Skanda Purana · Chapter 6.266

ṛṣaya ūcuḥ//
śrutāni mukhyatīrthāni tatkṣetraprodbhavāni ca//
yeṣu snāto naraḥ smyaksarva tīrthaphalaṃ labhet

liṃgāni ca mahābhāga tatra mukhyāni yāni ca//
yairdṛṣṭairlabhyate śreyaḥ sarveṣāṃ tāni no vada

sūta uvāca//
tatra ca maṃkaṇākhyaṃ tu liṃgamasti suśobhanam//
tathā siddheśvaraṃ nāma gautameśvarasaṃyutam

kapāleśvamanyacca caturthaṃ parikīrtitam//
ekaikaṃ sarvaliṃgānāṃ phalaṃ yacchatyasaṃśayam//
yathoktavidhinā samyagyathoktaṃ dvijasattamāḥ

tatra tāvatpravakṣyāmi maṃkaṇeśvarajaṃ phalam//
makārākṣarayuktasya liṃgasyātra dvijottamāḥ

śivarātriṃ samāsādya yastasya puruṣo dvijāḥ//
kuryājjāgaraṇaṃ rātrau nirāhāraḥ sthitaḥ śuciḥ

sarvaliṃgodbhavaṃ caiva phalaṃ darśanasaṃbhavam//
jāyate nātra saṃdeha ityuvāca haraḥ svayam

ṛṣaya ūcuḥ//
śivarātrirmahābhāga kasminkāle tu sā bhavet//
vidhyānaṃ caiva māhātmyaṃ sarvaṃ no vistarādvada

sūta uvāca// māghasya kṛṣṇapakṣe yā tithiścaiva caturdaśī//
tasyā rātriḥ samākhyātā śivarātrisamudbhavā

tasyāṃ sarveṣu liṃgeṣu sadā saṃkramate haraḥ//
viśeṣātsarvapuṇyeṣu khyāteyaṃ maṃkaṇeśvare

ṛṣaya ūcuḥ//
śivarātriḥ kathaṃ jātā kenaiṣā ca vinirmitā//
kasmādbahuphalā jātā sarvaṃ no vistarādvada

sūta uvāca//
atra vaḥ kīrtayiṣyāmi pūrvavṛttaṃ kathānakam//
bhartṛyajñasya saṃvādamaśvasenasya bhūpateḥ

ānartādhipatiḥ pūrvamaśvasena iti smṛtaḥ//
āsīddharmaparo nityaṃ vedavedāgaṃpāragaḥ

bhartṛyajñaḥ purā tena idaṃ pṛṣṭaḥ kutūhalāt//
kalikālaṃ samudvīkṣya vardhamānaṃ dinedine

aśvasena uvāca//
kalikālakṛte kiṃcidvrataṃ me vada sanmune//
svalpāyāsaṃ mahatpuṇyaṃ sarvapāpapraṇāśanam

svalpāyuṣaḥ sadā martyā brahmankṛtayuge purā//
tretāyāṃ dvāpare caiva kimu prāpte kalau yuge//१६/
tasmādvarṣavrataṃ tyaktvā kiṃcidekāhnikaṃ vada

śvaḥ kāryamadya kurvīta pūrvāhṇe cāparāhṇikam//
na hi pratīkṣate mṛtyuḥ kṛtaṃ vāsya na vā kṛtam//१८/
tasya tadvacaṃ śrutvā bhartṛyajña udāradhīḥ//
abravītsuciraṃ dhyātvā jñātvā divyena cakṣuṣā

asti rājanvrataṃ puṇyaṃ śivarātrītisaṃjñitam//
ekāhnikaṃ mahārāja sarvapātakanāśanam

tatra yaddīyate dānaṃ hutaṃ japtaṃ tathaiva ca//
sarvamakṣayatāṃ yāti rātri jāgaraṇe kṛte

aputro labhate putrānadhano dhanamāpnuyāt//
svalpāyurdīrghamāyuṣyaṃ śatrūṇāṃ caiva saṃkṣayam

yaṃyaṃ kāmamabhidhyāyanvratametatsamācaret//
taṃtaṃ samāpnuyānmartyo niṣkāmo mokṣamāpnuyāt

kārpaṇyenātha vittena yadi kuryātprajāgaram//
tathā varṣakṛtātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ

yāni kānyatra liṃgāni sthāvarāṇi carāṇi ca//
teṣu saṃkramate devastasyāṃ rātrau yato haraḥ

śivarātristataḥ proktā tena sā haravallabhā//
prārthitaḥ sa suraiḥ sarvairlokānugrahakāmyayā

bhagavankalikāle'sminsarvapāpasamanvite//
varṣapāpaviśuddhyarthaṃ dinamekaṃ kṣitau vraja//
yena tvatpūjayā pūtā martyāḥ śuddhimavāpnuyuḥ

tato dattaṃ hutaṃ teṣāmasmākamupatiṣṭhati//
yaducchiṣṭaṃ narairdattaṃ tadvṛthā jāyate'khilam

kalikāle na cāsmākaṃ kiṃcidevopatiṣṭhati//
aśuddhairmānavairdattaṃ prabhūtamapi śaṃkara

