Skanda Purana · Chapter 6.231

//sūta uvāca//
vṛko'pi tatsamāsādya rājyaṃ trailokyasaṃbhavam//
yadṛcchayā jagatsarvaṃ samājñāpayattadā

soṃ'dhakasya bale vīrye dhairye kope ca dānavaḥ//
sahasraguṇitaścāsīdraudraḥ paramadāruṇaḥ

etasminnaṃtare kaścinna martyo yajati kṣitau//
na homaṃ naiva jāpyaṃ ca daityāñjñātvā surāspade

atha yaḥ kurute dharmaṃ homaṃ vā japameva vā/
suguptasthānamāsādya karotyamaratuṣṭaye

atha svargasthitā daityā yajñabhāgavivarjitāḥ//
tathā martyodbhavairbhāgaiḥ saṃdehaṃ paramaṃ gatāḥ

tataḥ kopaparītātmā preṣayāmāsa dānavaḥ//
martyaloke carānguptānnipuṇāṃścābravīttataḥ

yaḥ kaściddevatānāṃ ca pragṛhṇāti karoti ca//
tadarthaṃ yajanaṃ homaṃ dānaṃ vā pṛthivītale//
sa ca vadhyaśca yuṣmābhirmama vākyādasaṃśayam

atha te tadvacaḥ śrutvā dānavā balavattarāḥ//
gatvā ca medinīpṛṣṭhaṃ guptāḥ sarpaṃti sarvataḥ

yaṃ kañcidvīkṣayaṃtisma japahomaparāyaṇama//
svādhyāyaṃ vā prakurvāṇaṃ taṃ nighnaṃti śitāsibhiḥ

etasminneva kāle tu sāṃkṛtirmunisattamaḥ//
guptaścakre tatastasyāṃ gartāyāṃ channavarṣmakaḥ//
yatra pūrvaṃ tapastaptaṃ vṛkeṇa ca dvijāḥ purā

atha te taṃ tadā dṛṣṭvā tadguhāyāṃ vyavasthitam//
bhartsamānāstapastacca procuśca paruṣākṣaraiḥ

dṛṣṭvā tasyāgrataḥ saṃsthāṃ gandhapuṣpaiśca pūjitām//
vāsudevātmikāṃ mūrtiṃ caturhastāṃ dvijottamāḥ

tataste śastramudyamya nirjaghnustaṃ krudhānvitāḥ//
na śekuste yadā haṃtuṃ saṃvṛtaṃ viṣṇutejasā//
kuṇṭhatāṃ sarvaśastrāṇi gatāni vimalānyapi

atha vailakṣyamāpannā nirviṇṇāḥ sarva eva te//
tāṃ vārtāṃ dānavendrāya vṛkāyocuśca te tadā

kaścidvipraḥ samādhāya vaiṣṇavīṃ pratimāṃ puraḥ//
tapastepe mahābhāga kṣetre vai hāṭakeśvare

yatra tvayā tapastaptaṃ bhītyā sarvadivaukasām//
api cauryeṇa cāsmākaṃ tapastapati tādṛśam

yena sarvāṇi śastrāṇi kuṇṭhatāṃ pragatāni ca//
tasya gātre prahāraiśca tasmātkuru yathocitam

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā vṛkaḥ kopasamanvitaḥ//
jagāma satvaṃ tatra yatrāsau sāṃkṛtiḥ sthitaḥ

sa gatvā vaiṣṇavīṃ mūrtiṃ tāmutkṣipya sudūrataḥ//
śvabhrādbahiḥ pracikṣepa bhartsamānaḥ punaḥ punaḥ

jaghāna pādaghātena dakṣiṇenetareṇa tam//
abravīnmama vadhyastvaṃ yanmacchatruṃ janārdanam

saṃpūjayasi cauryeṇa tena prāṇānharāmyaham//
evamuktvātha khaḍgena taṃ jaghāna sa daityapaḥ

tatastasya sa khaḍgastu tīkṣṇo'pi dvijasattamāḥ//
tasya kāye prahīṇastu śatadhā samapadyata

tataḥ kopaparītātmā taṃ śaśāpa sa sāṃkṛtiḥ

yasmātpāpa tvayāhaṃ ca pādaghātaiḥ pratāḍitaḥ //
tasmātte patatāṃ pādau sadya eva dharātale

