Skanda Purana · Chapter 6.254

śūdra uvāca // //
idamāścaryarūpaṃ me pratibhāti vacastava //
yadyapi syānmahākleśo vadatastava suvrata

tathāpi mama bhāgyena matpuṇyairmadgṛhaṃ gataḥ //
na tṛpye tvanmukhāṃbhojāccyutaṃ vākyāmṛtaṃ punaḥ

pibangaurīkathākhyānaṃ viśeṣaguṇapūritam //
kathaṃ maheśvaro nṛtyaṃ cakāra surasaṃvṛtaḥ

cāturmāsye kathaṃ jātaṃ ki grāhyaṃ vratamucyate //
anugrahaṃ kṛtavatī sā kathaṃ ko hyanugrahaḥ

etadvistarato brūhi pṛcchato me dvijottama //
bhagavānpūjyate loke mamānugrahakārakaḥ

prasannavadano bhūtvā svasthaḥ kathaya suvrata //
gālavaścāpi tacchrutvā punarāha prahṛṣṭavān

// gālava uvāca // //
itihāsamimaṃ puṇyaṃ kathayāmi tavānagha //
śṛṇuṣvāvahito bhūtvā yajñāyutaphalapradam

cāturmāsye'tha saṃprāpte haro bhaktisamanvitaḥ //
brahmacaryavrataparaḥ prahṛṣṭavadano'bhavat

devatānāṃ ca saṃkalpaṃ maharṣīṇāṃ cakāra ha //
samāgatya tato devā mandarācalamāsthitāḥ

praṇamya te maheśānaṃ tasthuḥ prāṃjalayo'grataḥ //
tānuvāca surānsarvānharo dṛṣṭvā samāgatān

pārvatyābhihitaṃ prāha kasminkāryāṃtare sati //
mayā niyukte'bhinaye yatra sāhāyyakāriṇaḥ

bhavaṃtviṃdrapurogāśca cāturmāsye samāgate //
te tathocuśca saṃhṛṣṭā namaskṛtya ca śūlinam

svaṃsvaṃ bhavanamājagmurvimānaiḥ sūryasannibhaiḥ //
tathā''ṣāḍhe śuklapakṣe caturdaśyāṃ maheśvaraḥ

pranarttayitumārebhe bhavānītoṣaṇāya ca //
maṃdare parvataśreṣṭhe tatra jagmurmaharṣayaḥ

nārado devalo vyāsaḥ śukadvaipāyanādayaḥ //
aṃgirāśca marīciśca kardamaśca prajāpatiḥ

kaśyapo gautamaścātrirvasiṣṭho bhṛgureva ca //
jamadagnistathottaṃko rāmo bhārgava eva ca

agastyaśca pulomā ca pulastyaḥ pulahastathā //
pracetāśca kratuścaiva tathaivānye maharṣayaḥ

siddhā yakṣāḥ piśācāśca cāraṇāścāraṇaiḥ saha //
ādityā guhyakāścaiva sā dhyāśca vasavo'śvinau

ete sarve tathendrādyā brahmaviṣṇupurogamāḥ //
samājagmurmaheśasya nṛtyadarśanalālasāḥ

tato gaṇā naṃdimukhā ratnāni pradadustathā //
bhūṣaṇāni ca vāsāṃsi munyādibhyo yathākramam

tato vādyasahasreṣu vāditreṣu samaṃtataḥ //
sarvairjayeti caivoktā bhagavā nvratamādiśat

bhavānī hṛṣṭahṛdayā mahādevaṃ vyalokayat //
jayā ca vijayā caiva jayantī maṃgalāruṇā

catuṣṭayasakhīmadhye vira rāja śubhānanā //
tasyāḥ sānnidhyayogena jagadbhāti guṇottaram

yasyāḥ śarīrajā śobhā varṇituṃ naiva śakyate //
īśo'pi gaṇakoṭībhirnā nāvakttrābhirīkṣitaḥ

piśācabhūtasaṃghaiśca vṛtaḥ paramaśobhanaḥ //
svarṇavetradharo nandī babhau kapimukho'grataḥ

vidyādharāśca gaṃdharvāści trasenādayastathā //
citranyastā iva babhustatra nāgā munīśvarāḥ

