Skanda Purana · Chapter 6.243

// brahmovāca // //
śūdraḥ paijavanonāma gārhasthyācchuddhimāptavān //
dharmamārgāvirodhena tannibodha mahāmate

āsītpaijavanaḥ śūdraḥ purā tretāyuge kila //
svadharmanirataḥ khyāto viṣṇubrāhmaṇapūjakaḥ

nyāyāgatadhano nityaṃ śāṃtaḥ sarvajanapriyaḥ //
satyavādī vivekajñastasya bhāryā ca sundarī

dharmoḍhā vedavidhinā samānakulajā śubhā //
pativratā mahābhāgā devadvijahite ratā //

kāśyāṃ saṃbaṃdhitā bālā vaijayaṃtyāṃ vivāhitā //
sā dharmācaraṇe dakṣā vaiṣṇavavratacāriṇī

bhartrā saha tathā samyakcikrīḍe suvinītavat //
so'pi reme tayā kāle hastinyeva mahāgajaḥ

arthāptiḥ pūrvapuṇyena jātā tasya mahātmanaḥ //
vāṇijyaṃ svajanairnityaṃ svadeśaparadeśajam //

kārayatyarthajātaiśca parakīyasvakīyajaiḥ //
evamarthaśca bahudhā saṃjāto dharmadarśinaḥ

putratrayaṃ ca saṃjātaṃ pituḥ śuśrūṣaṇe ratam //
tasya putrāḥ piturbhaktā dravyādimadavarjitāḥ

pitṛvākyaratāḥ śreṣṭhāḥ svadharmācāraśobhanāḥ //
pitroḥ śuśrūṣaṇādanyannābhinaṃdaṃti kiṃcana

te sambandhaiḥ susaṃbaddhāḥ pitrā dharmārthadarśinā //
tatpatnyo mātṛpitrarcāṃ kārayaṃtyanivāritam

ṛddhimadbhavanaṃ tasya dhanadhānyasamanvitam //
so'pi dharmarato nityaṃ devatātithipūjakaḥ

gṛhāgato na vimukho yasya jātu kadācana //
śītakāle dhanaṃ prādāduṣṇakāle jalānnadaḥ

varṣā kāle vastradaśca babhūvānnapradaḥ sadā //
vāpīkūpataḍāgādiprapādevagṛhāṇi ca

kārayatyucite kāle śivaviṣṇuvratasthitaḥ //
iṣṭadharmastu varṇānāṃ samācīrṇo mahāphalaḥ

anyeṣāṃ pūrtadharmāṇāṃ teṣāṃ pūrtakaraḥ sadā //
sa babhūva dhanāḍhyopi vyasanairna samāśritaḥ

viṣṇubhaktirato nityaṃ cāturmāsye viśeṣataḥ

ekadā gālavamuniḥ śiṣyairbahubhirāvṛtaḥ

brahmajñānarataḥ śāṃtastaponiṣṭho mahāvaśī //
abhyājagāma śūdrasya gehe paijavanasya saḥ

sa vāgbhirmadhubhistasya abhyutthānāsanādibhiḥ //
upacāraiḥ punaryuktaḥ kṛtārtha iva mānayan

adya me saphalaṃ janma jātaṃ jīvitamuttamam //
adya me saphalo dharmaḥ kuśalaścoddhṛtastvayā

mama pāpasahasrāṇi dṛṣṭyā dagdhāni te mune //
gṛhaṃ mama gṛhasthasya sakalaṃ pāvitaṃ tvayā

tasya bhaktyā prasanno'bhūdgatamārgapariśramaḥ //
uvāca muniśārdūlaḥ sacchūdraṃ taṃ kṛtāṃjalim

kaccitte kuśalaṃ saumya mano dharme pravartate //
arthānubaṃdhāḥ satataṃ bandhudārasutādayaḥ /1 २३ //
govinde satataṃ bhaktistathā dāne pravartate //
dharmārthakāma kāryeṣu saprabhāvaṃ manastava

viṣṇupādodakaṃ nityaṃ śirasā dhāryate na vā //
pādodbhavaṃ ca gaṃgodaṃ dvādaśābdaphalapradam

cāturmāsye viśeṣeṇa tatphalaṃ dviguṇaṃ bhavet //
haribhaktirharikathā haristotraṃ harernatiḥ

haridhyānaṃ hareḥ pūjā supte deve ca mokṣakṛt //
evaṃ bruvāṇaṃ sa muniṃ punarāha natiṃ gataḥ

bhavaddṛṣṭyāśramaphalametajjātaṃ na saṃśayaḥ //
tathāpi śrotumicchāmi tava vāṇīmanāmayīm

bhavādṛśānāṃ gamanaṃ sarvārtheṣu prakalpate //
tatastau sumudā yuktau saṃjātau hṛṣṭacetasau

muniṃ paijavanonāma sacchūdraḥ prāha saṃmataḥ //
kimāgamanakṛtyaṃ te kathayasva prasādataḥ

ko vā tīrthaprasaṃgaśca cāturmāsye samīpage //
gālavaḥ prāha sacchūdraṃ dhārmikaṃ satyavādinam

mama tīrthāvasiktasya māsā bahutarā gatāḥ //
idānīmāśramaṃ yāsye cāturmāsye samāgate

āṣāḍhaśuklaikādaśyāṃ kariṣye niyamaṃ gṛhe //
nārāyaṇasya prītyarthaṃ śreyo'rthaṃ cātmanastathā //
pratyuvāca munirdharmānvinayānatakandharam

