Skanda Purana · Chapter 6.32

// sūta uvāca // //
tathānyo'sti dvijaśreṣṭhāstasminkṣetre śubhāvahe //
saptarṣīṇāṃ suvikhyāta āśramaḥ sarvakāmadaḥ

tatra śrāvaṇamāsasya paṃcadaśyāṃ samāhitaḥ //
yaḥ karoti naraḥ snānaṃ sa labhedvāṃchitaṃ phalam

kandamūlaphalaiḥ śākairyastatra śrāddhamācaret //
sa prāpnoti phalaṃ kṛtsnaṃ rājasūyāśvamedhayoḥ

paṃcamyāṃ śuklapakṣe tu māsi bhādrapade dvijāḥ //
yastānpūjayate bhaktyā puṣpadhūpānulepanaiḥ //
vidhinānena viprendrāḥ sarvāneva yathākramam

ॐ atraye namaḥ //
ॐ vasiṣṭhāya namaḥ //
ॐ kaśyapāya namaḥ //
ॐ bharadvājāya namaḥ //
ॐ gautamāya namaḥ //
ॐ kauśikāya namaḥ //
ॐ jamadagnaye namaḥ //
ॐ aruṃdhatyai namaḥ //
// pūjāmaṃtraḥ // //
jahnukanyāpavitrāṃgā gṛhītajapamālikāḥ //
gṛhṇaṃtvarghaṃ mayā dattamṛṣayaḥ sarvakāmadāḥ

// ṛṣaya ūcuḥ // //
tatra saptarṣibhistīrthaṃ kasminkāle vyavasthitam //
vistarātsūtaja brūhi paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ

// sūta uvāca // //
anāvṛṣṭiḥ purā jātā loke dvādaśavārṣikī //
sarvoṣadhikṣayo jātastato lokāḥ kṣayārditāḥ

asthiśeṣā nirutsāhāstyaktadharmavratakriyāḥ //
abhakṣyabhakṣaṇaparāstathaivāpeyapāyinaḥ

tyajaṃti mātaraḥ putrānkalatrāṇi tathā narāḥ //
bhṛtyānsvānapi vitteśāḥ kā kathānyasamudbhavān

saṃtyaktānyagnihotrāṇi brāhmaṇairyājakairapi //
vratāni vratibhirdāṃtairapi vṛddhatamairdvijāḥ

dṛśyate caiva yatraiva sasyaṃ vāpi kathaṃcana //
hriyate lajjayā hīnaistatra kṣutkṣāmakairnaraiḥ

evamannakṣaye jāte pīḍite dharaṇītale //
saptarṣayaḥ kṣudhāviṣṭā babhramustatratatra ca

atriścaiva vasiṣṭhaśca kaśyapaḥ sumahātapāḥ //
bharadvājastathā cānyo gautamaḥ saṃśitavrataḥ//
kauśiko jamadagniśca tathaivāruṃdhatī satī

atha teṣāṃ samastānāṃ caṃḍābhūtparicārikā //
paśuvaktrastathā bhṛtyo vinayena samavitaḥ

tataste viṣayaṃ prāptā vṛṣādarbhimahīpateḥ //
kṣutkṣāmā munayo'tyarthaṃ deśe cānartasaṃjñake

tatra bhikṣākṛte bhrāṃtāstataścaiva gṛhādgṛham //
na grāsamapi sasyasya prāpnuvaṃste dvijottamāḥ ///६//
tatastaiḥ patito bhūmau dṛṣṭo mṛtakumārakaḥ //
maṃtrayitvā mithaḥ paścādgṛhīto bhakṣaṇāya ca

apacanyāvadagnau taṃ kṣudhayā paripīḍitāḥ //
vṛṣādarbhirnṛpaḥ prāptaḥ śrutvā teṣāṃ viceṣṭitam

// vṛṣādarbhiruvāca // //
kimidaṃ garhitaṃ karma kriyate munisattamāḥ //
rākṣasānāmayaṃ dharmo mahāmāṃsasya bhakṣaṇam

so'haṃ sasyaṃ pradāsyāmi grāmānvrīhīnyavānapi//
mama vākyādasaṃdigdhaṃ tyajardhvaṃ mṛtabālakam

// ṛṣaya ūcuḥ // //
prāyaścittaṃ samādiṣṭaṃ mahāmāṃsasya bhakṣaṇāt //
pratigrahasya bhūpālā dāpatkāle'pi no nṛpa

paścāttapaścariṣyāmo mahāmāṃsasamudbhavam //
pātakaṃ nāśayiṣyāmo bhakṣayāmo vayaṃ tataḥ

// vṛṣādarbhi ruvāca // //
pratigraho dvijātīnāṃ proktā vṛttiraniṃditā //
grāhyo mattastataḥ sarvairnātra kāryā vicāraṇā