// sūta uvāca // //
uktamātre tatastena pādau tasya dvijottamāḥ //
patitau medinīpṛṣṭhe paṃcaśīrṣāvivoragau

etasminneva kāle tu ākrandaḥ sumahānabhūt //
vṛkasya sainikānāṃ ca nārīṇāṃ ca viśeṣataḥ //

atha devāḥ parijñāya taṃ tadā paṃgutāṃ gatam /
āgatya merupṛṣṭhaṃ ca nijaghnustatparigraham

hataśeṣāśca daityāste pātālāṃtaḥsamā gatāḥ //
vṛko'pi paṃgutāṃ prāptastasthau tapasi susthiram

sarvairaṃtaḥpuraiḥ sārdhaṃ duḥkhaśokasamanvitaḥ //
indro'pi prāptavānrājyaṃ tadā nihata kaṃṭakam

dharmakriyāḥ pravṛttāśca tato bhūyo rasātale

atha dīrgheṇa kālena tasya tuṣṭaḥ pitāmahaḥ //
uvāca tatra cāgatya garttāmadhye dvijottamāḥ

vṛka tuṣṭo'smi te vatsa varaṃ varaya suvrata //
ahaṃ dāsyāmi te nūnaṃ yadyapi syātsudurlabham

// vṛka uvāca // //
yadi tuṣṭo'si me deva yadi deyo varo mama //
pādadānaṃ tadā deva mama brahmansamācara //
paṃgutā yāti śīghraṃ me yeneyaṃ te prasādataḥ

tacchrutvā taṃ samānīya sāṃkṛtiṃ tatra padmajaḥ //
provāca sāṃtvapūrvaṃ ca vṛkasyāsya dvijottama

madvākyātpaṃgutā yāti yenāsya tvaṃ tathā kuru

//
// sāṃkṛtiruvāca // //
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me svaireṣvapi pitāmaha //
jñāyate devadeveśa tatkathaṃ tatkaromyaham

// brahmovāca // //
mama bhaktiparo nityaṃ vṛko'yaṃ daityasattamaḥ //
pautrastvaṃ dayito nityaṃ tena tvāṃ prārthayāmyaham

tava vākyaṃ ca no mithyā kartuṃ śaknomi sanmune

// sāṃkṛtiruvāca // //
eṣa daityaḥ suduṣṭātmā devānāmahite sthitaḥ //
viśeṣādvāsudevasya purormama mahātmanaḥ

paṃgutāmarhati prāyaḥ pāpātmā dvijadūṣakaḥ //
balena mahatā yukto jarāmaraṇavarjitaḥ

purā kṛtastvayā deva sa cetpādāvavāpsyati //
haniṣyati jagatsarvaṃ sadevāsuramānuṣam

tasmāttiṣṭhatu tadrūpo na kalpaṃ kartumarhasi //
tvayāpi cintā kartavyā trailokyasya yataḥ prabho //

// brahmovāca // //
prāvṛṭkāle tu sañjāte yānaṃ kartuṃ na yujyate //
vijigīṣorviśeṣeṇa muktvā śītātapāgamam

tasmācca caturo māsānvārṣikānpādasaṃyutaḥ //
agamyaḥ sarvalokānāṃ kuryātkarmāṇi dhairyataḥ

tadbhūyātpādasaṃyuktaḥ sa vṛko dāna vottamaḥ //
yena kṣemaṃ ca devānāṃ dvijānāṃ jāyate dvija

evaṃ kṛte na mithyā te vākyaṃ vipra bhaviṣyati //
phalaṃ ca tapasastasya na vṛthā saṃbhaviṣyati

// sūta uvāca // //
bāḍhamityeva tenokte sāṃkṛtena mahātmanā //
utthitau sahasā pādau tasya gātrātpunarnavau

punaśca dānavo raudraḥ paśutvaṃ samapadyata//
tasyāmeva tu gartāyāṃ saṃtiṣṭhati dvijottamāḥ

māsānaṣṭau sa duḥkhena sakalatraḥ sabāṃdhavaḥ //
smaramāṇo mahadvairaṃ daivaiḥ sārdhaṃ divāniśam

anyāṃśca caturo māsānniṣkramya sa ruṣānvitaḥ//
sadā pīḍayate devānsaheṃdrānmānuṣānapi

