Skanda Purana · Chapter 6.20

// sūta uvāca // //
tatra dāśarathī rāmo vanavāsāya dīkṣitaḥ //
bhramamāṇo dharāpṛṣṭhe sītālakṣmaṇasaṃyutaḥ

samā''yāto dvijaśreṣṭhā yatra sā pitṛkūpikā //
tṛṣārtaśca śramārtaśca niṣasāda dharātale

etasminnaṃtare prāpto bhagavāndinanāyakaḥ //
astācalaṃ japāpuṣpasannibho dvijasattamāḥ

tataḥ plakṣanagādhastātparṇānyāstīrya bhūtale //
sāyaṃtanaṃ vidhiṃ kṛtvā suṣvāpa raghunandanaḥ

athā'valokayāmāsa svapne daśarathaṃ nṛpam //
yadvatpūrvaṃ priyā''lāpasaṃsaktaṃ hṛṣṭamānasam

tataḥ prabhāte vimale prodgate ravimaṇḍale //
viprānāhūya tatsarvaṃ kathayāmāsa rāghavaḥ

adya svapne mayā viprāḥ priyālāpaparaḥ pitā //
atihṛṣṭamanā dṛṣṭaḥ śvetamālyānulepanaḥ

tatkīdṛkpariṇāmo'sya svapnasya dvijasattamāḥ //
bhaviṣyati prajalpadhvaṃ paraṃ kautūhalaṃ yataḥ

//
// brāhmaṇā ūcuḥ // //
pitaraḥ śrāddhakāmā ye vṛddhiṃ paśyaṃti vā nṛpa //
te svapne darśanaṃ yāṃti putrāṇāmiti naḥ śrutam

tadasyāṃ kūpikāyāṃ ca svayameva gayā sthitā //
tena tvayā pitā dṛṣṭaḥ svapne śrāddhasya vāṃchakaḥ

tasmātkuru raghuśreṣṭha śrāddhamatra yathoditam //
nīvāraiḥ śāka mūlaiśca tathā'raṇyodbhavaistilaiḥ

athaivāmantrayāmāsa tānviprānraghusattamaḥ //
śrāddheṣu śraddhayā yuktaḥ prasādaḥ kriyatāmiti

bāḍhamityeva te coktvā snānārthaṃ dvijasattamāḥ //
gatāḥ sarve susaṃhṛṣṭā svakīyānāśramānprati va १३ //
atha teṣu prayāteṣu brāhmaṇeṣu raghūttamaḥ //
provāca lakṣmaṇaṃ pārśve vinayāvanataṃ sthitam

śākamūlaphalānyāśu śrāddhārthaṃ samupānaya //
saumitrānaya vaidehī svayaṃ pacati bhāminī

tacchrutvā lakṣmaṇastūrṇaṃ jagāmā'raṇyameva hi //
śrāddhārthamānināyā''śu phalāni vividhāni ca

dhātrīphalāni cā''mrāṇi cirbhaṭānīṃ gudāni ca //
karīrāṇi kapitthāni tathaivā'nyāni bhūriśaḥ

tataśca pācayāmāsa tadarthe janakodbhavā //
rāmādeśātsvayaṃ sādhvī vinayena samanvitā

tataśca kutape prāpte kāle te dvijasattamāḥ //
kṛtāhnikāḥ samāyātā rāmabhaktisamanvitāḥ

etasminnaṃtare sītā plakṣavṛkṣāṃtare sthitā//
ātmānaṃ gopayāmāsa yathā vetti na rāghavaḥ//६.२०.२०
sa tāṃ sīteti sīteti vyāhṛtyātha muhurmuhuḥ//
strīdharmiṇīti matvā tu lakṣmaṇaṃ cedamabravīt

vatsa lakṣmaṇa śuśrūṣāṃ viprāṇāṃ śrāddhasaṃbhavām//
pādaprakṣālanādyāṃ tvaṃ yathāvatkartumarhasi

bāḍhamityeva saṃprokto lakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ //
cakre sarvaṃ tathā karma yathā nārī vicakṣaṇā

tato nirvartite śrāddhe brāhmaṇeṣu gateṣvatha //
janakasya sutā sādhvī tatkṣaṇātsamupasthitā

tāṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ sītāṃ kopasaṃraktalocanaḥ //
provāca paruṣairvākyairbhartsamāno muhurmuhuḥ

āyāteṣu dvijāteṣu śrāddhakāla upasthite //
kva gatā vada pāpe tvaṃ māṃ parityajya dūrataḥ

naitadyuktaṃ kulastrīṇāṃ viśeṣādatra kānane //
vihartuṃ dūrataḥ śūnye tasmāttyājyā'si maithili

tasya tadvacanaṃ śrutvā bhītā sā janakodbhavā //
uvāca vepamānāṃgī praskhalaṃtyā girā tataḥ

na māmarhasi kārye'smingarhituṃ raghusattama //
yasmādahamatikrāntā sthānādasmācchraṇuṣva tat

pitā tava mayā dṛṣṭaḥ sākṣāddaśarathaḥ svayam //
brāhmaṇasya śarīrastho dvitīyaśca pitāmahaḥ

pituḥ pitāmaho'nyasya tṛtīyasya raghūttama //
trayāṇāṃ ca tathānyeṣāṃ trayo'nye nṛpasaṃnibhāḥ

brāhmaṇānāṃ mayā dṛṣṭāḥ śarīrasthāḥ suharṣitāḥ //
mātāmahānahaṃ manye tānapi trīnahaṃ sphuṭam

tato 'haṃ lajjayā naṣṭā dṛṣṭvā śvaśurasaṃgamān //
yena bhuktāni bhojyāni purā mṛṣṭānyanekaśaḥ

tathā khādyāni lehyāni coṣyāṇi ca viśeṣataḥ //
pitā tava kathaṃ so'dya kaṣāyāṇi kaṭūni ca //
bhakṣayiṣyati dattāni svahastena mayā vibho

etasmātkāraṇānnaṣṭā tvatsamīpādahaṃ vibho //
śrāddhakāle'pi saṃprāpte satyenātmānamālabhe

tacchrutvā saṃprahṛṣṭātmā rāmo rājīvalocanaḥ //
sādhusādhviti tāṃ prāha pariṣvajya muhurmuhuḥ

tato bhuktvā svayaṃ rāmo lakṣmaṇena samanvitaḥ //
sāyāhne samanuprāpte saṃdhyākāryaṃ vidhāya ca

provāca lakṣmaṇaṃ vatsa parṇānyāstīrya bhūtale //
śayyāṃ kuru samānīya pādaśaucāya sajjalam

tataḥ kopaparītātmā saumitriḥ prāha rāghavam //
nāhaṃ śayyāṃ kariṣyāmi pādaprakṣālanaṃ na ca

tathā'nyadapi yatkiṃcitkarma svalpamapi prabho //
tvāṃ vā tyaktvā gamiṣyāmi kutracitpīḍito bhṛśam//

preṣyatvena raghuśreṣṭha satyametanmayoditam //
sītāyāḥ kiṃ samādeśyaṃ na kiṃcitsaṃprayacchasi //
api svalpataraṃ rāma mayā tvaṃ kiṃ kariṣyasi

tasya tadvacanaṃ śrutvā vikṛtaṃ cāpi rāghavaḥ //
tūṣṇīṃ babhūva medhāvī hāsyaṃ kṛtvā manāktataḥ

tataḥ svayaṃ samutthāya kṛtvā svā starakaṃ śubham //
sītayā kṣālitāṃghristu suṣvāpa tadanaṃtaram

lakṣmaṇo'pi vidūrasthaḥ kopasaṃraktalocanaḥ //
vṛkṣamūlaṃ samāśritya suptaścitte vyaciṃtayat

hatvainaṃ rāghavaṃ suptaṃ sītāṃ patnīṃ vidhāya ca//
kiṃ gacchāmi nijaṃ sthānaṃ videśaṃ vā'pidūrataḥ

evaṃ ciṃtayatastasya bahudhā lakṣmaṇasya sā //
vyatikrāṃtā niśā viprāḥ kṛcchreṇa mahatā tataḥ

na tasya niścayo jajñe tasminkṛtye kathaṃcana //
kopātpraṇaṣṭanidrasya soṣṇaṃ niḥśvasato muhuḥ

tataḥ prabhāte vimale kṛtapūrvāhṇikakriyaḥ //
rāmaḥ sītāṃ samādāya prasthito dakṣiṇāṃ diśam

lakṣmaṇo'pi dhanuḥ sajyaṃ kṛtvā saṃdhāya sāyakam //
anuvrajati pṛṣṭhasthastasya cchidraṃ vilokayan

tato gokarṇamāsādya praṇamya ca maheśvaram //
pratasthe rāghavo yāvatsaumitristāvadāgataḥ

bāṣpaparyākulākṣaśca vrīḍayā'dhomukhaḥ sthitaḥ //
praṇamya śirasā rāmaṃ tataḥ prāha suduḥ khitaḥ

kuru me nigrahaṃ nātha svāmidrohasamudbhavam //
atipāpasya duṣṭasya kṛtaghnasya raghūttama

uttarāṇi viruddhāni tava dattāni bhūriśaḥ //
mayā vinā'parādhena vadhopāyaśca ciṃtitaḥ

tataśca taṃ pariṣvajya rāmo'pi nijabāṃdhavam //
bāṣpaklinnamukhaḥ prāha kṣāṃtaṃ vatsa mayā tava

na te tvanyaḥ priyaḥ kaścinmāṃ muktvā vedmyahaṃ sphuṭam//
tasmādāgaccha gacchāmo mārgaṃ velādhikā bhavet