// ṛṣaya ūcuḥ // //
rāja pratigraho ghoro madhvāsvādo viṣopamaḥ //
sa dūrādbrāhmaṇaistyājyo viśeṣātkṛtibhirnṛpa

daśasūnāsamaścakrī daśacakrisamo dhvajī //
daśa dhvajisamā veśyā daśaveśyāsamo nṛpaḥ

daśasūnāsahasreṇa tulyo rājapratigrahaḥ //
kastasya pratigṛhṇāti lobhāḍhyo brāhmaṇo yathā

rauravādiṣu sarveṣu narakeṣu sa pacyate //
tasmādgaccha gṛhe bhūpa svasti te'stu sadaiva hi

vayamanyatra yāsyāmo grahīṣyāmo na te dhanam //
evamuktvātha te sarve munayaḥ śaṃsitavratāḥ

parityajya kumāraṃ taṃ mṛtaṃ tamapi bhūmipam //
camatkārapuraṃ kṣetraṃ samuddiśya tato yayuḥ

so'pi rājā tatastaistu bhartsito'tiruṣānvitaḥ //
jijñāsārthaṃ tatasteṣāṃ cakre karma dvijottamāḥ

tataḥ suvarṇapūrṇāni vidhāyodumbarāṇi ca //
teṣāṃ mārgāgrato bhūmau samaṃtādatha cākṣipat

// sūta uvāca // //
atha te munayo dṛṣṭvā patitāni dharātale //
udumbarāṇi saṃdṛṣṭvā jagṛhuḥ kṣudhayārditāḥ

atha tāni samālakṣya gurūṇi munisattamāḥ //
atrirekaṃ parisphoṭya suvarṇaṃ vīkṣya cābravīt

//
// atriruvāca // //
nāsmākaṃ munayo'jñānaṃ nāsmākaṃ gṛhabuddhayaḥ //
haimānimānvijānaṃto grahīṣyāma udumbarān

tasmādetāni saṃtyajya hemagarbhāṇi dūrataḥ //
udumbarāṇi yāsyāmaḥ phalāni vigataspṛhāḥ

sārvabhaumo mahīpāla eko'nyaśca nirīhakaḥ //
subhagastu tayornityaṃ bhūyādbhūyo nirīhakaḥ

dharmārthamapi viprāṇāṃ saṃcayo'rthasya garhitaḥ //
prakṣālanāddhi paṃkasya dūrādasparśanaṃ varam //

tyajataḥ saṃcayānsarvānyāṃti hānimupadravāḥ //
na hi sarvārthavānkaściddṛśyate nirupadravaḥ

nirdhanatvaṃ tathā rājyaṃ tulāyāṃ dhārayedbudhaḥ //
akiṃcanatvamadhikaṃ jāyate saṃmatirmama

// kaśyapa uvāca // //
anartho'yaṃ mune prāpto yadarthasya parigrahaḥ //
arthaiśvaryavimūḍhātmā śreyasā mucyate hi saḥ

arthasaṃpadvimohāya vimoho narakāya ca //
tasmādarthaṃ prayatnena śreyo'rthī dūratastyajet //

yorthena sādhyate dharmaḥ kṣayiṣṇuḥ sa prakīrtitaḥ //
yaḥ punastapasā sādhyaḥ sa mokṣāyeti me matiḥ

// bharadvāja uvāca // //
jīryaṃti jīryataḥ keśā daṃtā jīryaṃti jīryataḥ //
cakṣuḥ śrotre tathā puṃsastṛṣṇaikā taruṇāyate

sūcyā sūtraṃ yathā vastraṃ saṃcārayati sūcikā //
tadvatsaṃsārasūtraṃ ca vāṃchayātmā nayatyasau /// ४४ //
yathā śṛṃgaṃ hi kāyena varddhamānena vardhate/
tadvattṛṣṇāpi vittena varddhamānena varddhate

anaṃtapārā duṣpūrā tṛṣṇā duḥkhaśatāvahā//
adharmabahulā caiva tasmāttāṃ parivarjayet

gautama uvāca//
saṃtuṣṭaḥ kena cālyo'sti phalairapi vivarjitaḥ//
sarvopīndriyalaulyena saṃkaṭe bhramati dvijāḥ

sarvatra saṃpadastasya saṃtuṣṭaṃ yasya mānasam//
upānadgūḍhapādasya nanu carmāstṛteva bhūḥ

saṃtoṣāmṛtatṛptānāṃ yatsukhaṃ śāṃtacetasām //
kutastaddhanalubdhānāmitaścetaśca dhāvatām

asaṃtoṣaḥ paraṃ duḥkhaṃ saṃtoṣaḥ paramaṃ sukham //
sukhārthī puruṣastasmātsaṃtuṣṭaḥ satataṃ bhavet

