Skanda Purana · Chapter 6.217

// ānarta uvāca // //
vidhinā yena kartavyaṃ śrāddhaṃ sarvaṃ munīśvara//
tamācakṣvā'dya kārtsnyena śraddhā me mahatī sthitā

// bhartṛyajña uvāca // //
śṛṇu rājanpravakṣyāmi śrāddhasya vidhimuttamam //
pitṝṇāṃ tuṣṭidaṃ nityaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām

svakarmopārjitairvittaiḥ śrāddhakāryāṇi cāharet //
māyādibhirna cauryeṇa na cchalāptairna vaṃcanaiḥ//
svavṛttyopārjitairvittaiḥ śrāddhadravyaṃ samāharet//
supratigrahajairdravyairbrāhmaṇānāṃ viśiṣyate

rakṣaṇāptairnarendrasya vaiśyasya kṣetra saṃbhavaiḥ//
śūdrasya paṇyalabdhaiśca śrāddhaṃ kartuṃ prayujyate

evaṃ śuddhisamopete dravye prāpte gṛhāṃtikam//
pūrvedyuḥ sāyamāsādya śrāddhārhāṇāṃ dvijanmanām

gṛhaṃ gatvā śucirbhūtvā kāmakrodhavivarjitaḥ//
āmaṃtrayedyatīnpaścātsnātakānbrahmakarmiṇaḥ

tadabhāve gṛhasthāṃśca
brahmajñānaparāyaṇān// agnihotraparānviprānvedavidyāvicakṣaṇān

śrotriyāṃśca tathā vṛddhānṣaṭkarmaniratānsadā//
bahubhṛtyakuṭumbāṃśca daridrānsaṃyutānguṇaiḥ

avyaṃgānroganirmuktāñjitāhārāṃstathā śucīn //
ete syurbrāhmaṇā rājañchrāddhārhāḥ parikīrtitāḥ

anarhā ye ca nirdiṣṭāḥ śṛṇu tānapi vacmi te //
hīnāṃgānadhikāṃgāṃśca sarvabhākṣannirākṛtīn

śyāvadantānvṛthādantānvedavikrayakārakān //
vedaviplavakānvāpi vedaśāstravivarjitān //

kunakhānrogasaṃyuktāndvirnagnānparahiṃsakān//
janāpavādasaṃyuktānnāstikānṛtakānapi

vārdhuṣikānvikarmasthāñchaucācāravivarji tān//
atidīrghānkṛśānvāpi sthūlānapi ca lomaśān

nirlomānvarjayecchrāddhe ya icchetpitṛgauravam//
paradāraratā ye ca tathā yo vṛṣalī patiḥ

vaṃdhyā vai vṛṣalī proktā vṛṣalī ca mṛtaprajā //
aparā vṛṣalī proktā kumārī yā rajasvalā

ṣaṇḍho malimluco dambhī rājapai śunyavṛttayaḥ //
sagotrāyāśca saṃbhūtastathaikapravarāsutaḥ

kaniṣṭhaḥ prākkṛtādhānaḥ kṛtodvāhaśca prāktu yaḥ //
tathā prāgdīkṣito yaśca sa tyājyo gṛhasaṃyutaḥ

pitṛmātṛparityāgī tathāca gurutalpagaḥ //
nirddoṣāṃ yastyajetpatnīṃ kṛtaghno yaśca karṣukaḥ

śilpajīvī pramādī ca paṇya jīvī kṛtāyudhaḥ //
etānvivarjayecchrāddhe yeṣāṃ no jñāyate kulam

