Skanda Purana · Chapter 6.199

ṛṣaya ūcuḥ//
tisraḥkoṭyordhakoṭī ca tīrthānāmiha bhūtale//
śrūyate sūta kārtsnyena kīrtyamānā munīśvaraiḥ

kathaṃ labhyeta sarveṣāṃ tīrthānāṃ snānajaṃ phalam//
alpāyurbhirmahābhāga kalikāla upasthite

//sūta uvāca//
kṣetratrayamihākhyātaṃ tathāraṇyatrayaṃ mahat//
purītrayaṃ vanānyeva trīṇi grāmāstathātrayaḥ

tathā tīrthatrayaṃ cānyatparvatatritayānvitam //
mahānadītrayaṃ caiva sarvapātakanāśanam

martyalokesthitaṃ viprāḥ sarvatīrthaphalapradam //
sarveṣveteṣu yaḥ snāti sa sarveṣāṃ phalaṃ labhet

caturviṃśatisaṃkhyānāmidamāha prajāpatiḥ //
ya ekasmiṃstrike snāti sarva trikaphalaṃ labhet

// ṛṣaya ūcuḥ // //
trīṇi kṣetrāṇi kānīha tathāraṇyāni kāni ca //
puryastisro mahābhāga kāḥkhyātāśca vanāni ca

ke grāmāḥ kāni tīrthāni ke nagāḥ saritaśca kāḥ //
nāmabhirvada naḥ sūta sarvāṇyetāni vistarāt

// sūta uvāca // //
kurukṣetramiti khyātaṃ prathamaṃ kṣetramuttamam //
hāṭakeśvarajaṃ kṣetraṃ dvitīyaṃ parikīrtitam

prābhāsikaṃ tṛtīyaṃ tu kṣetraṃ hi dvijasattamāḥ //
etatkṣetratrayaṃ puṇyaṃ sarvapātakanāśanam

yathoktavidhinā dṛṣṭvā naraḥ pāpātpramucyate //
yo yaṃ kāmamabhidhyāyankṣetreṣveteṣu bhaktitaḥ

snānaṃ karoti tasyeṣṭaṃ manaso jāyate phalam //
caturviṃśatimāneṣu snāto bhavati sa dvijāḥ

ekaṃ tu puṣkarāraṇyaṃ naimiṣāraṇyameva ca //
dharmāraṇyaṃ tṛtīyaṃ tu teṣāṃ saṃkīrtyate dvijāḥ

triṣveteṣu ca yaḥ snāti caturviṃśatibhāgbhavet

vārāṇasī purītyekā dvitīyā dvārakāpurī //
avantyākhyā tṛtīyā ca viśrutā bhuvanatraye

etāsu yo naraḥ snāti caturviṃśatibhāgbhavet

vṛndāvanaṃ vanaṃ caikaṃ dvitīyaṃ khāṃḍavaṃ vanam //
khyātaṃ dvaitavanaṃ cānyattṛtīyaṃ dharaṇītale

triṣveteṣu ca yaḥ snāti caturviṃśatibhāgbhavet

kalpagrāmaḥ smṛtaścaikaḥ śāligrāmo dvitīyakaḥ //
naṃdigrāmastṛtīyastu viśruto dvijasattamāḥ

triṣveteṣu ca yaḥ snāti caturviṃśatibhāgbhavet

agnitīrthaṃ smṛtaṃ caikaṃ śuklatīrthamathāparam//
tṛtīyaṃ pitṛtīrthaṃ tu pitṝṇāmativallabham

triṣveteṣu ca yaḥ snāti caturviṃśatibhāgbhavet

śrīparvataḥ smṛtaścaiko dvitīyaścārbudastathā //
tṛtīyo raivatākhyo'tra vikhyātaḥ parvatottamāḥ

triṣveteṣu ca yaḥ snāti caturviṃśatibhāgbhavet

gaṃgā nadī smṛtā pūrvā narmadākhyā tathā parā //
sarasvatī tṛtīyā tu nadī plakṣasamudbhavā