// viśvāmitra uvāca // //
kāmaṃ kāmayamānasya yadi kāmaḥ sa sidhyati //
tathānyo jāyate puṃsastatkṣaṇādeva kalpitaḥ

na jātu kāmī kāmānāṃ sahasrairapi tuṣyati //
haviṣā kṛṣṇavartmeva vāṃchā tasya vivardhate //

kāmānabhilaṣanmohānna naraḥ sukhamāpnuyāt //
śyenālayatarucchāyāṃ vrajanniva kapiñjalaḥ

nityaṃ sāgaraparyantāṃ yo bhuṅkte pṛthivīmimām //
tulyāśmakāścanaścaiva sa kṛtārtho mahīpateḥ

// jamadagniruvāca // //
yo'rthaṃ prāpyādhamo vipraḥ śocitavyepi hṛṣyati //
na ca paśyati mandātmā narakaṃ cā kutobhayaḥ

pratigrahasamarthānāṃ nivṛttānāṃ pratigrahāt //
ya eva dadatāṃ lokāsta evāpratigṛhṇatām

arundhatyuvāca//
bisataṃturyathā'nanto nālamāsādya saṃsthitaḥ//
tṛṣṇā caivamanādyantā sthitā dehe śarīriṇām

yā dustyajā durmatibhiryā na jīryati jīryataḥ//
yā'sau prāṇāntiko rogastāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham

caṇḍovāca//
sarpādivaddhanādyasmādbibhyatīme mameśvarāḥ //
yatastato viśeṣeṇa kasmāttasmādbhayaṃ mama

//
paśumukha uvāca//
yadācaranti vidvāṃsaḥ sadā dharmaparāyaṇāḥ/.
tadeva viduṣā kāryamātmano hitamicchatā

sūta uvāca//
ityuktvā hemagarbhāṇi tyaktvā tāni phalāni ca//
ṛṣayo jagmuranyatra sarva eva dṛḍhavratāḥ

/
camatkārapurekṣetre viviśuste tataḥ param //
dadṛśuḥ sahasā prāptaṃ parivrājaṃ śunomukham

tenaiva sahitāstatra gatvā kiñcidvanāntaram//
dṛṣṭavantastato hṛdyaṃ saraḥ paṃkajaśobhitam

tato bubhukṣayāviṣṭā bisānyādāya bhūriśaḥ //
tīre nikṣipya sarasaścakruḥ puṇyāṃ jala kriyām

athottīryajalātsarve te sametya parasparam //
bisāni tānyapaśyanta idaṃ vacanamabruvan

//ṛṣaya ūcuḥ // //
kena kṣudhābhitaptānāmasmākaṃ nirdayātmanā //
mṛṇālāni samastāni sthānādasmāddhṛtāni ca

te śaṃkamānā anyonyamṛṣayaḥ śaṃsitavratāḥ //
pracakruḥ śapathānraudrānātmanaḥ praviśuddhaye

// kaśyapa uvāca // //
sarvabhakṣaḥ sadā so'stu nyāsalobhaṃ karotu vā //
kūṭasākṣitvamabhye tu bisastainyaṃ karoti yaḥ

dharmaṃ karotu daṃbhena rājānaṃ copasevatām //
madhumāṃsaṃ sadāśnātu bisastainyaṃ karoti yaḥ // ६९ / //
// vasiṣṭha uvāca // //
anṛtau maithunaṃ yātu divā vāpyatha parvaṇi //
atithiḥ syāttato'nyonyaṃ bisastainyaṃ karoti yaḥ

//
// bharadvāja uvāca // //
yodhigamya guroḥ śāstraṃ niṣkrayaṃ na prayacchati //
tasyainasā sa yuktostu bisastainyaṃ karoti yaḥ

nṛśaṃso'stu sa sarvatra samṛddhyā cāpyahaṃkṛtaḥ //
matsarī piśunaścaiva bisastainyaṃ karoti yaḥ

// viśvāmitra uvāca // //
ekākī mṛṣṭama śnātu praśaṃsyādatha cātmanaḥ //
vedavikrayakartāstu bisastainyaṃ karoti yaḥ

// jamadagniruvāca // //
kanyāṃ yacchatu vṛddhāya sa bhūyādvṛṣalī patiḥ //
astu vārdhuṣiko nityaṃ bisastainyaṃ karoti yaḥ

gautama uvāca // //
sa gṛhṇātvavikādānaṃ karotu hayavikrayam//
prakaro tu gurorniṃdāṃ bisastainyaṃ karoti yaḥ