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi ye śastāḥ śrāddhakarmaṇi //
ye brāhmaṇāḥ purā khyātāḥ pāpānāṃ paṃktipāvanāḥ

triṇāciketastrimadhustrisuparṇaḥ ṣaḍaṃgavit //
yaśca vidyāvratasnāto dharmadroṇasya pāṭhakaḥ

purāṇajñastathā jñānī vijñeyo jyeṣṭhasāmavit //
atharvaśiraso vettā kratugāmī sukarmakṛt

sadyaḥprakṣālako yaśca śuklo dauhitra eva ca //
jāmātā bhāgineyaśca paropakaraṇe rataḥ

mṛṣṭānnādo mṛṣṭavākyaḥ sadā japaparāyaṇaḥ //
ete ? brāhmaṇā jñeyā niḥśeṣāḥ paṃktipāvanāḥ

etairvimiśritāḥ sarve garhitā api ye dvijāḥ //
pitṝṇāṃ te'pi kurvaṃti tṛptiṃ bhuktvā kulodbhavāḥ

tasmātsarvaprayatnena kulaṃ jñeyaṃ dbijanmanām //
śīlaṃ paścādvayo nāma kanyādānaṃ tataḥ param

śrutaśīlavihīnāya dharmajñāyāpi mānavaḥ //
śrāddhaṃ dadāti kanyāṃ ca yastenāgniṃ vinā hutam

ūṣare vāpi taṃ sasyaṃ tuṣāṇāṃ kaṇḍanaṃ kṛtam//
kulācārasamopetāṃstasmācchrāddhe niyojayet

brāhmaṇānnṛpaśārdūla mandavidyādharānapi //
evaṃ vijñāya tānviprāngṛhītvā caraṇau tataḥ

prayatnena tu savyena pāṇinā dakṣiṇena tu //
yugmānatha yathāśaktyā namaskṛtya punaḥpunaḥ

dakṣiṇaṃ jānvathālabhya mantramenamudīrayet //
āgacchaṃtu mahābhāgā viśvedevā mahābalāḥ

bhaktyāhūtā mayā caiva tvaṃ cāpi vratabhāgbhava //
evaṃ yugmā nsamāmaṃtrya viśvedevakṛte dvijān

apasavyaṃ tataḥ kṛtvā pitrarthaṃ cābhimaṃtrayet //
brāhmaṇāṃstrīnyathāśaktyā ekaikasya pṛthakpṛthak

ekaikaṃ vā trayāṇāṃ vā ekamevaṃ nimaṃtrayet //
brāhmaṇānmātṛpakṣe ca eṣa eva vidhiḥ smṛtaḥ

tataḥ pādau parispṛṣṭvā dvijasyedamudīrayet //
śraddhā pūtena manasā pitṛbhaktiparāyaṇaḥ

pitā me tava kāyesmiṃstathā caiva pitāmahaḥ //
svapitrā sahito hyetu tvaṃ ca vrataparo bhava

evaṃ pitṝnsamāhūya tathā mātāmahānatha //
saṃmaṃtritāśca te viprāḥ saṃyamātmāna eva te

yajamānaḥ śāṃtamanā brahmacaryasamanvitaḥ //
tāṃ rātriṃ samatikramya prātarutthāya mānavaḥ

tadahni varjayetkopaṃ svādhyāyaṃ karma kutsitam //
tailābhyaṃgaṃ śramaṃ yānaṃ vāhanaṃ cātha dūrataḥ

tato madhyaṃ gate sūrye kāle kutapasaṃjñite //
snātaḥ śuklāṃbaradharaḥ santarpya pitṛdevatāḥ //
santuṣṭāṃśca samāhūtāṃstānviprāñchrāddhamācaret

vivikte gṛhamadhyasthe manojñe dakṣiṇāplave //
na yatra jāyate dṛṣṭiḥ pāpānāṃ krūrakarmiṇām

yacchrāddhaṃ vīkṣate śvā vā nārī vā'tha rajasvalā //
patito vā varāho vā tacchrāddhaṃ vyarthatāṃ vrajet

annaṃ paryuṣitaṃ yacca tailāktaṃ vā pradīyate //
sakeśaṃ vā saniṃdyaṃ ca tacchrāddhaṃ vyarthatāṃ vrajet

vibhaktirahitaṃ śrāddhaṃ tathā maunavivarjitam//
dakṣiṇārahitaṃ yacca tacchrāddhaṃ vyarthatāṃ vrajet

