Skanda Purana · Chapter 6.241

// īśvara uvāca // //
etatte pūjanaṃ viṣṇoḥ ṣoḍaśopāyasaṃbhavam //
kathitaṃ yaddvijaḥ kṛtvā prāpnoti paramaṃ padam

tathā ca kṣatriyaviśāṃ karaṇānmuktiruttamā //
śūdrāṇāṃ nādhikāro'sminstrīṇāṃ naiva kadācana

// kārtikeya uvāca // //
śūdrāṇāṃ ca tathā strīṇāṃ dharmaṃ vistarato vada //
kena muktirbhavetteṣāṃ kṛṣṇasyārādhanaṃ vinā

// īśvara uvāca // //
sacchūdrairapi no kāryā vedākṣaravicāraṇā //
na śrotavyā na paṭhyā ca paṭhannarakabhāgbhavet

purāṇānāṃ naiva pāṭhaḥ śravaṇaṃ kārayetsadā //
smṛtyuktaṃ sugurorgrāhyaṃ na pāṭhaḥ śravaṇādikam

// skaṃda uvāca // //
sacchūdrāḥ ke samākhyātāstāṃśca vistarato vada //
ke saṃtaḥ ke ca śūdrāśca sacchūdrā nāmataśca ke

// īśvara uvāca // //
dharmoḍhā yasya patnī syātsa sacchūdra udāhṛtaḥ //
samānakularūpā ca daśadoṣavivarjitā

udvoḍhā vedavidhinā sa sacchūdraḥ prakīrtitaḥ //
aklīvā'vyaṃginī śastā mahārogādyadūṣitā

aniṃditā śubhakalā cakṣurogavivarjitā //
bādhiryahīnā capalā kanyā madhurabhāṣiṇī

dūṣaṇairdaśabhirhīnā vedoktavidhinā naraiḥ //
vivāhitā ca sā patnī gṛhiṇī yasya sarvadā

sacchūdraḥ sa tu vijñeyo devādīnāṃ vibhāgakṛt //
puṇyakāryeṣu sarveṣu prathamaṃ sā prakīrtitā

tayā suvihito dharmaḥ saṃpūrṇaphaladāyakaḥ //
cāturmāsye viśeṣeṇa tayā saha guṇādhikaḥ

bhāryāratiḥ śucirbhṛtyādīnāṃ poṣaṇatatparaḥ //
śrāddhādikārako nityamiṣṭāpūrttaprasādhakaḥ

namaskārāntamantreṇa nāmasaṃkīrtanena ca //
devā stasya ca tuṣyanti paṃcayajñādikaiḥ śubhaiḥ

snānaṃ ca tarpaṇaṃ caiva vahnihomo'pyamaṃtrakaḥ //
brahmayajño'titheḥ pūjā paṃcayajñānna saṃtyajet

kāryaṃ strībhiśca śūdraiśca hyamaṃtraṃ paṃcayajñakam //
paṃcayajñaiśca saṃtuṣṭā yathaiṣāṃ pitṛdevatāḥ

tathā pativratāyāśca patiśuśrūṣayā sadā //
pativratāyā dehe tu sarve devā vasaṃti hi

atastābhyāṃ sametābhyāṃ dharmādīnāṃ samāgamaḥ //
yadobhayormate pṛṣṭe saṃtuṣṭāḥ pitṛdevatāḥ

kāryādīnāṃ ca sarveṣāṃ saṃgamastatra nityadā //
cāturmāsye samāyāte viṣṇubhaktyā tayoḥ śivam

samānajātisaṃbhūtā patnī yasya dhṛtā bhavet //
pūrvo bharttā'rddhabhāgī syāddvitīyasya na kiṃcana

arthakāryādhikāro'syāstena dharmārdhadhāriṇī //
svaṃsvaṃ kṛtaṃ sadaiva syāttayoḥ karma śubhāśubham //

yā'nugacchati bhartāraṃ mṛtaṃ sutapasā dvija //
sādhvī sā hi parijñeyā tayā coddhriyate kulam

anyajātermṛtasyātha dhṛtā vāpi vivāhitā //
vaiśvānarasya mārgeṇa sā tamuddharate patim

yathā jalācca jaṃbālaḥ kṛṣyate dhārmikairnṛbhiḥ //
evamuddharate sādhvī bharttāraṃ yā'nuga cchati

anyajātisamudbhūtā anyena vidhṛtā yadi //
tāvubhau dharmakāryeṣu saṃtyājyau nityadā matau

svaṃsvaṃ karma prakurutaḥ satkarma jaṃ svakaṃ phalam //
tasmādvariṣṭhā hīnā vā satkulyā śūdrasaṃbhavaiḥ

