Skanda Purana · Chapter 6.215

// ṛṣaya ūcuḥ // //
sāṃprataṃ vada naḥ sūta śrāddhakalpasya yo vidhiḥ //
vistareṇa mahābhāga yathā taccākṣayaṃ bhavet

kasminkāle prakartavyaṃ śrāddhaṃ pitṛparāyaṇaiḥ //
kīdṛśairbrāhmaṇaistacca tathā dravyairmahāmate

// sūta uvāca // //
etadarthaṃ purā pṛṣṭo mārkaṃḍeyo mahāmuniḥ //
rohitāśvena vipreṃdrā hariścandra sutena saḥ

hariścandre gate svargaṃ rohitāśve nṛpe sthite //
tīrthayātrāprasaṃgena mārkaṇḍo munisattamaḥ

sarayvāḥ saṃgame puṇye snānārthaṃ samupasthitaḥ //
tatra snātvā pitṝndevānsaṃtarpya vidhipūrvakam

praviṣṭastāṃ purīṃ ramyāmayodhyāṃ satyanāmikām //
rohitāśvo'pi taṃ śrutvā samāyātaṃ munīśvaram//
padātiḥ prayayau tūrṇaṃ dūradeśaṃ tu sammukham

tataḥ praṇamya taṃ mūrdhnā kṛtāṃjalipuṭaḥ sthitaḥ //
provāca madhuraṃ vākyaṃ vinayena samanvi taḥ

svāgataṃ te muniśreṣṭha bhūyaḥ susvāgataṃ mune //
dhanyo'haṃ kṛtapuṇyo'haṃ saṃprāptaḥ paramāṃ gatim //
yatte pādarajobhirme mūrddhajā vimalīkṛtāḥ //

evamuktvā gṛhītvā taṃ svahastālaṃbanaṃ tadā //
yayau tatra sabhāsthānaṃ bṛhatsiṃhāsanāśrayam

siṃhāsane niveśyātha taṃ muniṃ pārthivottamaḥ //
upaviṣṭo dharāpṛṣṭhe kṛtāṃjalipuṭaḥ sthitaḥ

tataḥ provāca madhuraṃ vinayāvanataḥ sthitaḥ //
niḥspṛhasyāpi vipreṃdra ki vā''gamanakāraṇam //

tadbravīhi yathātathyaṃ karomi tava sāṃpratam //
adeyamapi dāsyāmi gṛhāyātasya te vibho

mārkaṃḍeya uvāca // //
tīrthayātrāprasaṃgena vayamatra samāgatāḥ //
sarayvāḥ saṃgame puṇye kalye yāsyāmyahe punaḥ

niḥspṛhairapi draṣṭavyā dharmavanto dvijottamāḥ //
tataḥ proktaṃ purāṇa jñairbrāhmaṇaiḥ śāstradṛṣṭibhiḥ

dharmavantaṃ nṛpaṃ dṛṣṭvā liṃgaṃ svāyaṃbhuvaṃ tathā //
nadīṃ sāgaragāṃ caiva mucyetpāpāddinodbhavāt // १५
evamuktvā tataścakre pṛcchāṃ sa munisattamaḥ //
taṃ dṛṣṭvā nṛpaśārdūlaṃ puraḥsthaṃ vinayānvitam

kaccitte saphalā vedāḥ kaccitte saphalaṃ śrutam //
kaccitte saphalā dārāḥ kaccitte saphalaṃ dhanam

// rohitāśva uvāca // //
kathaṃ syuḥ saphalā vedāḥ kathaṃ syātsaphalaṃ śrutam //
kathaṃ syuḥ saphalā dārāḥ kathaṃ syātsaphalaṃ dhanam