gharaṭṭolūkhalotthau ca yatra śabdau vyavasthitau //
śūrpasya vā viśeṣeṇa tacchrāddhaṃ vyarthatāṃ vrajet

yatra saṃskriyamāṇe ca kalahaḥ saṃprajāyate //
paṃktibhedo viśeṣeṇa tacchrāddhaṃ vyarthatāṃ vrajet

pūrvāhṇe kriyate yacca rātrau vā saṃdhyayorapi //
paryākāśe tathā deśe tacchrāddhaṃ vyarthatāṃ vrajeta

brāhmaṇo yajamāno vā brahmacaryaṃ vinā yadi //
bhuṃkte dadyācca yacchrāddhaṃ tadrājanvyarthatāṃ vrajet

tuṣadhānyaṃ saniṣpāvaṃ yaccocchiṣṭaṃ ca dīyate //
ardhabhuktaṃ ghṛtaṃ kṣīraṃ tacchrāddhaṃ vyarthatāṃ vrajet

yeṣu kāleṣu yaddattaṃ śrāddhamakṣayatāṃ vrajet //
tānahaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇuṣvaikamanā nṛpa

manvādīrapi te vacmi tāḥ śṛṇuṣva narādhipa //
pitṝṇāṃ vallabhā nityaṃ sarvapāpakṣayāvahāḥ

yāsu toyamapi kṣmāyāṃ pradattaṃ tilamiśritam //
pitṛbhyo'kṣayatāṃ yāti śraddhāpūtena cetasā

aśvayukchuklanavamī dvādaśī kārtikasya ca //
tṛtīyāpi ca māghasya tathā bhādrapadasya ca

amāvāsyā tapasyasya pauṣasyaikādaśī tathā //
tathā''ṣāḍhasya daśamī māghamāsasya saptamī

śrāvaṇasyāṣṭamī kṛṣṇā tathā''ṣāḍhī va pūrṇimā //
tathā kārtikamāsasya yā cānyā phālgunasya ca

caitrasya jyeṣṭhamāsasya paṃcaitāḥ pūrṇimā nṛpa //
manūnāmādayaḥ proktāstithayaste mayā nṛpa

āsu toyamapi snātvā tila darbhavimiśritam //
pitṝnuddiśya yo dadyātsa yāti paramāṃ gatim

iha loke pare caiva pitṝṇāṃ ca prasādataḥ //
kiṃ punarvividhairannai rasairvastraiḥ sadakṣiṇaiḥ

adhunā śṛṇu rājendra yugādyāḥ pitṛvallabhāḥ //
yāsāṃ saṃkīrtanenāpi kṣīyate pāpasaṃcayaḥ

navamī kārtike śuklā tṛtīyā mādhave sitā //
amāvāsyā ca tapaso nabhasyasya trayodaśī

tretākṛtakalīnāṃ tu dvāparasyādayaḥ kramāt //
snāne dāne jape home viśeṣātpitṛtarpaṇe

kṛtasyākṣayakāriṇyaḥ sukṛtasya mahāphalāḥ //
yadā syānmeṣago bhānustulāṃ vātha yadā vrajet

tadā syādviṣuvākhyastu kālaścākṣayakārakaḥ //
makare karkaṭe caiva yadā bhānurvrajennṛpa

tadāyanābhidhānastu viṣuvo'tha viśiṣyate //
raveḥ saṃkramaṇaṃ rāśau saṃkrāṃtiriti kathyate

snānadānajapaśrāddhahomādiṣu mahāphalāḥ //
tretādyāḥ kramaśaḥ proktāḥ kālāḥ saṃkrāṃtipūrvakāḥ //
naiteṣu vidyate vighnaṃ dattasyākṣayasaṃjñitāḥ

aśraddhayā'pi yaddattaṃ kupātrebhyo'pi mānavaiḥ //
akāle'pi hi tatsarvaṃ sadyo hyakṣayatāṃ vrajet

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śrāddhakalpe śrāddhārhapadārthabrāhmaṇakālanirṇaya varṇanaṃnāma saptadaśottaradviśatatamo'dhyāyaḥ