// lakṣmaṇa uvāca // //
yadi me nigrahaṃ nātha na kariṣyasi sāṃpratam //
prāṇatyāgaṃ kariṣyāmi vahnāvātmaviśuddhaye

rāmalakṣmaṇayorevaṃ vadatostatra kānane //
ājagāma muniśreṣṭho mārkaṃḍa iti yaḥ smṛtaḥ

tataḥ praṇamya taṃ rāmaḥ sītālakṣmaṇasaṃyutaḥ //
provāca svāgataṃ testu kutaḥ prāpto'si sanmune

//
// mārkaṃḍeya uvāca // //
prabhāsādahamāyātaḥ sāṃprataṃ raghunaṃdana //
svamāśramaṃ gamiṣyāmi kṣetre'traiva vyavasthitam

mayā rāghava tatrā'sti sthāpitaḥ prapitāmahaḥ //
tasyā'dya divase yātrā bahuśreyaḥpradā smṛtā

tasmāttvamapi tatraiva tūrṇameva mayā saha //
mamāśramapade sthitvā paśya devaṃ pitāmaham

yena syāḥ sarvaśatrūṇāmagamyastvaṃ raghūdvaha //
jyeṣṭhapañcadaśīyoge jyeṣṭhaputraḥ samāhitaḥ

yastatra kurute snānaṃ tasya mṛtyubhayaṃ kutaḥ //
sā'dya paṃcadaśī rāma jyeṣṭhamāsasamudbhavā //
jyeṣṭhānakṣatrasaṃyuktā tasmātsnātuṃ tvamarhasi

tataḥ saṃprasthitaṃ rāmaṃ dṛṣṭvā provāca lakṣmaṇaḥ //
kuru me nigrahaṃ tāvadgaccha tīrthaṃ tataḥ prabho

// rāma uvāca // //
sthite'sminmuniśārdūle samīpe vatsa lakṣmaṇa //
anarhā niṣkṛtiḥ kartuṃ tasmādenaṃ prayācaya

// lakṣmaṇa uvāca // //
svāmidrohe kṛte brahmanprāyaścittaṃ yadīkṣyate //
tanme dehi sphuṭaṃ yena kāyaśuddhiḥ prajāyate

// mārkaṃḍeya uvāca // //
mamā''śramasamīpe'sti sutīrthaṃ bālamaṃḍanam //
svāmidroharatāḥ snātā mucyaṃte tatra pātakaiḥ

/
tatra śakro vipāpmābhūddhatvā garbhaṃ diteḥ purā //
viśvastāyā viśeṣeṇa mātuḥ kākutsthasattama //
tasmāttatra drutaṃ gatvā snānaṃ kuru mahāmate

tataḥ pramucyase pāpātsvāmidrohasamudbhavāt //
aparaṃ nāsti te doṣo manasā pātakaṃ kṛtam

manastāpena śudhyeta matametanmanīṣiṇām //
tvayā tu manasā drohaḥ kṛto rāmakṛte yataḥ

īdṛkṣānmanasastāpāttasmācchuddho'si lakṣmaṇa //
aparaṃ śṛṇu me vākyaṃ nāsti doṣastavā nagha

īdṛkkṣetraprabhāvo'yaṃ saubhrātreṇa vivarjitaḥ //
paṃcakrośātmake kṣetre ye vasantyatra lakṣmaṇa

api svalpaṃ na saubhrātraṃ teṣāṃ saṃjāyate kvacit

tāvatsnehaparo martyastāvadvadati komalam //
camatkārodbhavaṃ kṣetraṃ yāvanna spṛśateṃ'ghribhiḥ

ye'nyepi nivasaṃtyatra paśavaḥ pakṣiṇo mṛgāḥ //
te'pi sauhārddanirmuktāḥ sasparddhā itaretaram

kasyacitkenacitsārdhaṃ sauhārdaṃ naiva vidyate //
tasmānnaivāsti te doṣa īdṛkkṣe trasya saṃsthitiḥ

tathāpi yadi te kācicchaṃkā citte vyavasthitā //
tatsnānaṃ kuru gatvā tu tasmiṃstīrthe suśobhane

yatra śakro vipāpmā'bhūddrohaṃ kṛtvā sudāruṇam//
viśvastāyā diteḥ pūrvaṃ garbhapātasamudravam

evamuktastu saumitrirgatvā tatra dvijottamāḥ //
tīrthe snānācca saṃpanno viśuddhaḥ śakrasevite //
rāmo'pi tatra gatvāśu mārkaṃḍeyavarāśrame

snānaṃ kṛtvā yathānyāyaṃ dadarśā'tha pitāmaham //
jagāmā'tha diśaṃ yāmyāṃ sītālakṣmaṇasaṃyutaḥ

tatprabhāvājjaghānā'tha kharādīnrākṣasottamān //
tathā vai rāvaṇaṃ raudraṃ meghanādasamanvitam

iti śrīskāṃdemahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye rāmakṛtayāmyadiśāprayāṇe bālamaṃḍanatīrthamāhātmya varṇanaṃnāma viṃśo'dhyāyaḥ