// mārkaṃḍeya uvāca // //
agnihotraphalā vedāḥ śīlavṛttaphalaṃ śrutam //
ratiputraphalā dārā dattabhuktaphalaṃ dhanam

evaṃ jñātvā mahārāja nānyathā kartumarhasi

catvāryetāni kṛtyāni mayoktāni ca tāni te //
yathā tāni prakṛtyāni lokadvayamabhīpsatā

evamuktvā tataścakre kathāścitrāśca tatpuraḥ //
rājarṣīṇāṃ purāṇānāṃ devarṣīṇāṃ viśeṣataḥ

tataḥ kathāvasāne ca kasmiṃściddvijasattamāḥ //
papraccha taṃ muniśreṣṭhaṃ rohitāśvo mahīpatiḥ

bhagavañchrotumicchāmi śrāddhakalpamahaṃ yataḥ //
dṛśyaṃte bahavo bhedā dvijānāṃ śrāddhakarmaṇi

//
// mārkaṃḍeya uvāca // //
satyametanmahābhāga yatpṛṣṭo'smi nṛpottama //
śrāddhasya bahavo bhedāḥ śākhābhedairvyavasthitāḥ

tasmātte nirṇayaṃ vacmi bhartṛyajñena yatpurā //
ānarttādhipateḥ proktaṃ samyakchrāddhasya lakṣaṇam

bhartṛyajñaṃ sukhāsīnaṃ nijāśramapade nṛpaḥ //
ānartādhipatirgatvā praṇipatya tato'bravīt

// ānarta uvāca // //
sāṃprataṃ vada me brahmañchrāddhakalpaṃ pitrīpsitam //
yena me tuṣṭimāyāṃti pitaraḥ śrāddhatarpitāḥ

kaḥ kālo vihitaḥ śrāddhe kāni dravyāṇi me vada //
śrāddhārhāṇi tathānyāni medhyāni dvi jasattama //
yāni yojyāni vāṃchadbhiḥ pitṛṇāṃ tṛptimuttamām

kīdṛśā brāhmaṇā brahmañchrāddhārhāḥ parikīrtitāḥ //
kīdṛśā varjanīyāśca sarvaṃ me vistarādvada

// bhartṛyajña uvāca // //
ahaṃ te kīrtayiṣyāmi śrāddhakalpamanuttamam //
yaṃ śrutvā'pi mahārāja labhecchrāddhaphalaṃ naraḥ //

śrāddhamidukṣaye'vaśyaṃ sadā kāryaṃ vipaścitā //
yadi jyeṣṭhatamaḥ sargaḥ santānaṃ ca tathā nṛpa

śītārtā yadvadicchaṃti vahniṃ prāvaraṇāni ca //
pitarastadvadicchaṃti kṣutsāmāścandrasaṃkṣayam

daridropahatā yadvaddhanaṃ vāṃchaṃti mānavāḥ //
pitarastadvadicchaṃti kṣutkṣāmāścandrasaṃ kṣayam

yathā vṛṣṭiṃ pravāṃchanti karṣukāḥ sasyavṛddhaye //
tathātmaprītaye te'pi pravāṃchantīṃdusaṃkṣayam

yathoṣaścakravākyaśca vāṃchanti ravi darśanam //
pitarastadvadicchaṃti śrāddhaṃ darśasamudbhavam

jalenāpi ca yaḥ śrāddhaṃ śākenāpi karoti vāḥ //
darśasya pitarastṛptiṃ yāṃti pāpaṃ praṇa śyati / ३७ //
amāvāsyādine prāpte gṛhadvāraṃ samāśritā//
vāyubhūtāḥ pravāṃchanti śrāddhaṃ pitṛgaṇā nṛṇām //
yāvadastamayaṃ bhānoḥ kṣutpipāsāsa mākulāḥ

tataścāstaṃ gate bhānau nirāśā duḥkhasaṃyutāḥ //
niḥśvasya suciraṃ yāṃti garhayaṃti svavaṃśajam