āsu sarvāsu yaḥ snāti caturviṃśatibhāgbhavet

eteṣveva hi sarveṣu yaḥ snānaṃ kurute naraḥ //
sārdhakoṭitrayasyātra sa kṛtsnaṃ phalamāpnuyāt

yaścaikasminnaraḥ snāti sa trikasya phalaṃ labhet

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭo'smi dvijottamāḥ //
saṃkṣepāttīrthajaṃ puṇyaṃ labhyate yannarairbhuvi

sāṃprataṃ kiṃ nu vo vacmi yattadvadata mā ciram

// ṛṣaya ūcuḥ // //
hāṭakeśvaraje kṣetre yāni tīrthāni sūtaja //
tāni proktāni sarvāṇi tvayā'smākaṃ suvistarāt

tathā cāyatanānyeva saṃkhyayā rahitāni ca //
api varṣaśatenātra snānaṃ kartuṃ na śakyate

teṣu sarveṣu martyena yathoktavidhinā sphuṭam //
devatāyatanānyeva tathā draṣṭuṃ mahā mate

yasminsnāto dine caiva tasya vyuṣṭiḥ prakīrtitā //
alpāyuṣastadā martyāḥ kṛte'pi parikīrtitāḥ

tretāyāṃ dvāpare cāpi kimu prāpte kalau yuge //
evamalpāyuṣo jñātvā mānavānsūtanaṃdana

labheraṃśca kathaṃ sarvatīrthānāṃ snānajaṃ phalam //
devadarśanajaṃ vāpi viśeṣānnirdhanāśca ye

asti kaścidupāyo'tra daivo vā mānuṣo'pi vā //
yena teṣāṃ bhavetpuṇyaṃ sarveṣāmeva helayā

// sūta uvāca // //
asminnarthe purā pṛṣṭo viśvāmitro mahāmuniḥ //
samupetyāśramaṃ tasya ānartena mahībhujā

// rājovāca // //
bhagavannatra tīrthāni saṃkhyayā rahitāni ca //
teṣu snānavidhiḥ proktaḥ sarveṣveva pṛthakpṛthak

māse vāre dine caiva kutracinmunisattamaiḥ //
dānāni ca tathoktāni yathā snāna vidhistathā

devānāṃ darśanaṃ cāpi pṛthaktena prakīrtitam //
na śakyate phalaṃ prāptuṃ sarveṣāṃ kenacinmune

api varṣaśatenāpi kiṃ punaḥ stokavāsaraiḥ//
tasmādvada mahābhāga sukhopāyaṃ ca dehinām

ekasminnapi ca snātastīrthe prāpnoti mānavaḥ//
sarveṣāmeva tīrthānāṃ snānajaṃ sakalaṃ phalam

tathaikasminsure dṛṣṭe sarvadevasamudbhavam //
phalaṃ darśanajaṃ bhāvi narāṇāṃ dvijasattama

// sūta uvāca // //
tacchrutvā suciraṃ dhyātvā viśvāmitro mahāmuniḥ //
abravīcchṛṇu rājeṃdra sarahasyaṃ vadāmi te

catvāryatra prakṛṣṭāni mukhyatīrthāni pārthiva //
yeṣu snāne kṛte rājañchrāddhe ca tadanaṃtaram //
sarveṣāmeva tīrthānāṃ snānajaṃ labhyate phalam

saptaviṃśatiliṃgāni tathātraiva sthitāni ca //
siddheśvaraprapūrvāṇi sarvapāpaharāṇi ca

teṣu sarveṣu dṛṣṭeṣu bhaktyā pūtena cetasā //
sarveṣāmeva devānāṃ bhaveddarśanajaṃ phalam

ekasminnapi saṃdṛṣṭe pūjite vā surottame //
saptaviṃśatiliṃgānāṃ pūjā tena kṛtā bhavet

// rājovāca // //
kāni catvāri tīrthāni tatra mukhyāni sanmune //
yeṣu snāto naraḥ samyaksarveṣāṃ labhate phalam

// viśvāmitra uvāca // //
atrāsti kūpikā puṇyā yasyāṃ saṃśrayate gayā //
kṛṣṇapakṣe caturdaśyāmamāvāsyādine tathā

viśeṣeṇa mahābhāga kanyāsaṃsthe divākare //
nirviṇṇā bhūmilokānāṃ kṛtaiḥ śrāddhairanekadhā

yastasyāṃ kurute śrāddhaṃ samyakchraddhāsamanvitaḥ

tasminnahani rājeṃdra sa saṃtārayate pitṝn //
tathā tīrthaṃ dvitīyaṃ tu śaṃkhatīrthamiti smṛtam//

tatra snātvā naro yastu paśyecchaṃkheśvaraṃ tataḥ //
sarveṣāṃ phalamāpnoti māghasya prathame'hani

tathā mannāmakaṃ tīrthe tṛtīyaṃ mukhyatāṃ gatam //
atra snātvā tu yaḥ paśyenmayā saṃsthāpitaṃ haram

viśvāmitreśvaraṃ nāma sarveṣāṃ sa phalaṃ labhet //
nabhasyasya sitāṣṭamyāṃ sarveṣāṃ labhate phalam