dhṛtā na kāryā sā patnī yatkaroti na varddhate //
tayā saha kṛtaṃ puṇyaṃ varddhate daśadhottaram

anantatṛptidaṃ naiva tatsutairapi vā tathā //
krayakrītā ca yā kanyā dāsī sā parikīrtitā

sacchūdrasyādhikāre sā kadācinnaiva jāyate //
yā kanyā svayamudyamya pitrā dattā varāya ca

vivāhavidhinodūḍhā pitṛdevārthasādhinī //
sulakṣaṇā vinītā sā vivekādiguṇā śubhā

saccaritrā patiparā sā tebhyo dātumarhati //
viśuddhakulajā kanyā dharmoḍhā dharmacāriṇī

sā punāti kulaṃ sarvaṃ mātṛtaḥ pitṛtastathā //
eṣa eva mayā proktaḥ sacchūdrāṇāṃ paro vidhiḥ

adhojātisamudbhūtā sacchūdrātkramahīnajā //
vivāho daśadhā teṣāṃ daśadhā putratā bhavet

catvāra uttamāḥ proktā vivāhā munisattama //
śeṣāḥ sarvaprakṛtiṣu kathitāśca purāvidaiḥ / ३४ //
prājāpatyastathā brāhmo daivārṣo cātiśobhanā //
gāṃdharvaścāsuraścaiva rākṣasaśca piśācakaḥ

prātibho ghātanaśceti vivāhāḥ kathitā daśa //
ete hi hīnajātīnāṃ vivāhāḥ parikīrtitāḥ

aurasaḥ kṣetrajaścaiva dattaḥ kṛtrima eva ca //
gūḍhotpanno'paviddhaśca kānīnaśca sahoḍhajaḥ

krītaḥ paunarbhavaścāpi putrā daśavidhāḥ smṛtāḥ //
aurasādapi hīnāśca te'pi teṣāṃ śubhāvahāḥ

aṣṭādaśamitā nīcāḥ prakṛtānāṃ yathātathā //
vidhinaiva kriyā naiva smṛti mārgo'pi naiva ca

tāsāṃ brāhmaṇaśuśrūṣā viṣṇudhyānaṃ śivārcanam //
amantrātpuṇyakaraṇaṃ dānaṃ deyaṃ ca vai sadā

/
na dānasya kṣayo loke śraddhayā yatpradīyate //
aśraddhayā'śucitayā dānaṃ vairasyakāraṇam

ahiṃsādi samādiṣṭo dharmastāsāṃ mahāphalaḥ //
cāturmāsye viśeṣeṇa tridiveśādisevayā

sudarśanaistathā dharmaḥ sevyate hyavirodhibhiḥ [/
sacchūdrairdānapuṇyaiśca dvijaśuśrūṣaṇādibhiḥ

vṛttiśca satyānṛtajā vāṇijyavyava hārajā //
aśītibhāgamāradyādvyājādvārdhuṣikaḥ śate

sapādabhāgavṛddhistu kṣattriyādiṣu gṛhyate //
evaṃ na bandho bhavati pātakasya kadācana

prātaḥkarma sureśānāṃ madhyāhne dvijasevanam //
aparāhṇe'tha kāryāṇi kurvanmartyaḥ sukhī bhavet

gṛhasthaiśca sadā bhāvyaṃ yāvajjīvaṃ kriyāparaiḥ //
paṃcayajñarataiścaivātithidvijasupūjakaiḥ

viṣṇubhaktirataiścaiva vedamantravipāṭhakaiḥ //
satataṃ dānaśīlaiśca dīnārtajanavatsalaiḥ

kṣamādiguṇasaṃyuktairdvādaśākṣarapūjakaiḥ //
ṣaḍakṣaramahodgāraparamānandapūritaiḥ

sadapatyaiḥ sadācāraiḥ satāṃ śuśrūṣaṇairapi //
vimatsaraiḥ sadā stheyaṃ tāpakleśavivarjitaiḥ

pravrajyāvarjanairevaṃ sacchūdrairdharmatatparaiḥ //
toṣaṇaṃ sarvabhūtānāṃ kāryaṃ vittānusārataḥ

sadā viṣṇuśivādīnāṃ ye bhaktāste narāḥ sadā //
devavaddivi dīvyaṃti cāturmāsye viśeṣataḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvara kṣetramāhātmye śeṣaśāyyupākhyāna brahmanāradasaṃvāde cāturmāsyamāhātmye tapo'dhikāre sacchūdrakathanaṃnāmaikacatvāriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ //