Skanda Purana · Chapter 6.242

// ṛṣaya ūcuḥ // //
nārada uvāca // //
aṣṭādaśa prakṛtayaḥ kā vadasva pitāmaha //
vṛttistāsāṃ ca ko dharmaḥ sarvaṃ vistarato mama

//
// brahmovāca // //
majjanmābhūdbhagavato nābhipaṃkajakośataḥ //
svakālaparimāṇena prabuddhasya jagatpateḥ

tato bahutithe kāle keśavena purā smṛtaḥ //
sraṣṭukāmena vividhāḥ prajā manasi rājasīḥ

ahaṃ kamalajastatra jātaḥ putraścaturmukhaḥ //
udaraṃ nābhinālena praviśyātha vyalokayam

tatra brahmāṃḍakoṭīnāṃ darśanaṃ me'bhavatpunaḥ //
vismayācciṃtayānasya sṛṣṭyarthamabhidhāvatā

nirgamya punarevāhaṃ padmanālena yāvatā //
bahirāgāṃ vismṛtaṃ tatsarvaṃ sṛṣṭyarthakāraṇam

punareva tato gatvā prajāḥ sṛṣṭvā caturvidhāḥ //
nābhinālena nirgatya vismṛtenāṃtarātmanā

tadāhaṃ jaḍavajjāto vāguvācāśarīriṇī //
tapastapa mahābuddhe jaḍatvaṃ nocitaṃ tava

daśavarṣasahasrāṇi tato'haṃ tapa āsthitaḥ//
punarākāśajā vāṇī māmuvācāvinaśvarā

vedarūpāśritā pūrvamāvirbhūtā tapobalāt //
tato bhagavatā''diṣṭaḥ sṛja tvaṃ bahudhā prajāḥ

rājasaṃ guṇamāśritya bhūtasargamakalmaṣam //
manasā mānasī sṛṣṭiḥ prathamaṃ ciṃtitā mayā

tato vai brāhmaṇā jātā marīcyādimunīśvarāḥ //
teṣāṃ kanīyāṃstvaṃ jāto jñānavedāṃtapāragaḥ

karmaniṣṭhāśca te nityaṃ sṛṣṭyarthaṃ satatodyatāḥ //
nirvyāpāro viṣṇubhakta ekāṃtabrahmasevakaḥ

nirmamo nirahaṃkāro mama tvaṃ mānasaḥ sutaḥ //
kramānmayā tu teṣāṃ vai vedarakṣārthameva ca

prathamā mānasī sṛṣṭirdvijātyādirvinirmitā //
tatohamāṃgikīṃ sṛṣṭiṃ sṛṣṭavāṃstatra nārada

mukhācca brāhmaṇā jātā bāhubhyaḥ kṣatriyā mama //
vaiśyā ūrusamudbhūtāḥ padbhyāṃ śūdrā babhūvire

anulomavilomābhya āṃkramācca kramayogataḥ //
śūdrādadho'dho jātāśca sarve pādatalodbhavāḥ

tāḥ sarvāstu prakṛtayo mama dehāṃśasaṃbhavāḥ //
nārada tvaṃ vijānīhi tāsāṃ nāmāni vacmi te

brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyastraya eva dvijātayaḥ //
vedāstapo'dhyayanaṃ ca yajanaṃ dānameva ca

vṛttiradhyāpanāccaiva tathā svalpapratigrahāt //
vipraḥ samarthastapasā yadyapi syātpratigrahe

tathāpi naiva gṛhṇīyāttaporakṣā yataḥ sadā //
vedapāṭho viṣṇupūjā brahmadhyānamalobhatā

akrodhatā nirmalatvaṃ kṣamāsāratvamāryatā //
kriyātatparatā dānakriyā satyādibhirguṇaiḥ

bhūṣito yo bhavennityaṃ sa vipra iti kathyate //
kṣatriyeṇa tapaḥ kāryaṃ yajanaṃ dānameva ca