śakratīrthamiti khyātaṃ caturthaṃ bālamaṇḍanam //
tatra snātvā ca paṃcāhaṃ śakreśvaramavekṣya ca //
āśvinasya site'ṣṭamyāṃ sarveṣāṃ labhate phalam

// rājovāca // //
vidhānaṃ vada me vipra gayākūpyāḥ samudbhavam //
vistareṇa mahābhāga śraddhā me mahatī sthitā

//
// viśvāmitra uvāca // //
amāvāsyādine prāpte tatra kanyāgate ravau //
yaḥ śrāddhaṃ kurute bhaktyā sa pitṝṃstārayennijān

bhartṛyajñavidhānena śuddhaiḥ sthānodbhavairdvijaiḥ //
bhartṛyajñavidhiṃ tyaktvā yo'nyena vidhinā naraḥ

śrāddhaṃ karoti mūḍhātmā vihīnaṃ sthānajairdvijaiḥ //
sthānajairapi vā'śuddhaistasya tadvyarthatāṃ vrajet ६२ //
vṛṣṭiḥ syādūṣare yadvatsatyametanmayoditam //
aṃdhasyāgre yathā nṛtyaṃ pragītaṃ badhirasya ca //
tathā ca vyarthatāṃ yāti anyasthānodbhavairdvijaiḥ

brāhmaṇaiḥ kārayecchrāddhaṃ mūrkhairapi dvijottamāḥ //
caturvedā api tyājyā anyasthānasamudbhavāḥ

dave karmaṇi pitrye vā somapāne viśeṣataḥ//
deśāṃtaragato yastu śrāddhaṃ ca kurute naraḥ //
vaiśvānarapurastena kāryaṃ nānyadvijasya ca

saṃniveśya darbhabaṭūñchrāddhaṃ kuryāddvijottamāḥ //
dakṣiṇā bhojanaṃ deyaṃ sthānikānāṃ cirādapi

paṃcagavyasya saṃpūrṇo yathā kumbhaḥ praduṣyati //
biṃdunaikena madyasya patitena nṛpottama

ekenāpi ca bāhyena bahūnāmapi bhūpate //
madhye samupaviṣṭena tacchrāddhaṃ doṣamāpnuyāt

sthānajo'pi caturvedo yadyapi syānna śuddhibhāk //
bahūnāmapi śuddhānāṃ madhye śrāddhaṃ vināśayet

tasmātsarvaprayatnena śuddhaṃ brāhmaṇamānayet

sthānikaṃ mūrkhamapyevamalābhe guṇināmapi //
hīnāṃgamadhikāṃgaṃ vā dūṣitaṃ no tathā param

kanyādāne tathā śrāddhe kulīno brāhmaṇaḥ sadā //
āhartavyaḥ prayatnena ya icchecchubhamātmanaḥ //
so'pi śuddhisamāyukto yadi syānnṛpasattama

vṛkṣāṇāṃ ca yathā'śvattho devatānāṃ yathā hariḥ//
śreṣṭhasthānajaviprāṇāṃ tathā cāṣṭakulodbhavaḥ

āyudhānāṃ yathā vajraṃ sarasāṃ sāgaro yathā //
śreṣṭhasthānajaviprāṇāṃ tathāṣṭakulasaṃbhavaḥ

uccaiḥśravā yathā'śvānāṃ gajānāṃ śakravāhanaḥ //
śreṣṭhasthānajaviprāṇāṃ tathāṣṭakulasaṃbhavaḥ

nadīnāṃ ca yathā gaṃgā satīnāṃ cāpyaruṃdhatī //
tadvatsthānajaviprāṇāṃ śreṣṭho'ṣṭakulikaḥ smṛtaḥ

grahāṇāṃ bhāskaro yadvannakṣatrāṇāṃ niśākaraḥ //
tadvatsthānajaviprāṇāṃ śreṣṭho'ṣṭakulikaḥ smṛtaḥ

parvatānāṃ yathā merurdvipadānāṃ dvijottamaḥ //
sthānajānāṃ tu viprāṇāṃ śreṣṭho'ṣṭakulikastathā

pakṣiṇāṃ garuḍo yadvatsiṃho'raṇyanivāsinām //
sthānajānāṃ tu viprāṇāṃ śreṣṭho'ṣṭakulikastathā

evaṃ jñātvā prayatnena śrāddhe yajñe ca pārthiva /
kanyādāne viśeṣeṇa yojyaścāṣṭakulodbhavaḥ

nṛtyaṃti pitarastasya garjaṃti ca pitāmahāḥ //
vedimūle samālokya prāptamaṣṭakulaṃ nṛpa

punarvadaṃti saṃhṛṣṭāḥ kimasmākaṃ pradāsyati //
dauhitraścāpasavyena jalaṃ darbhatilānvitam

// rājovāca // //
yadetadbhavatā proktaṃ śraiṣṭhyamaṣṭakulodbhavam //
sarveṣāṃ nāgarāṇāṃ ca tatkiṃ vada mahāmate

na hyatra kāraṇaṃ svalpaṃ bhaviṣyati dvijottama

// viśvāmitra uvāca // //
satyametanmahārāja yattvayā vyāhṛtaṃ vacaḥ //
anye'pi nāgarāḥ saṃti vedavedāṃgapāragāḥ

śrāddhārhā yajñayogyāśca kanyāyogyā viśeṣataḥ//
paraṃ te sthāpitā rājansvayamiṃdreṇa tatra ca

pradhānatvena sarveṣāṃ nāgaraiścāpi kṛtsnaśaḥ //
tena te gauravaṃ prāptāḥ sthānetraiva viśeṣataḥ

tasmācchrūāddhaṃ prakartavyaṃ viprai ścāṣṭakulodbhavaiḥ //
aprāptau caiva teṣāṃ tu kāryaṃ nāgarasaṃbhavaiḥ

nānyasthānasamudbhūtaiścaturvedairapi dvijaiḥ //
bhartṛyajñena maryādā kṛtā hyeṣā mahā tmanā

muktvā tu nāgaraṃ vipraṃ yo'nyenātra kariṣyati //
śrāddhaṃ vā yadi vā yajñaṃ vyarthaṃ tasya bhaviṣyati

// rājovāca // //
saṃtyanye vividhā viprā vedavedāṃgapāragāḥ //
madhyadeśodbhavāḥ śāntāstathānye tīrthasaṃbhavāḥ

bhartṛyajñena ye tyaktāḥ śrāddhe yajñe viśeṣataḥ //
hīnāṃgāścādhikāṃgāśca dvirnagnāḥ śyāvadaṃtakāḥ

kunakhāḥ kuṣṭhasaṃyuktā mūrkhā api vigarhitāḥ //
śrāddhārhāḥ sūcitāstena etaṃ me saṃśayaṃ vada

// viśvāmitra uvāca // //
kīrtayiṣye naravyāghra kāraṇāni bahūni ca //
camatkārasya patnyāśca dānena patitā yataḥ

strīṇāṃ pratigraheṇaiva vipreṣu proṣiteṣu ca //
pṛthaktvaṃ ca tato jātaṃ bāhyābhyantarasaṃjñakam

durvāsasā tataḥ śaptā ruṣṭenevāhinā yathā //
vidyādhanābhimānena śāpena patitāḥ sadā

kuśe rājyagate rājanrākṣasānāṃ mahābhayam //
prajayā''veditaṃ sarvaṃ tasya rājño mahātmanaḥ

vibhīṣaṇasya laṃkāyāṃ dūtaśca preṣitastadā //
sarvaṃ nivedayāmāsa prajānāṃ bhayasaṃbhavam

abhivandya kuśādeśaṃ rāmasya caritaṃ smaran //
puryāṃ vilokayāmāsa laṅkāyāṃ rāmaśāsanāt

upaplavasya kartāro naṣṭāḥ sarve diśo daśa //
gandharvāṇāṃ ca lokaṃ hi bhayena mahatā gatāḥ

sthātuṃ tatra na śaktāste vibhīṣaṇabhayena ca //
pṛthivyāṃ samanuprāptāḥ sthānānyapi bahūni ca

bhayena mahatā tatra kuśasyaiva tu śāsane //
brāhmaṇānāṃ ca rūpāṇi kṛtvā tatra samāgatāḥ

