Skanda Purana · Chapter 6.272

ṛṣaya ūcuḥ // /
yadetadbhavatā proktamīśānasya mahīpateḥ//
īśvareṇa purā dattamāyuryāvatsvavāsaram

kiṃpramāṇaṃ bhavettasya divasasya bravīhi naḥ //
// sūta uvāca // //
ahaṃ vaḥ kīrtayiṣyāmi pramāṇaṃ divasasya tu

māheśvarasya viprendrāḥ śrūyatāṃ gadataḥ sphuṭam //
nimeṣasya caturbhāgastruṭiḥ syāttaddvayaṃ lavaḥ

lavadvayaṃ yavaḥ proktaḥ kāṣṭhā te daśa paṃca ca //
triṃśatkāṣṭhāḥ kalāmāhuḥ kṣaṇastriṃśatkalo mataḥ

kṣaṇaiḥ ṣaṣṭyā palaṃ proktaṃ ṣaṣṭyā teṣāṃ ca nāḍikā //
nāḍikādvitayenaiva muhūrtaṃ parikīrtitam

triṃśanmuhūrttamuddiṣṭamahorātraṃ manīṣibhiḥ //
māsastriṃśadahorātraidvau dvau māsāvṛtuṃ viduḥ

ṛtutrayaṃ cāpyayanamayane dve tu vatsaram //
mānuṣāṇāṃ hi sarveṣāṃ sa eva parikīrtitaḥ

sa devānāmahorātraṃ purāṇajñāḥ pracakṣate //
ayanaṃ cottaraṃ śuklaṃ yaddevānāṃ dinaṃ ca tat //
yaddakṣiṇaṃ tu sā rātriḥ śubhakarmavigarhitā

yathā supto na gṛhṇāti kiṃcidbhogādikaṃ naraḥ //
tathā devāśca yajñāṃśānna gṛhṇanti kathaṃ cana

anenaiva tu mānena mānavena dvijottamāḥ //
lakṣaiḥ saptadaśākhyaistu vatsarāṇāṃ prakīrtitam

aṣṭāviṃśatsahasraistu vatsarāṇāṃ kṛtaṃ yugam //
tasmiñchveto'bhavadviṣṇurbhagavānyo jagadguruḥ

lokāḥ pāpavinirmuktāḥ śāṃtā dāṃtā jitendriyāḥ //
dīrghāyuṣastathā sarve sadaiva tapasi sthitāḥ

yo yathā janma cāpnoti tathā sa mriyate naraḥ//
na putrasaṃbhavo mṛtyurvīkṣyate janakaiḥ kvacit

kāmaḥ krodhastathā lobho daṃbho matsara eva ca //
na jāyate nṛṇāṃ tatra yuge tu dvijasattamāḥ

tatastretāyugaṃ bhāvi dvitīyaṃ munisattamāḥ //
pādenaikena pāpaṃ tu raudraṃ dharme tadāviśat

tato raktatvamabhyeti bhagavānmadhusūdanaḥ //
pāpāṃśe'pi ca saṃprāpte sasparddho jāyate janaḥ

svargamārgakṛte sarve cakruryajñāṃstataḥ param //
agniṣṭomādikāṃstatra bahuhomādikāṃstathā

devalokāṃstato yāṃti mūlādyāvaccaturdaśa //
brahmalokasya paryaṃtaṃ svakīyairya jñakarmabhiḥ

kiṃcitsvalpāyuṣastatra jāyante spardhayā'nvitāḥ //
paraṃ tatrāpi no yāṃti mṛtyuṃ putrāḥ kathaṃcana

janake vidyamāne ca sva lpadoṣāḥ prakīrtitāḥ //
kāmakrodhādayo ye ca bhavaṃti na bhavaṃti ca

ekayā velayā tatra vāpitaṃ sasyamuttamam //
saptavārānpragṛhṇaṃti vaiśyāḥ kṛṣiparāyaṇāḥ

sarvā ghaṭasravā gāvo mahiṣyaśca caturguṇāḥ //
prayacchaṃti tathā kṣīramuṣṭryastāsāṃ caturguṇam

ajāvikāstathā pādaṃ nāryaḥ sarvāstathaiva ca //
vedādhyayanasaṃpannāḥ pratigrahavivarjitāḥ //
śāpānugrahakṛtyeṣu samarthāḥ saṃbhavaṃti ca २३ //
kṣatriyāḥ kṣātradharmeṇa pālayaṃti vasuṃdharām //
na tatra dṛśyate cauro na ca jāraḥ kathaṃcana //
svadharmaniratāḥ sarve varṇāścaiva vyavasthitāḥ

tacca dvādaśabhirlakṣairvatsarāṇāṃ prakīrtitam //
ṣaṇṇavatyā sahasraistu dvitīyaṃ yugamuttamam

tataśca dvāparaṃ bhāvi tṛtīyaṃ dvijasattamāḥ //
dvau pādau tatra pāpasya dvau ca dharmasya saṃsthitau//
bhagavānvāsudevaśca kapilastatra jāyate

taccāṣṭalakṣamānena vatsarāṇāṃ prakīrtitam //
catuḥṣaṣṭibhiranyaistu sahasrāṇāṃ dvijottamāḥ

kāmaḥ krodhastathā lobho daṃbho matsara eva ca //
ṣaḍete tatra jāyaṃte īrṣyā caiva tu saptamī

atha saṃsevitāstaistu mānavāśca parasparam //
viruddhāṃśca prakurvaṃti nāpnuvaṃti yathā divam