// paijavana uvāca // //
māmanugrahajāṃ buddhiṃ brūhi tvaṃ dvijapuṃgava //
vede'dhikāro naivāsti vedasārajapasya vā

purāṇasmṛtipāṭhasya tasmātkiṃcidvadasva me //
tattvātmasadṛśaṃ kiṃcidbhāti rūpaṃ mahāphalam

cāturmāsye viśeṣeṇa muktisaṃsādhakaṃ vada

// gālava uvāca // //
śāligrāmagataṃ viṣṇuṃ cakrāṃkita puṭaṃ sadā //
ye'rcayanti narā nityaṃ teṣāṃ bhuktistvadūrataḥ

śāligrāme mano yasya yatkiṃcitkriyate śubham //
akṣayyaṃ tadbhavennityaṃ cāturmāsye viśeṣataḥ // ३८
śāligrāmaśilā yatra yatra dvārāvatī śilā //
ubhayoḥ saṃgamaḥ prāpto muktistasya na durlabhā

śāligrāmaśilā yasyāṃ bhūmau saṃpūjyate nṛbhiḥ //
pañcakrośaṃ punātyeṣā api pāpaśatānvitaiḥ

taijasaṃ piṃḍametaddhi brahmarūpamidaṃ śubham //
yasyāḥ saṃdarśanādeva sadyaḥ kalmaṣanāśanam

sarvatīrthāni puṇyāni devatāyatanāni ca //
nadyaḥ sarvā mahāśūdra tīrthatvaṃ prāpnuvaṃti hi

sannidhānena vai tasyāḥ kriyā sarvatraśobhanāḥ //
vrajaṃti hi kriyātvaṃ ca cāturmāsye viśeṣataḥ

pūjyate bhavane yasya śāligrāma śilā śubhā //
komalaistulasīpatrairvimukhastatra vai yamaḥ

brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ sacchūdrāṇāmathāpi vā //
śāligrāmādhikāro'sti na cānyeṣāṃ kadācana

// sacchūdra uvāca // //
brahmanvedavidāṃ śreṣṭha sarvaśāstraviśārada //
strīśūdrādiniṣedho'yaṃ śāligrāme hi śrūyate

mādṛśastvaṃ kathaṃ śāligrāmapūjāvidhiṃ vada

// gālava uvāca // //
asacchūdragataṃ dāsa niṣedhaṃ viddhi mānada //
strīṇāmapi ca sādhvīnāṃ naivābhāvaḥ prakīrtitaḥ

mā bhūtsaṃśayastenātra nā''pnuṣe saṃśayātphalam //
śāligrāmārcanaparāḥ śuddhadehā vivekinaḥ

na te yamapuraṃ yāṃti cāturmāsye ca pūjakāḥ //
śāligrāmārpitaṃ mālyaṃ śirasā dhārayaṃti ye

teṣāṃ pāpasahasrāṇi vilayaṃ yāṃti tatkṣaṇāt//
śāligrāma śilāgre tu ye prayacchaṃti dīpakam

teṣāṃ saurapure vāsaḥ kadācinnaiva hīyate //
śāligrāmagataṃ viṣṇuṃ sumanobhirmanoharaiḥ//
ye'rcayaṃti mahāśūdra supte deve harau tathā

paṃcāmṛtena snapanaṃ ye kurvaṃti sadā narāḥ //
śāligrāmaśilāyāṃ ca na te saṃsāriṇo narāḥ

mukternidānamamalaṃ śāligrāmagataṃ harim //
hṛdi nyasya sadā bhaktyā yo dhyāyati sa muktibhāk

tulasīdalajāṃ mālāṃ śāligrāmopari nyaset //
cāturmāsye viśeṣeṇa sarvakāmānavāpnuyāt

na tāvatpuṣpajā mālā śāligrāmasya vallabhā //
sarvadā tulasī devī viṣṇornityaṃ śubhā priyā //

tulasī vallabhā nityaṃ cāturmāsye viśeṣataḥ //
śāligrāmo mahāviṣṇustulasī śrīrna saṃśayaḥ

ato vāsitapānīyaiḥ snāpyaṃ caṃdanacarcitaiḥ //
maṃjarībhiryutaṃ devaṃ śālagrāmaśilāharim

tulasīsaṃbhavābhiśca kṛtvā kāmānavāpnuyāt //
patre tu prathame brahmā dvitīye bhagavāñchivaḥ

maṃjaryāṃ bhagavānviṣṇustadekasthatrayā sadā //
maṃjarī dalasaṃyuktā grāhyā budhajanaiḥ śubhā

tāṃ nivedya gurau bhaktyā janmādikṣayakāraṇam //
śāligrāme dhūparāśiṃ nivedya haritatparaḥ

cāturmāsye viśeṣeṇa manuṣyo naiva nārakī//
śāligrāmaṃ naro dṛṣṭvā pūjitaṃ kusumaiḥ śubhaiḥ

sarvapāpaviśuddhātmā yāti tanmayatāṃ harau //
ya stautyaśmagataṃ viṣṇuṃ gaṃḍakījalasaṃbhavam

śrutismṛtipurāṇaiśca so'pi viṣṇupadaṃ vrajet //
śāligrāmaśilāyāśca caturviṃśatisaṃkhyakāḥ //
bhedāḥ saṃti mahāśūdra tāñchṛṇuṣva mahāmate

imāḥ pūjyāśca loke'tra caturviṃśatisaṃkhyakāḥ //
tāsāṃ ca daivataṃ viṣṇuṃ nāmāni ca vadāmyaham

sa eva mūrttaścaturuttarāsirviṃśadbhireko bhagavānyathā''dyaḥ //
sa eva saṃvatsaranāmasaṃjñaḥ sa eva grāvāgata ādidevaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetra māhātmye śeṣaśāyyupākhyāne brahmanāradasaṃvāde cāturmāsyamāhātmye paijavanopākhyāne śāligrāmapūjanamāhātmyavarṇanaṃnāma tricatvāriṃśatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