vāḍavānāṃ mahimnā ca madhye sthātuṃ na te'śakan //
patitānāṃ ca saṃsthānaṃ camatkārapuraṃ gatāḥ

māyāviśāradaistaiśca dhanena vidyayā tataḥ //
adha jagdhaṃ tatastaistu teṣāṃ madhye sthitaṃ ca taiḥ

tataḥprabhṛti te sarve rākṣasatvaṃ prapedire //
krūrāṇyapi ca karmāṇi kurvaṃti ca padepade

tataste sarvathā rājanvarjanīyāḥ prayatnataḥ //
śrāddhe yajñe naravyāghra narake pātayaṃti ca //

anyacca dūṣaṇaṃ teṣāṃ kīrtayiṣye tavā'nagha //
trijātāḥ sthāpitā rājansarpāṇāṃ garanāśanāt

nagaratvaṃ tato jātaṃ camatkāra purasya tu //
trijātatvaṃ tu sarveṣāṃ jātaṃ tatra viśeṣataḥ

etebhyaḥ kāraṇebhyaśca bhartṛyajñena varjitāḥ //
punaśca kāraṇaṃ teṣāṃ sparśādapi na śuddhibhāk

kumbhakotthaṃ ca saṃprāptaṃ mahaccaṇḍālasaṃbhavam

// rājovāca // //
etacca kāraṇaṃ vipra kathayasva prasādataḥ //
sthāvarasya carasyaiva jagato jñānamasti te

// viśvāmitra uvāca // //
atra te kīrtayiṣyāmi pūrvavṛttakathāṃtaram //
bhartṛyajena ye tyaktāḥ sarvenye brāhmaṇottamāḥ

vardhamāne pure pūrvamāsīdaṃtyajajātijaḥ //
caṇḍālaḥ kuṃbhakonāma nirdayaḥ pāpakarmakṛt

kasyacittvatha kālasya tasya putro babhūva ha //
virūpasyāpi rūpāḍhyaḥ pūrvakarmaprabhāvataḥ

piṃgākṣasya sukṛṣṇasya vayomadhyasya pārthiva //
dakṣaḥ sarveṣu kṛtyeṣu sarvalakṣaṇalakṣitaḥ

sa vṛddhiṃ drutamabhyeti śuklapakṣe yathoḍurāṭ //
tathā'sau śaṃsyamānastu sarvalokaiḥ surūpabhāk //
dṛṣṭvā kuṭuṃbakaṃ nityaṃ vairāgyaṃ paramaṃ gataḥ

tato deśāṃtaraṃ duḥkhādbhramamāṇa itastataḥ //
camatkārapuraṃ prāpto dvijarūpaṃ samāśritaḥ //
sa snāti sarvakṛtyeṣu bhikṣānnakṛtabhojanaḥ

etasminneva kāle tu brāhmaṇaḥ śaṃsitavrataḥ //
chāṃdogyagotravikhyātaḥ subhadronāma pārthivaḥ

nāgaro varṣayājī ca vedavedāṃgapāragaḥ //
tatrāsīttasya sañjātā kanyakā dviguṇai radaiḥ

tathā tribhiḥstanai raudrā pṛṣṭhyāvartakasaṃyutā //
daridro'pi suduḥstho'pi kulahīnopi pārthiva

/
dīyamānāmapi na tāṃ pratigṛhṇāti kaścana //
yadbhakṣayati bhartāraṃ ṣaṇmāsābhyaṃtare hi sā

yasyāḥ syurdviguṇā daṃtā evaṃ sāmudrikā jaguḥ //
tristanī kanyakā yā tu śvaśurasya kulakṣayam //
saṃdhatte nātra sandehastasmāttāṃ dūratastyajet

pṛṣṭhyāvarto bhavedyasyā asatī sā bhaveddrutam //
bahupāpasamācārā tasmāttāṃ parivarjayet

atha tāṃ vṛddhimāpannāṃ dṛṣṭvā vipraḥ subhadrakaḥ //
cintācakraṃ samārūḍho na śāṃtimadhigacchati

kiṃ karomi kva gacchāmi kathamasyāḥ patirbhavet //
na kaścitpratigṛhṇāti prārthito'pi muhurmuhuḥ