// ānarta uvāca // //
kimarthaṃ kriyate śrāddhamamāvāsyādine dvija //
viśeṣeṇa mamācakṣya vistareṇa yathātatham

mṛtāśca puruṣā vipra svakarmajanitāṃ gatim //
gacchanti te kathaṃ tasya sutasyāśrayamāyayuḥ

eṣa naḥ saṃśayo vipra sumahānhṛdi saṃsthitaḥ

// bhartṛyajña uvāca // //
satyametanmahābhāga yattvayā vyāhṛtaṃ vacaḥ //
svakarmārhāṃ gatiṃ yāṃti mṛtāḥ sarvatra mānavāḥ

paraṃ yathā samāyāṃti vaṃśajasyāśrayaṃ prati //
tathā te'haṃ prava kṣyāmi na tathā saṃśayo bhavet

mṛtā yāṃti tathā rājanye'tra kecinmahītale //
te jāyaṃte na martye'tra yāvadvaṃśasya saṃsthitiḥ

paraṃ śubhātmakā ye ca te tiṣṭhaṃti surālaye //
pāpātmāno narā ye ca vaivasvatanivāsinaḥ

anyadehaṃ samāśritya bhuṃjānāḥ karmaṇaḥ phalam //
śubhaṃ vā yadi vā pāpaṃ svayaṃ vihitamātmanaḥ

yamaloke sthitānāṃ hi svargasthānāmapi kṣudhā //
pipāsā ca tathā rājaṃsteṣāṃ saṃjāyate'dhikā

yāvannaratrayaṃ rājanmātṛtaḥ pitṛtastathā //
teṣāṃ ca parato ye ca te svakarma śubhāśubham //
bhuṃjate kṣutpipāsā ca na teṣāṃ jāyate kv cit

tatrāpi patanaṃ tasmātsthānādbhavati bhūmipa //
vaṃśocchedānpunaḥ sarve nipataṃti mahītale //
truṭadrajjunibaddhaṃ hi bhāṃḍaṃ yadvannirāśrayam //

etasmātkāraṇādyatnaḥ santānāya vicakṣaṇaiḥ //
prakartavyo manuṣyeṃdra vaṃśasya sthitaye sadā

api dvādaśadhā rājannaurasādisamu dbhavāḥ //
teṣāmekatamo'pyatra na daivājjāyate sutaḥ

pitṝṇāṃ guptaye tena sthāpyo'śvatthaḥ samādhinā //
putravatparipālyaśca nirviśeṣaṃ narādhipa//

yāvatsaṃdhārayedbhūmistamaśvatthaṃ narādhipa //
kṛtodvāhaṃ samaṃ śamyā tāvadvaṃśo'pi tiṣṭhati

aśvatthajanakā martyā nipatya jagatī tale //
pāpāmuktāḥ samāyāṃti yoniṃ śreṣṭhāṃ śubhānvitāḥ

etasmātkāraṇādannaṃ nityaṃ deyaṃ tathodakam //
samuddiśya pitṝnrājanyataste tanmayāḥ smṛtāḥ

adattvā salilaṃ sasyaṃ pitṝṇāṃ yo narādhipa //
svayamaśnāti vā toyaṃ pivetsa syātpitṛdruhaḥ //
svarge'pi ca na te toyaṃ labhaṃte nānnameva ca

na dattaṃ vaṃśajairmartyaiścedvyathāṃ yāṃti dāruṇām //
kṣutpipāsāsamudbhūtāṃ tasmātsaṃtarpayetpitṝn //

nityaṃ śaktyā naro rājanpayo'nnaiśca pṛthagvidhaiḥ //
tathānyairvastranaivedyaiḥ puṣpagandhānulepanaiḥ

pitṛmedhādibhiḥ puṇyaiḥ śrāddhairuccāvacairapi //
tarpitāste prayacchaṃti kāmāniṣṭānhṛdi sthitān //
trivargaṃ ca mahārāja pitaraḥ śrāddhatarpitāḥ //

tarpayaṃti na ye pāpāḥ svapitṝnnityaśo nṛpa //
paśavaste sadā jñeyā dvipadāḥ śṛṃgavarjitāḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śrāddhakalpe śrāddhāvaśyakatākāraṇavarṇanaṃnāma pañcadaśottaradviśatatamo 'dhyāyaḥ