Skanda Purana · Chapter 6.252

// śūdra uvāca // //
mahadāścaryametaddhi yatsurā vṛkṣarūpiṇaḥ //
cāturmāsye samāyāte sarvavṛkṣanivāsinaḥ

bhagavanke surāste tu keṣukeṣu nivāsinaḥ //
etadvistarato brūhi mamānugrahakāmyayā

// gālava uvāca // //
amṛtaṃ jalamityāhuścāturmāsye tadicchayā //
līlayā vidhṛtaṃ devaiḥ pibaṃti drumadevatāḥ

tasya pānānmahātṛptirjāyate nā'tra saṃśayaḥ //
balaṃ tejaśca kāṃtiśca sauṣṭhavaṃ laghuvikramaḥ

guṇā ete prajāyante pānātkṛṣṇāṃśasaṃbhavāt //
nityāmṛtasyapānena balaṃ svalpaṃ prajāyate

bhojanaṃ tatpraśaṃsaṃti nityametanna saṃśayaḥ //
tasmāccaturṣu māseṣu pibanti jalameva hi

vṛkṣasthāḥ pitaro devāḥ prāṇināṃ hita kāmyayā //
vṛkṣāṇāṃ sevanaṃ śreṣṭhaṃ sarvamāseṣu sarvadā

cāturmāsye viśeṣeṇa sevitāḥ saukhyakārakāḥ //
tilodakena vṛkṣāṇāṃ secanaṃ sarvakāma dam

kṣīravṛkṣāḥ kṣīrayuktaistoyaiḥ siktāḥ śubhapradāḥ //
catuṣṭayaṃ ca vṛkṣāṇāṃ yaccoktaṃ pūrvato mayā

cāturmāsye viśeṣeṇa sarvakāma phalapradam //
brahmā tu vaṭamāśritya prāṇināṃ sa varapradaḥ

sāvitrīṃ tilamāsthāya pavitraṃ śvetabhūṣaṇam //
supte deve viśeṣeṇa tilasevā mahāphalā

tilāḥ pavitramatulaṃ tilā dharmārthasādhakāḥ //
tilā mokṣapradāścaiva tilāḥ pāpāpahāriṇaḥ

tilā viśeṣaphaladāstilāḥ śatruvināśanāḥ /
tilāḥ sarveṣu puṇyeṣu prathamaṃ samudāhṛtāḥ

na tilā dhānyamityāhurdevadhānyamiti smṛtam //
tasmātsarveṣu dāneṣu tila dānaṃ mahottamam

kanakena yutā yena tilādattāstu śūdraja //
brahmahatyādipāpānāṃ vināśastena vai kṛtaḥ

sāvitrī ca tilāḥ proktā sarvakāryārthasādhakāḥ //
tilaistu tarpaṇaṃ kuryāccāturmāsye viśeṣataḥ

tilānāṃ darśanaṃ puṇyaṃ sparśanaṃ sevanaṃ tathā //
havanaṃ bhakṣaṇaṃ caiva śarīrodvarttanaṃ tathā

sarvathā tilavṛkṣo'yaṃ darśanādeva pāpahā //
cāturmāsye viśeṣeṇa sevitaḥ sarvasaukhyadaḥ

mahendro yavamā sthāya sthito bhūtahite rataḥ //
yavasya sevanaṃ puṇyaṃ darśanaṃ sparśanaṃ tathā

yavaistu tarpaṇaṃ kuryāddevānāṃ dattamakṣayam //
prajānāṃ patayaḥ sarve cūtavṛkṣamupāśritāḥ

gandharvā malayaṃ vṛkṣamaguruṃ gaṇanāyakaḥ //
samudrā vetasaṃ vṛkṣaṃ yakṣā punnāgameva ca

nāgavṛkṣaṃ tathā nāgāḥ siddhāḥ kaṃkolakaṃ drumam //
guhyakāḥ panasaṃ caiva kinnarā maricaṃ śritāḥ

yaṣṭīmadhu samāśritya kandarpo'bhūdvyavasthitaḥ //
raktāṃjanaṃ mahāvṛkṣaṃ vahnirāśritya tiṣṭhati

yamo vibhītakaṃ caiva bakulaṃ nairṛtādhipaḥ //
varuṇaḥ kharjurīvṛkṣaṃ pūgavṛkṣaṃ ca mārutaḥ

dhanado'kṣoṭakaṃ vṛkṣaṃ rudrāśca badarīdrumam//
saptarṣīṇāṃ mahātālā bahulaścāmarairvṛtaḥ