śrīrāgapramukhā rāgāstasya putrā mahaujasaḥ //
amūrttāścaiva te putrā haradeva samudbhavāḥ

ekaikasya ca ṣaḍbhāryāḥ sarvāsāṃ ca pitāmahaḥ //
tābhiḥ sahaiva te rāgā līlāvapurdharāstathā

prādurbabhūvuḥ sahasā ciṃtitāstena śaṃbhunā //
teṣāṃ nāmāni te vacmi śṛṇuṣva tvaṃ mahādhana

śrīrāgaḥ prathamaḥ putra īśvarasya vimohanaḥ //
āsāṃ cakre bhruvormadhye parabrahma pradāyakaḥ

tanmadhyaścaiva māheśātsamudbhūto gaṇottamaḥ //
dvitīyo'tha vasanto'bhūtkaṭideśānmahāyaśāḥ

mahadaṃkaśca bhūtānāṃ cakrāccaiva viśuddhitaḥ //
paṃcamastu tṛtīyo'bhūtsuto viśvavibhūṣaṇaḥ

maheśvarahṛdo jātaṃ cakraṃ caivamanāhatam //
nāsādeśātsamudbhūto bhairavo bhairavaḥ svayam//

maṇipūrakanāmedaṃ cakraṃ taddhi vimuktidam //
paṃcāśacca tathā varṇā aṃkā nāma maheśvarāt

rāśayo dvādaśa tathā nakṣatrāṇi tathaiva ca //
svādhiṣṭhānasamudbhūtā jagadbījasamanvitāḥ

kṣaṇena vṛddhimāyāṃti tato retaḥ pravartate //
retasastu jagatsṛṣṭaṃ tadīśajananeṃdriyam

ādhārācca mahānṣaṣṭho naṭo nārāyaṇo'bhavat //
maheśavallabhaḥ putro nīlo viṣṇuparākramaḥ

ete mūrtidharā rāgā jātā bhāryāsahāyinaḥ //
bhāryāsteṣāṃ samudbhūtāḥ śirobhāgātpinākinaḥ

ṣaṭtriṃśatparimāṇena tatastāstvaṃ niśāmaya //
gaurī kolāhalī dhīrā drāviḍī māla kauśikī

ṣaṣṭhī syāddevagāṃdhārī śrīrāgatya priyā imāḥ //
āndolā kauśikī caiva tathā caramamaṃjarī

gaṃḍagirī devaśākhā rāma girī vasantagā //
triguṇā stambhatīrthā ca ahirī kuṃkumā tathā

vairāṭī sāmaverī ca ṣaḍbhāryāḥ paṃcame matāḥ//
bhairavī gurjarī caiva bhāṣā velāgulī tathā

karṇāṭakī raktahaṃsā ṣaḍbhāryā bhairavānugāḥ //
baṃgālī madhurā caiva kāmodā cākṣinārikā

devagirī ca devālī megha rāgānugā imā //
troṭakī mīḍakī caiva narādumbī tathaiva ca

malhārī sindhumalhārī naṭanārāyaṇānugāḥ //
etā hi giriśaṃ natvā maheśaṃ ca maheśvarīm

svamūrttivāhanopetāḥ svabhartṛsahitāḥ sthitāḥ //
brahmā mṛdaṃgavādyena toṣayāmāsa śaṃkaram

caturakṣaravādyena suvādyaṃ cākarotpunaḥ //
tālakriyāṃ maheśāya darśayāmāsa keśavaḥ

vāyavastatra vādyaṃ ca cakruḥ susvaramojasā //
mahendro vaṃśavādyaṃ ca sugiraṃ susvaraṃ bahuḥ

vahniḥ śūrparavaṃ cakre paṇavaṃ ca tathāśvinau //
upāṃgavādanaṃ cakre somaḥ sūryaḥ samaṃtataḥ

ghaṃṭānāṃ vādanaṃ cakrurgaṇāḥ śatasahasraśaḥ //
munīśvarāstathā devyaḥ pārvatīsahitāstathā

svarṇabhadrāsaneṣvete hyupaviṣṭā vyalokayan //
śṛṃgāṇāṃ vādanaṃ cakrurvasavaḥ samahoragāḥ //

bherīdhvaniṃ tathā sādhyā vādyānyanye surottamāḥ //
jharjharīgomukhādīni sādhyāścakrurmahotsave

tantrīlayasamāyuktā gaṃdharvā madhura svarāḥ //
suvarṇaśṛṃganādaṃ ca cakruḥ siddhāḥ samaṃtataḥ