śrībhagavānuvāca//
māghamāsasya kṛṣṇāyāṃ caturdaśyāṃ sureśvara//
ahaṃ yāsyāmi bhūpṛṣṭhe rātrau naiva divā kalau

liṃgeṣu ca samasteṣu caleṣu sthāvareṣu ca//
saṃkramiṣyāmyasaṃdigdhaṃ varṣapāpaviśuddhaye

tasyāṃ rātrau hi me pūjāṃ yaḥ kariṣyati mānavaḥ//
maṃtrairetaiḥ suraśreṣṭha vipāpmā sa bhaviṣyati

ॐ sadyojātāya namaḥ//
ॐ vāmadevāya namaḥ//
ॐ ghorāya namaḥ//
ॐ tatpuruṣāya namaḥ//
ॐ īśānāya namaḥ//
evaṃ vaktrāṇi saṃpūjya gandhapuṣpānulepanaiḥ//
vastrairdīpaiśca naivedyaistato'rghaṃ saṃpradāpayet//
maṃtreṇānena saṃpūjya māṃ dhyātvā manasi sthitam//३३/
gaurīvallabha deveśa sarvādya śaśiśekhara//
varṣapāpaviśuddhyarthamargho me pratigṛhyatām//३४/
tataḥ saṃpūjayedvipraṃ bhojanācchādanādibhiḥ//
dattvātha dakṣiṇāṃ tasmai vittaśāṭhyaṃ vivarjayet

dharmākhyānakathābhiśca salāsyaistāṃḍavaistathā

evaṃ kariṣyate yo'tra vratametatsureśvara//
varṣapāpaviśuddhyarthaṃ prāyaścittaṃ bhaviṣyati

tacchrutvā tridaśāḥ sarve praṇamya śaśiśekharam//
saṃprahṛṣṭā naraśreṣṭha svāni sthānāni bhejire

preṣayāmāsururvyāṃ ca nāradaṃ munisattamam//
prabodhanāya lokānāṃ śivarātrikṛte sadā

so'pi gatvā dharāpṛṣṭhaṃ śrāvayāmāsa sarvataḥ//
śivarātrestu māhātmyaṃ yaduktaṃ śūlapāṇinā

tataḥ prabhṛti saṃjātā śivarātrirdharātale//
sarvakāmapradā puṇyā sarvapātakanāśinī

atra vaḥ kīrtayiṣyāmi purāvṛttaṃ kathānakam//
yadvṛttaṃ naimiṣāraṇye lubdhakasyātra kasyacit

tatrāsīllubdhakaḥ kaścijjātimātrānna karmataḥ//
vyasenānābhibhūtātmā paravittāpahārakaḥ//४३/
na kadācidvrataṃ tena na dattaṃ na japaḥ kṛtaḥ//
kevalaṃ ca hṛtaṃ vittaṃ lokānāṃ chalasaṃśrayāt

kasyacittvatha kālasya śivarātriḥ samāgatā//
māghamāse'sitepakṣe sarvapātakanāśinī

tatrāstyāyatanaṃ puṇyaṃ devadevasya śūlinaḥ//
tatra jāgaraṇaṃ rātrau prārabdhaṃ bahubhirjjanaiḥ

nārībhirnaraśārdūla bhūṣitābhiḥ subhūṣaṇaiḥ//
athāsau ciṃtayāmāsa coro dṛṣṭvātha jāgaram

gacchāmi yadi kāṃcitstrīṃ bhūṣaṇaiḥ paribhūṣitām//
niṣkrāṃtāṃ bāhyataścāsya prāsādasyāpnuyāmaham

tato hatvā samādāya bhūṣaṇāni vrajāmyaham//४९/
evaṃ niścitya manasā gatastasya samīpataḥ/
karṇikāraṃ samāruhya sthito guptastato hi saḥ

vīkṣamāṇo diśaḥ sarvā nārīniṣkrāmaṇodbhavāḥ//
caurakarmapravṛttasya śītārtasya viśeṣataḥ

alpāpi nidrā nāyātā na ca nārī vinirgatā//
tasyādhastāttato liṃgamabhavattu dharodbhavam//
gatvā ca patrāṇyādāya pracikṣepāsya copari

etasminneva kāle tu prodgatastīkṣṇadīdhitiḥ//
asatīnāṃ ca caurāṇāṃ kāmināmasukhāvahaḥ

tato narāśca nāryaśca jagmuḥ svaṃsvaṃ niketanam//
upacāraparāḥ śāṃtāḥ praṇipatya maheśvaram

so'pi cauro nirāśaśca kṣutkṣāmaḥ śītavihvalaḥ//
avatīrya drumāttasmādupāyaṃ kaṃcidāśritaḥ

tataḥ kālena mahatā paṃcatvaṃ samapadyata//
jāto jātismaraḥ so'tha daśārṇādhipatergṛhe

upavāsaprabhāvena balādapi prajāgarāt//
śivarātrestathā tasya liṅgasyāpi prapūjayā

tato rājyaṃ samāsādya pitṛpaitāmahaṃ mahat//
kārayāmāsa liṃgasya prāsādaṃ tasya śobhanam

varṣevarṣe samāśritya śivarātrau prajāgarāt//
upavāsaparobhūtvā gītavāditraniḥsvanaiḥ

dharmākhyānakathābhiśca gītadhvanibhireva ca//
pūrvoktamaṃtraiḥ saṃpūjya arghaṃ dattvā vidhānataḥ//
saṃtarpya brāhmaṇānkāmairjagāma nilayaṃ nijam

kasyacittvatha kālasya śivarātrau samāgatāḥ//
prāsāde tatra munayaḥ prāptā śāṇḍilyapūrvakāḥ

