Skanda Purana · Chapter 6.192

// sūta uvāca // //
atha śrutvā mahānādaṃ vādyānāṃ samupasthitam //
nāradaḥ sammukhaḥ prāyājjñātvā ca jananīṃ nijām

praṇipatya sa dīnātmā bhūtvā cāśrupariplutaḥ //
prāha gadgadayā vācā kaṇṭhe bāṣpasamāvṛtaḥ

ātmanaḥ śāparakṣārthaṃ tasyāḥ kopavivṛddhaye //
kalipriyastadā vipro devastrīṇāṃ puraḥ sthitaḥ

meghagambhīrayā vācā praskhalaṃtyā padepade //
mayā tvaṃ devi cāhūtā pulastyena tataḥ param

strīsvabhāvaṃ samāśritya dīkṣākāle'pi nāgatā

tato vidheḥ samādeśācchakreṇānyā samāhṛtā //
kācidgopasamudbhūtā kumārī deva rūpiṇī

govaktreṇa praveśyātha guhyamārgeṇa tatkṣaṇāt //
ākarṣitā mahābhāge samānītātha tatkṣaṇāt

sā viṣṇunā vivāhārthaṃ tataścaivānumoditā //
īśvareṇa kṛtaṃ nāma gāyatrī ca tavānugam

brāhmaṇaiḥ sakalaiḥ proktaṃ brāhmaṇīti bhavatviyam //
asmākaṃ vacanādbrahmankuru hastagrahaṃ vibho

devaiḥ sarvaiḥ sa samproktastatastāṃ ca varānanām //
tataḥ patnyutthadharmeṇa yojayāmāsa satvaram //६.१९२. १० //
kiṃ vā te bahunoktena patnīśālāṃ samāgatā //
raśanā yojitā tasyā gopyāḥ kaṭyāṃ sureśvari

taddṛṣṭvā garhitaṃ karma niṣkrāṃto yajñamaṇḍapāt //
amarṣa vaśamāpanno na śakto vīkṣituṃ ca tām

etajjñātvā mahābhāge yatkṣamaṃ tatsamācara //
gaccha vā tiṣṭha vā tatra maṇḍape dharmavarjite

tacchrutvā sā tadā devī sāvitrī dvijasattamāḥ //
pramlānavadanā jātā padminīva himāgame

lateva cchinnamūlā sā cakrīva priyavicyutā //
śuciśuklāgame kāle sarasīva gatodakā

prakṣīṇacandralekheva mṛgīva mṛgavarjitā //
seneva hatabhūpālā satīva gatabhartṛkā

saṃśuṣkā puṣpamāleva mṛtavatsaiva saurabhī //
vaimanasyaṃ paraṃ gatvā niścalatvamupasthitām //
tāṃ dṛṣṭvā devapatnyastā jagadurnāradaṃ tadā

dhigdhikkalipriya tvāṃ ca rāge vairāgyakārakam //
tvayā kṛtaṃ sarvametadvidhestasya tathāntaram

// gauryuvāca // //
ayaṃ kalipriyo devi brūte satyānṛtaṃ vacaḥ //
anena karmaṇā prāṇānbibhartyeṣa sadā muniḥ

ahaṃ tryakṣeṇa sāvitri purā proktā muhurmuhuḥ //
nāradasya munervākyaṃ na śraddheyaṃ tvayā priye //
yadi vāṃchasi saukhyāni mama jātāni pārvati

tataḥprabhṛti naivāhaṃ śraddadhe'sya vacaḥ kvacit //
tasmādgacchāmahe tatra yatra tiṣṭhati te patiḥ

svayaṃ dṛṣṭvaiva vṛttāṃtaṃ kartavyaṃ yatkṣamaṃ tataḥ //
nātrāsya vacanādadya sthātavyaṃ tatra gamyatām

// sūta uvāca // //
gauryā stadvacanaṃ śrutvā sāvitrī harṣavarjitā //
makhamaṇḍapamuddiśya praskhalantī padepade

prajagāma dvijaśreṣṭhāḥ śūnyena manasā tadā //
pratibhāti tadā gītaṃ tasyā madhuramapyaho

karṇaśūlaṃ yathā''yātamasakṛddvijasattamāḥ //
vandhyavādyaṃ yathā vādyaṃ mṛdaṃgānakapūrvakam

pretasaṃdarśanaṃ yadvanmartyaṃ tatsā mahāsatī //
vīkṣituṃ na ca śakroti gacchamānā tadā makhe

śṛṃgāraṃ ca tathāṃgāraṃ manyate sā tanusthitam //
vāṣpapūrṇekṣaṇā dīnā prajagāma mahāsatī

tataḥ kṛcchrātsamāsādya saivaṃ taṃ yajñamaṃḍapam //
kṛcchrātkārāgṛhaṃ tadvadduṣprekṣyaṃ dṛkpathaṃ gatam

atha dṛṣṭvā tu saṃprāptāṃ sāvitrīṃ yajñamaṇḍapam //
tatkṣaṇācca caturvaktraḥ saṃsthito'dhomukho hriyā/

tathā śambhuśca śakraśca vāsudevastathaiva ca //
ye cānye vibudhāstatra saṃsthitā yajñamaṃḍape

te ca brāhmaṇaśārdūlāstyaktvā vedadhvaniṃ tataḥ //
mūkībhāvaṃ gatāḥ sarve bhayasaṃtrastamānasāḥ

atha saṃvīkṣya sāvitrī sapatnyā sahitaṃ patim //
kopasaṃraktanayanā paruṣaṃ vākyamabravīt

