmalokaṃ jagāma ha

atha maṃkaṇakonāma maharṣiḥ saṃśitavrataḥ //
kṣetre tatra samāyāto viṣavidyāvicakṣaṇaḥ

sakramādbhramamāṇastu tasminsarpābhirakṣite //
taṃ muniṃ veṣṭayāmāsurbabandhuścaiva pāśakaiḥ

so'pi vidyābalātsarpānnirviṣāṃstāṃścakāraha //
tatra snātvā śucirbhūtvā kṛtvā ca pitṛtarpaṇam //
niṣkrāṃtaḥ salilāttasmātkṛtakṛtyo mudānvitaḥ

tataścakre muniryāvatsamyakkuśaparigraham //
darbhāgreṇāsya hastāgraṃ pāṭitaṃ tāvadeva hi

atha tasmātkṣatājjātastasya śākaraso mahān //
taṃ dṛṣṭvā sa viśeṣeṇa harṣito vismayānvitaḥ

siddho'hamiti vijñāya nṛtyaṃ cakre tataḥ param //
brāhmīṃ śilāṃ samāruhya ānaṃdāśrupariplutaḥ

athaivaṃ nṛtyamānasya munestasya mahātmanaḥ //
lāsyaṃ cakre tataḥ sarvaṃ jagatsthāvarajaṃgamam

camatkārapuraṃ kṛtsnaṃ bhagnaṃ naṣṭā dvijottamāḥ //
prāsādairdhvaṃsitaistatra hāhākāro mahānabhūt

]tato devagaṇāḥ sarve taddṛṣṭvā tasya ceṣṭitam//
lāsyasya vāraṇārthāya procurvṛṣabhavāhanam

anena nṛtyamānena jagatsthāvarajaṃgamam //
nṛtyaṃ karoti deveśa tasmādgatvā nivāraya

nānyaḥ śaktaḥ suraśreṣṭha munimenaṃ kathaṃcana //
niṣedhayitumīśāna tataḥ kuru jagaddhitam

atha teṣāṃ vacaḥ śrutvā bhagavānvṛṣabhadhvajaḥ //
kṛtvā rūpaṃ dvijeṃdrasya tatsakāśamupādravat

abravīcca mune kasmāttvayaitannṛtyate'dhunā //
tasmātkāryaṃ vadāśu tvaṃ paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ

evamuktaḥ sa vipreṃdraḥ śaṃkareṇa dvijottamāḥ //
hastaṃ saṃdarśayāmāsa tasya śākarasānvitam

kiṃ napaśyasi me brahmankarācchākaraso mahān//
saṃjātaḥ kṣatavaktreṇa tasmātsiddhirupasthitā

etasmātkāraṇādvipra nṛtyametatkaromyaham//
ānaṃdaṃ paramaṃ prāpya siddhijaṃ siddhasattama

evaṃ tu vadatastasya bhagavānvṛṣabhadhvajaḥ //
aṃguṣṭhaṃ tāḍayāmāsa svāṃgulyagreṇa tatkṣaṇāt

niścakrāma tato bhasma himasphaṭikasaṃnibham//
kṣatāgrātsahasā tasya mahāvismayakārakam

tataḥ provāca taṃ vipraṃ sa devo dvijasattamāḥ //
yasyāṃguṣṭhāgrato mahyaṃ niṣkrāṃtaṃ bhasma pāṃḍuram

tathāpyahaṃ muniśreṣṭha na nṛtyaṃ kartumutsahe //
tvaṃ punarnṛtyase kasmādapi śākarasekṣaṇāt//

virāmaṃ kuru tasmāttvaṃ nṛtyādasmādvigarhitāt //
tapaḥ kṣarati viprendra nṛtyagītāddvijanmanaḥ

athāsau tatsamudvīkṣya kṣatādbhasmavisarjanam //
nṛtyaṃ vrīḍānvitastyaktvā tasya cakre namaskṛtim

abravīttvāmahaṃ manye nānyaṃ devānmaheśvarāt //
tasmātkuru prasādaṃ me yathā na syāttapaḥkṣatiḥ