// atriruvāca // //
mātaraṃ pitaraṃ nityaṃ durmatiḥ so'vamanyatām //
śūdraṃ pṛcchatu dharmārthaṃ bisastainyaṃ karoti yaḥ

pratiśrutya na yo dadyādbrāhmaṇāya gavādikam //
tasyainasā sa yujyeta bisastainyaṃ karoti yaḥ //-७७ //
// aruṃdhatyuvāca // //
karotu patyuḥ pūrvaṃ sā bhojanaṃ śayanaṃ tathā //
nārī duṣṭasamācārā bisastainyaṃ karoti yā

// caṇḍovāca // //
svāminaḥ pratikūlāstu dharmadveṣaṃ karotu ca//
sādhudveṣaparā caiva bisastainyaṃ karoti yā

paśumukha uvāca // //
svāmidroharato nityaṃ sa bhūyātpāpakṛnnaraḥ //
sādhu dveṣaparaścaiva bisastainyaṃ karoti yaḥ

// śunomukha uvāca // //
vedānsa paṭhatu nyāyādgṛhasthaḥ syātpriyātithiḥ //
satyaṃ vadatu cājasraṃ bisastainyaṃ karoti yaḥ

// ṛṣaya ūcuḥ // //
iṣṭa eva dvijātīnāṃ yastvayā śapathaḥ kṛtaḥ //
bisastainyaṃ hi cāsmākaṃ tannūnaṃ bhavatā kṛtam

// śunomukha uvāca // //
mayā hṛtāni sarveṣāṃ bisānīmāni vo dvijāḥ //
dharmānvai śrotukāmena māṃ jānīta puraṃdaram

yuṣmākaṃ parituṣṭo'smi lobhābhāvāddvijottamāḥ //
tasmātsvargaṃ mayā sārddhaṃ śīghramāgamyatāmiti /ā ८४ //
// ṛṣaya ūcuḥ // //
mokṣamārgaṃ samāsaktā na vayaṃ svargalipsavaḥ //
tasmāttapaścariṣyāmaḥ sarasīha vimuktaye

pūrṇā sāgaraparyaṃtāṃ caritvā pṛthivī mimām //
prāṇayātrāṃ prakurvāṇā mṛṇālairmunisattamāḥ //
tasmādgaccha tava śreyo bhūyādasmātsamāgamāt

// śakra uvāca // //
na vṛthā darśanaṃ me syātkadācidapi suvratāḥ //
tasmādgṛhṇīta yaccitte sadābhīṣṭaṃ vyavasthitam

// ṛṣaya ūcuḥ // // ,
āśramo'yaṃ suvikhyāto bhūyācchakra mahītale //
nāmnāsmākaṃ tathā nṛṇāṃ sarvapātakanāśanaḥ

vayaṃ sthāsyāmahe nityamatraiva surasattama //
tapo'rthaṃ bhāvitātmāno yāvanmokṣagatirdhruvā

// indra uvāca // //
trailokye'pi suvikhyāta āśramo vo bhaviṣyati //
tathā kāmapradaścaiva lokānāṃ saṃbhaviṣyati

yo yaṃ kāmamabhidhyāya śrāddhamatra kariṣyati //
śrāvaṇe paurṇamāsyāṃ ca sa taṃ sarvamavā psyati

niṣkāmo vā naro yastu śrāddhaṃ dānamathāpi vā //
prakariṣyati mokṣaṃ sa samavāpsyatyasaṃśayam

ye cātra dehaṃ tyakṣyaṃti yuṣmākaṃ cāśrame śubhe //
api pāpasamāyuktāste yāsyaṃti parāṃ gatim

iṃgudairbadarairvāpi bilvairbhallātakairapi //
pitṝnuddiśya yaḥ śrāddhaṃ kariṣyati samāhitaḥ

sa yāsyati parāṃ siddhiṃ durlabhāṃ tridaśairapi //
sarvapāpavinirmuktaḥ stūyamānaśca kiṃnaraiḥ

//
// sūta uvāca // //
evamuktvā sahasrākṣastaiḥ sarvairabhinaṃditaḥ ०/
jagāmādarśanaṃ te'pi sthitāstatra dvijottamāḥ

tataḥ kāle gate te'pi kṛtvā tīvraṃ mahattapaḥ //
saṃprāptāḥ paramaṃ sthānaṃ jarāmaraṇavarjitam

taistatra sthāpitaṃ liṅgaṃ devadevasya śūlinaḥ //
tasya saṃdarśanādeva naraḥ pāpādvimucyate

yastalliṃgaṃ punarbhaktyā puṣpadhūpānulepanaiḥ //
arcayetsa dhruvaṃ muktiṃ prāpnoti dvijasattamāḥ

etatpavitra māyuṣyaṃ sarvapātakanāśanam//
saptarṣoṇāṃ samākhyātamāśramasyānukīrtanam

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye saptarṣyāśramamāhātmyavarṇanaṃnāma dvātriṃśo'dhyāyaḥ