vedapāṭho viprabhaktireṣāṃ śastreṇa jīvanam//
strībālagobrāhmaṇārthe bhūmyarthe svāmisaṃkaṭe

saṃpratiśaraṇaṃ caiva pīḍitānāṃ ca śabdite //
ārtatrāṇaparā ye ca kṣatriyā brahmaṇā kṛtāḥ

dhanavṛddhikaro vaiśyaḥ paśupālaḥ kṛṣīvalaḥ //
rasādīnāṃ ca vikretā devabrāhmaṇapūjakaḥ

arthavṛddhikaro vyājā yajñakarmādikārakaḥ //
dānamadhyayanaṃ ceti vaiśyavṛttirudāhṛtā

etānyeva hyamaṃtrāṇi śūdraḥ kārayate sadā //
nityaṃ ṣaḍdaivataṃ śrāddhaṃ hantakāro'gni tarpaṇam

devadvijātibhaktiśca namaskāreṇa siddhyati //
śūdro'pi prātarutthāya kṛtvā pādābhivaṃdanam

viṣṇubhaktimayāñślokānpaṭhanviṣṇutvamāpnuyāt//
vārṣikavratakṛnnityaṃ tithivārādhidaivataḥ

annadaḥ sarvajīvānāṃ gṛhasthaḥ śūdra īritaḥ //
amaṃtrāṇyapi karmāṇi kurvanneva hi mucyate

cāturmāsyavratakaraḥ śūdro'pi haritāṃ vrajet //
śilpī ca nartakaścaiva kāṣṭhakāraḥ prajāpatiḥ

vardhakiścitrakaścaiva sūtrako rajakastathā //
gacchakastantukāraśca cakrikaścarmakārakaḥ

sūniko dhvanikaścaiva kaulhiko matsyaghātakaḥ //
aunāmikastu caṃḍālaḥ prakṛtyāṣṭādaśaiva te

śilpikaḥ svarṇakārakaśca dārukaḥ kāṃsyakārakaḥ //
kāḍukaḥ kumbhakāraśca prakṛtyā uttamāśca ṣaṭ

kharavāhyuṣṭravāhī hayavāhī tathaiva ca //
gopāla iṣṭikākāro adhamādhamapañcakam

rajakaścarmakāraśca naṭo buruḍa eva ca //
kaivarttamedabhillāśca saptaite antyajāḥ smṛtāḥ

yo yasya hīno varṇena sa cāṣṭādaśamo naraḥ //
sarvāsāṃ prakṛtīnāṃ ca uttamā madhyamāḥ samāḥ

bhedāstrayaḥ samākhyātā vijñeyāḥ smṛtinirṇayāt //
śilpinaḥ sapta vijñeyā uttamāḥ samudāhṛtāḥ

svarṇakṛtkaṃbukaścaiva tandulīpuṣpalāvakaḥ //
tāṃbūlī nāpitaścaiva maṇikāraśca saptadhā

na snānaṃ devatāhomastaponiyama eva ca //
na svādhyāyavaṣaṭkārau na ca śuddhirvivāhitā

etāsāṃ prakṛtīnāṃ ca gurupūjā sadoditā //
viprāṇāṃ prākṛto nityaṃ dānameva paro vidhiḥ

sarveṣāmeva varṇānāmāśramāṇāṃ mahāmune //
sarvāsāṃ prakṛtīnāṃ ca viṣṇubhaktiḥ sadā śubhā

iti te kathitaṃ sarvaṃ yathāprakṛtisaṃbhavam //
kathāṃ śṛṇu mahāpuṇyāṃ śūdraḥ śuddhimagādyathā

idaṃ purāṇaṃ paramaṃ pavitraṃ viśuddhadhīryastu śṛṇoti vā paṭhet //
vidhūya pāpāni purārjitāni sa yāti viṣṇorbhavanaṃ kriyāparaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śeṣaśāyyupākhyāne brahmanāradasaṃvāde cāturmāsyamāhātmye'ṣṭādaśaprakṛtikathanaṃnāma dvicatvāriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