daridro vyādhito vā'pi vṛddho'pi brāhmaṇo hi saḥ //
smṛtau yasmādidaṃ proktaṃ kanyārthe prāṅmaharṣibhiḥ

aṣṭavarṣā bhavedgaurī navavarṣā ca rohiṇī //
daśavarṣā bhavetkanyā ata ūrdhvaṃ rajasvalā

mātā caiva pitā caiva jyeṣṭho bhrātā tathaiva ca //
trayaste narakaṃ yāṃti dṛṣṭvā kanyāṃ rajasvalām

evaṃ cintayatastasya soṃ'tyajo dvijarūpadhṛk //
bhikṣārthaṃ tadgṛhaṃ prāpto dṛṣṭastena mahātmanā

pṛṣṭaśca vismayāttena dṛṣṭvā rūpaṃ tathāvidham //
kutastvamiha samprāptaḥ kva yāsyasi ca bhikṣuka

īdṛgbhavyataro bhūtvā kasmānmādhukarīṃ gataḥ //
kiṃ gotraṃ tava me brūhi katamaḥ pravaraśca te

so'bravīdgauḍadeśīyaṃ sthānaṃ me sumahattaram //
nāmnā bhojakaṭaṃ khyātaṃ nānādvijasamāśritam

tatrāsīnmādhavonāma brāhmaṇo vedapāragaḥ //
vasiṣṭhagotravikhyāta ekapravarasūcitaḥ //

tasyāhaṃ tanayo nāmnā caṃdraprabha iti smṛtaḥ

tato'hamaṣṭame varṣe yadā vratadharaḥ sthitaḥ //
tadā paṃcatvamāpannaḥ pitā me vedapāragaḥ

mātā me saha tenaiva praviṣṭā havyavāhanam //
tato vairāgyamāpanno niṣkrāṃto'haṃ nijālayāt

tīrthāni bhramamāṇo'tra saṃprāptastu puraṃ tava //
adhunā saṃprayāsyāmi prabhāsaṃ kṣetramuttamam

yatra someśvaro devastyaktvā kailāsamāgataḥ //
na mayā paṭhitā vedā na ca śāstraṃ nṛpottama//
tīrthayātrāprasaṃgena tena bhikṣāṃ carāmyaham

// viśvāmitra uvāca // //
tasya tadvacanaṃ śrutvā cintayāmāsa cetasi //
brāhmaṇo'yaṃ sudeśīyastathā bhavyatamākṛtiḥ //
yadi gṛhṇāti me kanyāṃ tadasmai pradadāmyaham

yāvadrajasvalā naiva jāyate sā nirūpitā //
kṛtsnaṃ dūṣayati kṣipraṃ naiva vaṃśaṃ mamādhamā

tataḥ provāca taṃ mlecchaṃ saṃmaṃtrya saha bhāryayā //
yadi gṛhṇāsi me kanyāṃ tava yacchāmyahaṃ dvija

bharaṇaṃ poṣaṇaṃ dvābhyāṃ kariṣyāmi sadaiva hi

tacchrutvā harṣitaḥ prāha soṃ'tyajo nṛpasattamam //
tavādeśaṃ kariṣyāmi yaccha me kanyakāṃ nṛpa

tathetyuktvā gatastena tasmai dattā nijā sutā //
gṛhyoktena vidhānena vivāho vihitastataḥ

tato dadau dhanaṃ dhānyaṃ gṛhaṃ kṣetraṃ ca godhanam //
tasmai tuṣṭisamāyukto manyamānaḥ kṛtārthatām

atha so'pi ca tāṃ prāpya vilāsānakarodbahūn //
khādyaiḥ pānaiḥ suvastraiśca gandhamālyairvibhūṣaṇaiḥ

paraṃ sa vrajati prāyo yena mārgeṇa kenacit //
sārameyāḥ saśabdāśca pṛṣṭhato'nuvrajaṃti vai

anyeṣāmaṃtyajātyānāṃ yadvattasya viśeṣataḥ //
vedābhyāsaparaścaiva yadi saṃjāyate kvacit //
raktaṃ patati vaktreṇa tatkṣaṇāttasya durmateḥ

etasminnaṃtare lokaḥ sarva eva praśaṃkitaḥ //
abravīcca mitho'bhyetya caṃḍālo'yamasaṃśayam

yadete pṛṣṭhato yāṃti bhaṣamāṇāḥ śunīsutāḥ //
subhadro'pi ca tatteṣāṃ śrutvā cintāparo'bhavat