jaṃbūrmeghaiḥ parivṛtaḥ kṛṣṇavarṇo'ghanāśanaḥ //
kṛṣṇasya sadṛśo varṇastena jaṃbū nagottamaḥ

tatphalairvāsudevastu prīto bhavati dānataḥ //
jaṃbūvṛkṣaṃ samāśritya kurvaṃti dvijabhojanam

teṣāṃ prīto harirdadyātpu ruṣārthacatuṣṭayam//
cāturmāsye samāyāte supte deve janārdane

brāhmaṇānbhojayedyastu sapatnīkāñchuciḥ sthitaḥ //
tena nārāyaṇastuṣṭo bhave llakṣmīsahāyavān

lakṣmīnārāyaṇaprītyai vastrālaṃkaraṇaiḥ śubhaiḥ//
paridhāya sapatnīkaḥ kṛtakṛtyo bhavennaraḥ

yadrātritritayenaiva vaṭā śokabhavena ca //
phalaṃ saṃjāyate tacca jaṃbunā dvijabhojanāt

tasmindine ekabhuktaṃ kārayetkṛtyakṛttadā //
bahunā ca kimuktena jaṃbūvṛkṣa prapūjanāt

putrapautradhanairyukto jāyate nātra saṃśayaḥ //
jaṃbūrmeghaiḥ parivṛtā vidyutā'śoka eva ca

vasubhiḥ svīkṛto nityaṃ priyālaśca mahānagaḥ //
ādityaistu japāvṛkṣo hyaśvibhyāṃ madanastathā

viśvebhiśca madhūkaśca guggulaḥ piśitāśanaiḥ //
sūryeṇārkaḥ pavitreṇa some nātha tripatrakaḥ

khadiro bhūmiputreṇa apāmārgo budhena ca //
aśvattho guruṇā caiva śukreṇodumbarastathā

śamī śanaiścareṇātha svīkṛtā śūdrajātibhiḥ//
rāhuṇā svīkṛtā dūrvā pitṝṇāṃ tarpaṇocitā

viṣṇośca dayitā nityaṃ cāturmāsye viśeṣataḥ//
ketunā svīkṛto darbho yājñikeyo mahāphalaḥ

vinā yena śubhaṃ karma saṃpūrṇaṃ naiva jāyate//
pavitrāṇāṃ pavitraṃ yo maṅgalānāṃ ca maṅgalam

mumūrṣūṇāṃ mokṣarūpo dharāsaṃstho mahādrumaḥ //
asminvasaṃti satataṃ brahmaviṣṇuśivāḥ sadā

mūle madhye tathā'gre ca yasya nāmāpi tṛpti dam //
anye'pi devā vṛkṣāṃstānadhiśritya mahādrumāḥ

pravarttaṃte hi māseṣu caturṣu ca na saṃśayaḥ //
cāturmāsye devapatnyaḥ sarvā vallīsamāśri tāḥ

prayacchaṃti nṛṇāṃ kāmānvāṃchitānsevitā api //
tasmātsarvātmabhāvena pippalo yena sevitaḥ

sevitāḥ sakalā vṛkṣā ścāturmāsye viśeṣataḥ //
tulasī sevitā yena sarvavalyaśca sevitāḥ

āpyāyitaṃ jagatsarvamābrahmastaṃbasevitam //
cāturmāsye gṛha sthena vānaprasthena vā punaḥ

brahmacāriyatibhyāṃ ca sevitā mokṣadāyinī //
eteṣāṃ sarvavṛkṣāṇāṃ chedanaṃ naiva kārayet

cāturmāsye viśeṣeṇa vinā yajñādikāraṇam//
etaduktamaśeṣeṇa yatpṛṣṭo'hamiha tvayā

yathā vṛkṣatvamāpannā devāḥ sarve'pi śūdraja

aśvatthamekaṃ picumandamekaṃ nyagrodhamekaṃ daśa tittiḍīśca //
kapitthabilvāmalakītrayaṃ ca etāṃśca dṛṣṭvā narakaṃ na paśyet

sarve devā viśvavṛkṣeśayāśca kṛṣṇā dhārā kṛṣṇamadhyāgrakāśca //
yasmindeve sevite viśvapūjye sarvaṃ tṛptaṃ jāyate viśvametat

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhenāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śeṣaśāyyupākhyāne brahmanāradasaṃvāde cāturmāsyamāhātmye vṛkṣamāhātmyakathanaṃ nāma dvipañcāśaduttaradviśatatamo 'dhyāyaḥ