/
vidhvaṃsayati sarvāṇi dharmasthānāni yāni ca

vidhvaṃsayati devānāṃ striyo māsacatuṣṭayam //
udyānāni ca sarvāṇi sapurāṇi gṛhāṇi ca

tato devāḥ samabhyetya devadevaṃ janārdanam //
kṣīrābdhau saṃsthitaṃ nityaṃ śeṣaparyaṃkaśāyinam

caturo vārṣikānmāsāṃstatra sthitvā tadaṃtike //
māsānaṣṭau punarjagmustridivaṃ prati nirbhayāḥ

tasminpaṃgutvamāpanne daitye paramadāruṇe //
kasyacittvatha kālasya devarājo bṛhaspatim //
provāca duḥkhasaṃtapta āṣāḍhāṃte suro ttamaḥ

guro sa māsaḥ saṃprāptaḥ prāvṛṭkālo bhayāvahaḥ //
āgamiṣyati yatrāsau labdhapādo vṛkāsuraḥ

gantavyaṃ ca tato'smābhiḥ kṣīrode keśavālaye //
maivaṃ dīnaistathā bhāvyaṃ parāśrayanivāsibhiḥ

svagṛhāṇi parityajya śayanānyāsanāni ca //
vāhanāni vicitrāṇi yaccānya ddayitaṃ gṛhe

tasmātkathaya cāsmākamupāyaṃ kañcideva hi //
vrataṃ vā niyamaṃ vātha homaṃ vā munisattama

aśūnyaṃ śayanaṃ yena svakalatreṇa jāyate //
tathā na gṛhasaṃtyāgaḥ svakīyasya prajāyate

nirviṇṇo'haṃ nijasthānabhraṃśāddvijavarottama //
varṣevarṣe ca samprāpte sthānakasya cyutirbhavet

punarbhūmau śayiṣyāmi yāvanmāsacatuṣṭayam //
niṣkalatro bhayodvigno brahmacaryaparāyaṇaḥ

tasya tadvacanaṃ śrutvā bhayārtasya bṛhaspatiḥ //
provāca suciraṃ dhyātvā tato devaṃ śatakratum

aśūnyaśayanaṃnāma vratamasti mahattapaḥ //
viṣṇorārādhanārthāya tatkuruṣva samā hitaḥ

devo yatrāsti viṣṇuḥ sa kṣīrābdhau madhusūdanaḥ //
jalaśāyī jagadyoniḥ sa dāsyati hitaṃ ca te

yathā na śūnyaṃ śayanaṃ gṛha bhaṃgaḥ prajāyate //
sarvaśatruvināśaśca tatprasādena vāsava

// sūta uvāca // //
tasminvrate tataścīrṇe hyaśūnyaśayanātmake //
tutoṣa bhagavānviṣṇustataḥ provāca devapam

śakra tuṣṭo'smi bhadraṃ te varaṃ varaya suvrata //
vratenānena cīrṇena cāturmāsyodbhavena ca //
tasmātprārthaya devendra nityaṃ yanmanasi sthitam

// indra uvāca // //
kṛṣṇa jānāsi tvaṃ cāpi yaśca me'tra parābhavaḥ //
kriyate dānavendreṇa vṛkeṇa sudurātmanā

mamāṣṭamāsikaṃ rājyaṃ trailokye'pi vyavasthitam //
śeṣāṃśca caturo māsānvarṣevarṣe sameti saḥ

evaṃ jñātvā suraśreṣṭha dayāṃ kṛtvā mamopari //
tathā kuru yathā rājyaṃ mama syātsārvakālikam