// śrībhagavānuvāca // //
tapaste matprasādena vṛddhiṃ śasyati nityaśaḥ //
sthāne'tra bhavatā sārdhamahaṃ sthāsyāmi sarvadā

ānanditena bhavatā prārthito'haṃ yato mune //
ānandeśvarasaṃjñastu khyātiṃ yāsyāmi bhūtale //
etatpuraṃ ca me nāmnā ānandākhyaṃ bhaviṣyati

evamuktvā mahādevo gataścādarśanaṃ tataḥ //
so'pi maṃkaṇakastatra tapastepe munīśvaraḥ

atha te pannagāḥ procuḥ praṇipatya munīśvaram//
bhagavannirviṣāḥ sarve vayaṃ hi bhavatā kṛtāḥ

tasmātkuru prasādaṃ no yathā syāddāruṇaṃ viṣam //
no cedvayaṃ gamiṣyāmaḥ sarvaloka parābhavam

// maṃkaṇaka uvāca // //
anṛtaṃ na mayā proktaṃ svaireṇāpi kadācana //
tasmādevaṃvidhāḥ sarve jalasarpā bhaviṣyatha

//
// sūta uvāca // //
tataḥprabhṛti saṃjātā jalasarpā mahītale //
tadvadrūpā dvijihvāśca kevalaṃ viṣavarjitāḥ

atha tasminhrade martyāḥ snātvā sārasvate śubhe //
spṛṣṭvā citraśilāṃ tāṃ ca prayāṃti paramāṃ gatim

atha bhītaḥ sahasrākṣo gatvā devaṃ pitāmaham //
yamena sahitastūrṇaṃ provācedaṃ vacastadā

tvatprasādātsamudvīkṣya gacchaṃti manujā divam //
pitāmaha mahātīrthaṃ yattvayā vihitaṃ kṣitau //
sārasvataṃ narāstatra snātvā yāṃti triviṣṭapam

api pāpasamācārāḥ sarvadharmabahiṣkṛtāḥ //
tatra snātvā śilāṃ spṛṣṭvā tadaivāyāṃti sadgatim

// yama uvāca // //
apramāṇaṃ vibho karma saṃprayātaṃ mamocitam //
śubhāśubhaparijñānaṃ sarveṣāmeva dehinām

tasmāttyaja tvaṃ māṃ deva yadvā tattīrthamuttamam//
yatprabhāvājjanairhīnāḥ saṃjātā narakā mama

tasya tadvacanaṃ śrutvā yamasya prapitāmahaḥ //
prāha pārśvasthitaṃ śakraṃ tattīrthaṃ naya saṃkṣayam

tataḥ śakro hradaṃ gatvā pūrayāmāsa pāṃsubhiḥ //
hradaṃ sārasvataṃ taṃ ca tāṃ ca citraśilāṃ dvijāḥ

adyāpi manujaḥ samyakta sminsthāne vyavasthitaḥ //
yaḥ karoti tapaścaryāṃ sa śīghaṃ siddhimāpnuyāt

so'pi maṃkaṇakastatra sārddhaṃ devena śaṃbhunā //
tiṣṭhatyadyāpi vipreṃdra pūritaṃ caiva pāṃsubhiḥ

liṃgaṃ maṃkaṇakanyastaṃ tatrāsti sumahodayam //
tatspṛṣṭvā mānavāḥ pāpairmucyaṃte dvijasattamāḥ

māgha śuklacaturdaśyāṃ yastaṃ pūjayate naraḥ //
sa pāpairapi saṃyuktaḥ śivaloke mahīyate

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye citraśilāmāhātmyavarṇanaṃnāma catvāriṃśo'dhyāyaḥ