kecittatrāpi jāyaṃte śāṃtā dāṃtā jiteṃdriyāḥ //
na sarve'pi dvijaśreṣṭhā yato'rddhaṃ pātakasya tu

tataḥ kaliyugaṃ proktaṃ caturthaṃ ca sudāruṇam //
ekapādo vṛṣo yatra pāpaṃ pādaistribhiḥ sthitam

kṛṣṇatvaṃ yāti devo'pi tatra caiva caturbhujaḥ //
eka pādo'pi dharmasya yāvattāvatpravartate

paścānnāśaṃ samabhyeti yāvattāvacchanaiḥśanaiḥ //
pramāṇaṃ tasya nirdiṣṭaṃ lakṣāścatvāra eva hi

dvātriṃśacca sahasrāṇi yugasyaivāṃtimasya ca //
kalinā tatra saṃpṛṣṭā martyāḥ sarve parasparam

vibudhaiste pravartaṃte rāgadveṣaparāyaṇāḥ //
yasyayasya gṛhe vittaṃ tathā nāryo manoramāḥ

tenatena samaṃ maitrīṃ kalau kurvaṃti mānavāḥ //
vidhavānāṃ yatīnāṃ ca sarveṣāṃ ca tapasvinām

lokadvayavināśaḥ syādyataśceto na śudhyati //
prāvṛṭkāle'pi saṃprāpte durbhikṣeṇa prapīḍitāḥ

bhramaṃti ca kalau lokā gaganāsaktadṛṣṭayaḥ//
jānāti cāpi tanayaḥ pitā cennidhanaṃ vrajet // ३८ /
tatohaṃ gṛhapo bhūyāṃ bāṃdhavo hyapi bāṃdhavam //
snuṣāpi vetti cittena yadi śvaśrūḥ kṣayaṃ vrajet

mama syādgṛha aiśvaryaṃ tatsarvaṃ nānyathā vrajet //
kāvyairupahatā vedāḥ putrā jāmātṛkaistathā

śālakairbāṃdhavāścaiva hyasatībhiḥ kulastriyaḥ //
śūdrāstapasvinaścaiva śūdrā dharmasya sūcakāḥ

brāhmaṇānāṃ tataḥ śūdrā upadeśaṃ vadaṃti ca //
alpodakāstathā meghā alpasasyā ca medinī

alpakṣīrāstathā gāvaḥ kṣīre sarpistathā'lpakam /
sarvabhakṣāstathā viprā nṛpā niṣkaruṇāstataḥ //
kṛṣyā lajjaṃti vaiśyāśca śūdrā brāhmaṇapreṣakāḥ

hetuvādaratā ye ca bhaṃḍaṃvidyāparāśca ye //
tete syurbhūmipālasya sadā'bhīṣṭāḥ kalau yuge

śvaḥśvaḥpāpīyadivasāḥ pṛthivī gatayauvanā /
atikrāṃta śubhāḥ kālāḥ paryupasthitadāruṇāḥ

yathāyathā yugaṃ bhāvi vṛddhiṃ yāṃti striyo narāḥ //
tathātathā prayāṃti sma laghutāṃ jaṃtubhiḥ saha

dvādaśame caiva kanyā syādbhartṛsaṃyutā

tataḥ ṣoḍaśame varṣe narāḥ palitayauvanāḥ //
śaucācāraparityaktā nijakāryaparāstathā

bhaviṣyaṃti yugasyāṃte narāḥ aṃguṣṭhamātrakāḥ //
gṛhaṃ ca te'tha kurvaṃti bilairākhusamudbhavaiḥ

tathā prāvaraṇaṃ teṣāṃ kṛmivastraṃ bhaviṣyati //
ekavarṇā bhaviṣyaṃti varṇāḥ sarve tataḥ paraḥ //
mlechībhūtā durācārā dharmakṛtyavidūṣakāḥ

/
evaṃ jāte tato loke brāhmaṇo haripiṃgalaḥ //
kalkigotrasamutpannastānsarvā nsūdayettataḥ

paścātkṛtayugaṃ bhāvi bhūyo'pi dvijasattamāḥ

evaṃ yugasahasreṇa saṃprāptena tataḥ param //
brahmaṇo divasaṃ bhāvi rātriścaiva tataḥ param

tataścānena mānena ṣaṣṭyā yuktaistribhiḥ śataiḥ //
brahmaṇo vatsaraṃ bhāvi keśavasya ca taddinam

ātmīye jīvite brahma yāvadvarṣaśataṃ sthitaḥ //
keśavo'pi svamānena varṣāṇāṃ jīvite śatam

varṣeṇa vāsudevasya dinaṃ māheśvaraṃ bhavet //
nijamānena sopyatra yāva dvarṣaśataṃ sthitaḥ

tataḥ śaktisvarūpaḥ syātso'kṣayī kīrtyate yataḥ //
sadāśivasya niḥśvāsaḥ śaivaṃ varṣaśataṃ bhavet //
ucchvāsastu punastasya śaktirūpeṇa saṃsthitaḥ

// sūta uvāca // //
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ śivaśaktisamudbhavam //
yāvadāyuḥ pramāṇaṃ ca mānuṣāḍhyaṃ ca yadbhavet //

bhavadbhiḥ śāṃkaraṃ pṛṣṭo dvijā asmi dinaṃ purā //
mayā punastu sarveṣāṃ martyādīnāṃ tu kīrtitam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekā śītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye yugasvarūpavarṇanaṃnāma dvisaptatyuttaradviśatatamoadhyāyaḥ