śāṃḍilyo'tha bharadvājo yavakrīto'tha gālavaḥ//
pulastyaḥ pulaho gārgyastathānye bahavo nṛpa

so'pi rājā bṛhatseno daśārṇādhipateḥ sutaḥ//
saṃprāpto jāgaraṃ kartuṃ tasya liṃgasya cāgrataḥ

pūjayitvā tato devaṃ praṇipatya munīśvarān//
upaviṣṭastasya cāgre hyanujñāto dvijottamaiḥ

tatastasyāgrataścakruḥ kathāste bahudhā nṛpa//
rājarṣīṇāmatītānāṃ brahmarṣīṇāṃ viśeṣataḥ

atha kasminkathāṃte sa taiḥ pṛṣṭo brahmavādibhiḥ//
kautukāviṣṭacittaiśca vismayotphullalocanaiḥ

rājanpṛcchāmahe sarve vayaṃ kautūhalānvitāḥ//
yadi bravīṣi naḥ satyaṃ devatāyatane sthitaḥ

rājovāca//
yadi jñāsyāmi vipreṃdrāḥ kathayiṣyāmyasaṃśayam//
devasyāgre ca saṃpṛṣṭaḥ satyenātmānamālabhe

ṛṣaya ūcuḥ//
puṣkalāni parityajya kasmāddānānyanekaśaḥ//
jāgaraṃ kartukāmo'tra svadeśādupatiṣṭhasi

varṣevarṣe sadā prāpte nūnaṃ tvaṃ vetsi kāraṇam//
rahasyaṃ yadi te na syāttadbravīhi narādhipa

sūta uvāca//
savailakṣyaṃ smitaṃ kṛtvā tataḥ prāha sa durmanāḥ//
rahasyaṃ paramaṃ hyetadavācyaṃ hi dvijottamāḥ

tathāpi ca vadiṣyāmi pṛṣṭo devāgrato yataḥ

tataḥ sa kathayāmāsa pūrvadehasamudbhavam//
malimlucastato nūnaṃ śivarātrisamudbhavam

cauryabhāvena devasya pūjanaṃ jāgarastathā//
upavāsaṃ vinā tena śivarātrau purā kṛtam

jātismaraṇasaṃyuktaṃ janmajātaṃ yathātatham//
tataste munayaḥ sarve sādhuvādānpṛthagvidhān

nṛpottamasya rājarṣerdattvāśīrbhiḥ samanvitān//
rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā prajagmuste nijāśramān

so'pi rājāsamabhyarcya taṃ devaṃ tāndvijottamān//
jagāma svapuraṃ paścātkṛtvā rātrau prajāgaram

bhartṛyajña uvāca//
śivarātriḥ samutpannā evaṃ bhūmitale nṛpa//
evaṃvidhaṃ ca māhātmyaṃ tasyāste parikīrtitam

tasmātsarvaprayatnena kāryā sa nṛpasattama//
kalikāle viśeṣeṇa ya icchedbhūtimātmanaḥ

eṣā kṛtā dilīpena nalena nahuṣeṇa ca//
māndhātrā dhuṃdhumāreṇa sagareṇa yuyutsunā

tathānyaiśca viśeṣeṇa samyakchraddhāsamanvitaiḥ//
prāptāśca hṛdgatāḥ kāmā ye divyā ye ca mānuṣāḥ

tathā caiva tu sāvitryā śriyā devyā tu sītayā//
aruṃdhatyā sarasvatyā menayā raṃbhayā tathā

iṃdrāṇyātha dṛṣadvatyā svadhayā svāhayā tathā//
ratyā prītyā prabhāvatyā gāyatryā ca nṛpottama//
sarvāḥ prāptāḥ priyānkāmānatisaubhāgyasaṃyutān

yaścaitāṃ paṭhate vyuṣṭiṃ bhāvena śivasaṃnidhau/
dinajātpātakātso'pi mucyate nātra saṃśayaḥ

nāsti gaṃgāsamaṃ tīrthaṃ nāsti devo haropamaḥ//
śivarātreḥ paraṃ nāsti tapaḥ satyaṃ mayoditam

sarvaratnamayo meruḥ sarvāścaryamayaṃ tapaḥ//
sarvadharmamayī rājañchivarātriḥ prakīrtitāḥ

garuḍaḥ pakṣiṇāṃ yadvannadīnāṃ sāgaro yathā/
pradhānaḥ sarvadharmāṇāṃ śivarātristathottamā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śivārātrimāhātmyavarṇanaṃ nāma ṣaṭṣaṣṭyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