tatastu bhagavānāsīnmahānaṭavapurdharaḥ //
mukuṭāḥ paṃcaśīrṣe tu pannagairupaśobhitāḥ //

jaṭā vimucya sakalā bhasmoddhūlitavigrahaḥ //
bāhubhirdaśabhiryukto hārakeyūrasaṃyutaḥ

trailokyavyāpakaṃ rūpaṃ sūryakoṭisamaprabham //
kṛtvā nanartta bhagavānbhāsuraṃ sa mahānage

tataṃ vīṇādikaṃ vādyaṃ kāṃsyatālādikaṃ ghanam //
vaṃśādikaṃ tu vāditraṃ tomarādikanāmakam

caturvidhaṃ tato vādyaṃ tumulaṃ samajāyata //
tālānāṃ paṭahādīnāṃ hastakānāṃ tathaiva ca

mānānāṃ caiva tānānāṃ pratyakṣaṃ rūpamābabhau //
sukaṃṭhaṃ susvaraṃ muktaṃ sugambhīraṃ mahāsvanam

viśvāvasurnāradaśca tuṃburuścaiva gāyakāḥ //
jagurgaṃdharvapatayo'psaraso madhurasvarāḥ

grāmatrayasamopetaṃ svarasaptakasaṃyutam //
divyaṃ śuddhaṃ ca sāṃkalpaṃ tatra geyamavarttata

parvato'pi mahānādaṃ harapādatalāhataḥ //
bhramibhirbhramayaṃstatra mahīṃ sapurakānanām

hastakāṃścaturāśītiṃ sa sasarja sadāśivaḥ //
lalāṭaphalakasvedātsūtamāgadhabaṃdinaḥ

maheśahṛdayājjātā gaṃdharvā viśvagāyakāḥ //
te mūrttā devadevasya suraṃgālayasaṃyutāḥ

prekṣakāṇāmṛṣīṇāṃ ca cakrurāścaryamojasā //
kinnarāḥ puṣpavarṣāṇi sasṛjuḥ svairguṇairiha

evaṃ caturṣumāseṣu yadā nṛtyamajāyata //
atikrāṃtā śarajjātā nirmalākāśaśobhitā

padmakhaṃḍasamācchannasarovaramukhāṃbujā //
phalavṛkṣauṣadhībhiśca kiṃcitpāṃḍumukhacchaviḥ

ūrjaśuklacaturdaśyāṃ prasannā girijā tadā //
samāptavratacaryaḥ sa īśvaro'pi tadā babhau

sā covāca tadā śaṃbhuṃ vikacasvaralocanā //
vipraśāpapātitaṃ ca yadā liṃgaṃ bhaviṣyati

narmadājalasaṃbhūtaṃ viśvapūjyaṃ bhaviṣyati //
evamuktvā tatastuṣṭā harastotraṃ cakāra ha

namaste devadevāya mahādevāya mauline //
jagaddhātre savitre ca śaṃkarāya śivāya ca //

kapardine'jayādāya brahmagarbhāya te namaḥ //
hiraṇyaretase tubhyaṃ nīlagrīvāya te namaḥ

namo brahmaṇya devāya sitabhūtidharāya ca //
paṃcavaktrāya rūpāya nīrūpāya namonamaḥ

sahasrākṣāya śubhrāya namaste kṛttivāsase //
andhakāsuramokṣāya paśūnāṃ pataye namaḥ

vipravahnimukhāgrāya harāya ca bhavāya ca //
śaṃkarāya maheśāya īśvarāya namo namaḥ

amūrtabrahmarūpāya mūrttānāṃ bhāvanāya ca //
namaḥ śivāya cogrāya harāya ca bhavāya ca

namaḥ kṛṣṇāya śarvāya tripurāṃtaka hāriṇe //
aghorāya namaste'stu namaste puruṣāya te

sadyojātāya tubhyaṃ bho vāmadevāya te namaḥ //
īśānāya namastubhyaṃ paṃcāsyāya kapāline

virūpākṣāya bhāvāya bhaganetranipātine //
pūṣadaṃtanipātāya mahāyajñanipātine

mṛgavyādhāya dharmāya kālacakrāya cakriṇe //
mahāpuruṣapūjyāya gaṇānāṃ pataye namaḥ

gaṃgādharāya mṛḍine bhavānīpriyakāriṇe //
jagadānaṃdadātre ca brahmarūpāya te namaḥ