manyamānaśca tatsatyaṃ duḥkhena mahatānvitaḥ //
nūnamaṃtyajajātīyo bhaviṣyati sutāpatiḥ

jñāyate ceṣṭitaiḥ sarvairyathā'yaṃ jalpate janaḥ

evaṃ rātriṃdivaṃ tasya cintayānasya bhūpateḥ //
lokāpavādayuktasya kiyānkālo'bhyavartata

anyasminnahani prāpte ādyādyā dvijasattamāḥ //
madhyagena samāyuktā brahmasthānaṃ samāgatāḥ //
tasya śuddhikṛte procuryena śaṃkā praṇaśyati

athocustaṃ dvijaśreṣṭhā brahmasthānasya madhyagam //
madhyagasya tu vaktreṇa vivarṇavadanaṃ sthitam

kulaṃ gotraṃ nijaṃ brūhi pravarāṃśca viśeṣataḥ //
sthānaṃ deśaṃ ca viprāṇāṃ yena śuddhiḥ pradīyate

athāsau vepamānastu prasvinnavadanastathā //
adhodṛṣṭiruvācedaṃ gadgadaṃ vihitāñjaliḥ

garbhāṣṭame pitā mahyaṃ varṣe mṛtyuṃ gatastataḥ //
tataḥ sā taṃ samādāya jananī me pativratā //
māṃ tyaktvā duḥkhitaṃ dīnaṃ praviṣṭā havyavāhanam

ahaṃ vairāgyamāpannastīrthayātrāṃ samāśritaḥ //
bālabhāve piturduḥkhāttāpasairaparaiḥ saha

na mayā paṭhito vedo na ca śāstraṃ nirūpitam//
tīrthayātrāparo'haṃ ca samāyāto bhavatpuram // ६.१९९.१६०
abhadreṇa subhadreṇa śvaśureṇa durātmanā //
etajjānāmyahaṃ viprā gotraṃ vāsiṣṭhameva vā

athaikapravaro deśo gauḍo madhupuraṃ puram //
tataste brāhmaṇāḥ procuryasya no jñāyate kulam //
tasya śuddhiḥ pradātavyā dhaṭadvāreṇa kevalā

sa tvaṃ dhaṭaṃ samāruhya brāhmaṇyārthaṃ ca kevalam //
śuddhiṃ prāpya tato bhogānbhuṃkṣvātrastho'pi kevalam

so'bravītsāhasaṃ kṛtvā sarvāneva ddvijottamān //
pratigṛhṇāmyahaṃ kāmaṃ taptamāṣakameva ca

praviśāmi hutāśaṃ vā bhakṣayiṣyāmyahaṃ viṣam

kiṃ punardhaṭadivyaṃ ca kriyamāṇe sukhāvaham //
brāhmaṇasya kṛte viprāścitte no māmake ghṛṇā

atha te brāhmaṇāstasya dhaṭārohaṇasaṃbhavam //
śuddhiṃ nirdiśya vāraṃ ca sūryasya ca tataḥ param //
jagmuḥ svaṃsvaṃ gṛhaṃ sarve so'pi viproṃ'tyajo dvijāḥ

tataḥ prāha nijāṃ bhāryāṃ rahasye nṛpasattama//
jñāto'haṃ brāhmaṇaiḥ sarvairaṃtyajātisamudbhavaḥ //
deśātaraṃ gamiṣyāmi tvamāgaccha mayā saha

// bhāryovāca // //
ahamagniṃ pravekṣyāmi na yāsyāmi tvayā saha //
pāpabuddhe patiṣyāmi na cāhaṃ narakāgniṣu

budhyamānā na seviṣye tvāmaṃtyajasamudbhavam //
pāpa saṃdūṣitaṃ sarvaṃ tvayaitatsthānamuttamam

tathā mama piturharmyaṃ saṃvatsaraprayājinaḥ //
tasmāddrutataraṃ gaccha yāvanno vetti kaścana

no cetpāpasamācāra saṃprāpsyasi mahā''padam

tato niśāmukhe prāpte kaupīnāvaraṇānvitaḥ //
naṣṭo'bhīṣṭāṃ diśaṃ prāpya tadā jīvitajādbhayāt

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye nāgarāṣṭakulaśraiṣṭhyavarṇanaṃnāmaikonadviśatatamo'dhyāyaḥ