// viṣṇuruvāca // //
ajaraścāmaraścāpi sa kṛtaḥ padmayoninā //
tatkathaṃ jīvamānena tena rājyaṃ bhavettava

paraṃ tathāpi devendra kariṣyāmi hitaṃ tava

kṣīrārṇavaṃ parityajya hāṭakeśvarasaṃjñite //
kṣetre gatvā samaṃ lakṣmyā tasyopari tataḥ param

kariṣyāmi tvahaṃ śakra śayanaṃ yatnamāsthitaḥ //
yāvacca caturo māsānyathā sa na caliṣyati

tasmātsthānātsahasrākṣa madbhāreṇa prapīḍitaḥ //
varṣevarṣe sadā kāryaṃ mayā tatsuhitaṃ tava

tasmādgacchādhunā svarge kuru rājyamakaṃṭakam //
prāvṛṭ kāle tu saṃprāpte na bhīḥ kāryā tadudbhavā

yo māṃ tatra śayānaṃ tu vratenānena devapa//
pūjayiṣyati sadbhaktyā tasya dāsyāmi vāṃchitam

/
// sūta uvāca //
evamuktvā hṛṣīkeśo visasarja śatakratum //
niḥśeṣabhayanirmuktaṃ svarājyaparivṛddhaye ७९//
āṣāḍhasya site pakṣa ekādaśyā dine sadā//
hāṭakeśvaraje kṣetre tatrāgatya svayaṃ vibhuḥ

vṛkopari tataścakre śayanaṃ yatnamāsthitaḥ //
tenākrāṃtastataḥ so'pi śaknoti calituṃ na hi

/
mṛtaprāyastato nityaṃ tadbhāreṇa prapīḍitaḥ //
kārtikasya site pakṣa ekādaśyā dine sthite

utthānaṃ kurute viṣṇuḥ kṣīrodaṃ prati gacchati //ā/
so'pi sāṃkṛtiśāpena vṛkaḥ paṃgutvamāpnuyāt

evaṃ ca caturo māsānna tyajecchayanaṃ hariḥ //
bhayāttasyāsureṃdrasya dānavasya durātmanaḥ //

tatra martyaiḥ kriyā sarvāḥ kriyate na makhodbhavāḥ //
yasmātsa yajñapuruṣo na supto bhāgamaśnute

tathā yajñāśca ye sarve ktvayādānādi kāḥ śubhāḥ //
te sarve na kriyaṃte ca cūḍākaraṇapūrvakāḥ

muktvānnaprāśanaṃnāma sīmaṃtonnayanaṃ tathā //
tasmātsupte jagannāthe tāḥ sarvāḥ syurvṛthā dvijāḥ

vrataṃ vā niyamaṃ vātha tasminyaḥ kurute naraḥ //
prasupte devadeveśe tatsarvaṃ niṣphalaṃ bhavet

tasmātsarvaprayatnena saṃprasupte janārdane //
vratasthairmānavairbhāvyaṃ tasya devasya tuṣṭaye

ekādaśyāṃ dine prāpte śayane bodhane hareḥ //
yatkiṃcitkriyate karma śreṣṭhaṃ taccākṣayaṃ bhavet

kiṃvātra bahunoktena kriyate yadvrataṃ naraiḥ //
tena tuṣṭiṃ parāṃ yāti daityopari sthito hariḥ

evaṃ sa bhagavānprāha suptastatra janārdanaḥ //
kiṃ vā tasya jvaro jāto mahatī vedanāpi ca

tasminnahani pāpātmā yonnamaśnāti mānavaḥ //
tasmātsarvaprayatnena saṃprāpte harivāsare

anyasminnapi bhoktavyaṃ na nareṇa vijānatā //
kiṃ punaḥ śayanaṃ yatra kurute yatra bodhanam

// sūta uvāca // //
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭo'smi dvijo ttamāḥ //
hāṭakeśvaraje kṣetre yasmācchete janārdanaḥ

kṣīrābdhiṃ saṃparityajya sadā māsacatuṣṭayam //
śrūyatāṃ ca phalaṃ yatsyāttasminnārādhite vibho

caturo vārṣikānmāsānyastaṃ pūjayate vibhum //
vratasthaḥ sa naro yāti yatra devaḥ sa saṃsthitaḥ

kiṃ dānairbahubhirdattaiḥ kiṃ vrataiḥ kimupoṣitaiḥ //
tatra yaḥ puṃḍarīkākṣaṃ suptaṃ pūjayati dhruvam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye jalaśāyyupākhyāna ekādaśīvratamāhātmyavarṇanaṃnāmaikatriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ / २३१ //