guṇātītāya guṇine sūkṣmāya gurave'pi ca //
namo mahāsvarūpāya bhasmano janmakāriṇe

vairāgyarūpiṇe nityaṃ yogācāryāya vai namaḥ //
mayoktamapriyaṃ deva smarasaṃhārakāraka

kṣaṃtumarhasi viśveśa śirasā tvāṃ prasādaye //
śāpānugraha evaiṣa kṛtaste vai na saṃśayaḥ

mamāparādhajo manyurna kāryo bhavatā'nagha //
evaṃ prasāditaḥ śaṃbhurhṛṣṭātmā tridaśaiḥ saha

tīrṇavrataparānaṃdanirbharaḥ prāha tāmumām //
ya imāṃ matstutiṃ bhaktyā paṭhiṣyati tavodgatām //
tasya ceṣṭaviyogaśca na bhaviṣyati pārvati

janmatrayadhanairyuktaḥ sarvavyādhivivarjitaḥ //
bhuktveha vividhānbhogānaṃte yāsyati matpuram

ityuktvā tāṃ maheśo'pi svamaṃgaṃ pradadau tataḥ //
vaiṣṇavaṃ vāmabhāgaṃ sā pratijagrāha pārvatī

śarvaṃ kapālahastaṃ ca grīvārddhe garalānvitam //
ruṇḍamālārddhahāraṃ ca sitagauraṃ samaṃtataḥ

brahmāṃḍakoṭijanakaṃ jaṭābhirbhūṣitaṃ śiraḥ //
sita dyutikalākhaṃḍaratnabhāsāvabhāsitam

svarṇābharaṇasaṃyuktamekato bhujagāṃgadam //
ekataḥ kṛttivasanamanyataḥ paṭṭakūlavat ९१ //
matsya vāhanasaṃyuktamanyato vṛṣabhāṃkitam //
ekataḥ pārṣadaiḥ sevyamanyataḥ sakhisevitam

rūpamevaṃvidhaṃ dṛṣṭvā brahmādyā devatāgaṇāḥ //
tuṣṭuvuḥ parayā bhaktyā tejobhūṣitalocanam

tvameko bhagavānsarvavyāpakaḥ sarvadehinām //
pitṛvadrakṣako'si tvaṃ mātā tvaṃ jīvasaṃjñakaḥ

sākṣī viśvasya bījaṃ tvaṃ brahmāṃḍavaśakārakaḥ //
utpadyaṃte vilīyaṃte tvayi brahmāṃḍakoṭayaḥ

ūrmayaḥ sāgare nityaṃ salile budbudā yathā //
ahaṃ kadā citte netrātkadācittava bhālataḥ

kvacitsaṃge śivādevyā prāhurbhūtvā sṛje jagat //
tavājñākariṇaḥ sarve vayaṃ brahmādayaḥ surāḥ

anaṃtavaibhavo'naṃto'naṃtadhāmā'syanaṃtakaḥ //
anaṃtaḥ sarvabhaṃgāya kuruṣe rūpamadbhutam

bhavāni tvaṃ bhayaṃ nityamaśivānāṃ pavitrakṛt //
śivā nāmapi dātrī tvaṃ tapasāmapi tvaṃ phalam ९९ //
yaḥ śivaḥ sa svayaṃ viṣṇuryo viṣṇuḥ sa sadāśivaḥ //
ityabhedamatirjātā svalpā nastvatprasādataḥ//

yatkiṃcicca jagatyasmindṛśyate śrūyate'pi vā //
madhye bahiśca tatsarvaṃ trayaṃ vyāpya sthitā yadā

jagatpūjye sureśāni jagadvaṃdye tathāṃbike //
prasādaṃ kuru deveśi deveśa praṇatā vayam

ityuktvā tridaśāḥ sarve hṛṣṭā jagmuryathāgatam

// gālava uvāca // //
taddivyarūpamatulaṃ bhuvi ye manuṣyāḥ saṃsārasāgarasamuttaraṇaikapotam //
saṃcintayaṃti manasā hṛtakilbiṣāste brahmasvarūpamanuyāṃti vimuktasaṃgāḥ //

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śeṣaśāyyupākhyāne brahmanāradasaṃvāde cāturmāsya māhātmye haratāṃḍavanarttanavarṇanaṃnāma catuḥpañcāśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