// sāvitryuvāca // //
kimetadyujyate kartuṃ tava vṛddha tamākṛte //
ūḍhavānasi yatpatnīmetāṃ gopasamudbhavām

ubhayoḥ pakṣayoryasyāḥ strīṇāṃ kāṃtā yathepsitāḥ //
śaucācāraparityaktā dharmakṛtyaparāṅmukhāḥ

yadanvaye janāḥ sarve paśudharmaratotsavāḥ //
sodaryāṃ bhaginīṃ tyaktvā jananīṃ ca tathā parām

/
tasyāḥ kule prasevaṃte sarvāṃ nārīṃ janāḥ parām //
yathā hi paśavo'śnaṃti tṛṇāni jalapānagāḥ

viṇmūtraṃ kevalaṃ cakrurbhārodvahanameva ca //९
tadvadasyāḥ kulaṃ sarvaṃ takramaśrāti kevalam

kṛtvā mūtrapurīṣaṃ ca janmabhogavivarjitam //
nānyajjānāti kartavyaṃ dharmaṃ svodarasaṃ śrayāt

antyajā api no karma yatkurvanti vigarhitam //
ābhīrāstacca kurvaṃti tatkimetattvayā kṛtam

avaśyaṃ yadi te kāryaṃ bhāryayā parayā makhe //
tvayā vā brāhmaṇī kāpi prakhyātā bhuvanatraye

noḍhā vidhe vṛthā muṇḍa nūnaṃ dhūrto'si me mataḥ //
yattvayā śaucasaṃtyaktā kanyābhāvapradūṣitā

prabhuktā bahubhiḥ pūrvaṃ tathā gopakumārikā//
eṣā prāptā supāpāḍhyā veśyājanaśatādhikā

antyajātā tathā kanyā kṣatayoniḥ prajāyate//
tathā gopakumārī ca kācittādṛkprajāyate

mātṛkaṃ paitṛkaṃ vaṃśaṃ śvāśuraṃ ca prapātayet/
tasmādetena kṛtyena garhitena dharātale

na tvaṃ prāpsyasi tāṃ pūjāṃ tathā nye vibudhottamāḥ//
anena karmaṇā caiva yadi me sti ṛtaṃ kvacit

pūjāṃ ye ca kariṣyaṃti bhaviṣyaṃti ca nirdhanāḥ//
kathaṃ na lajjitosi tvametatkurvanvigarhitam

putrāṇāmatha pautrāṇāmanyeṣāṃ ca divaukasām//
ayogyaṃ caiva viprāṇāṃ yadetatkṛtavānasi

atha vā naiṣa doṣaste na kāmavaśagā narāḥ//
lajjaṃti ca vijānaṃti kṛtyākṛtyaṃ śubhāśubham

akṛtyaṃ manyate kṛtyaṃ mitraṃ śatruṃ ca manyate//
śatruṃ ca manyate mitraṃ janaḥ kāmavaśaṃ gataḥ

dyūtakāre yathā satyaṃ yathā cauraṃ ca sauhṛdam//
yathā nṛpasya no mitraṃ tathā lajjā na kāminām

api syācchītalo vahniścaṃdramā dahanātmakaḥ/
kṣārābdirapi miṣṭaḥ syānna kāmī lajjate dhruvam

na me syāddukhametaddhi yatsāpatnyamupasthitam//
sahasramapi nārīṇāṃ puruṣāṇāṃ yathā bhavet

kulīnānāṃ ca śuddhānāṃ svajātyānāṃ viśeṣataḥ//
tvaṃ kuruṣva parāṇāṃ ca yadi kāmavaśaṃ gataḥ

etatpunarmahadduḥkhaṃ yadābhīrī vigarhitā//
veśyeva naṣṭacāritrā tvayoḍhā bahubhartṛkā

tasmādahaṃ prayāsyāmi yatra nāma na te vidhe //
śrūyate kāmalubdhasya hriyā parihṛtasya ca

ahaṃ viḍaṃbitā yasmādatrānīya tvayā vidhe //
purato devapatnīnāṃ devānāṃ ca dvijanmanām //
tasmātpūjāṃ na te kaścitsāṃprataṃ prakariṣyati

adya prabhṛti yaḥ pūjāṃ maṃtrapūjāṃ kariṣyati //
tava martyo dharāpṛṣṭhe yathānyeṣāṃ divaukasām

bhaviṣyati ca tadvaṃśo daridro duḥkhasaṃyutaḥ //
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vāpi vaiśyaḥ śūdropi cālaye

eṣā'bhīrasutā yasmānmama sthāne vigarhitā //
bhaviṣyati na saṃtānastasmādvākyānmamaiva hi

na pūjāṃ lapsyate loke yathānyā devayoṣitaḥ

kariṣyati ca yā nārī pūjā yasyā api kvacit //
sā bhaviṣyati duḥkhāḍhyā vaṃdhyā daurbhāgyasaṃyutā

pāpiṣṭhā naṣṭacāritrā yathaiṣā paṃcabhartṛkā //
vikhyātiṃ yāsyate loke yathā cāsau tathaiva sā

etasyā anvayaḥ pāpo bhaviṣyati niśācara //
satyaśaucaparityaktāḥ śiṣṭasaṃgavivarjitāḥ

aniketā bhaviṣyaṃti vaṃśe'syā goprajīvinaḥ //
evaṃ śaptvā vidhiṃ sādhvī gāyatrīṃ ca tataḥ param

tato devagaṇānsarvāñchaśāpa ca tadā satī //
bhobhoḥ śakra tvayānītā yadeṣā paṃcabhartṛkā

tadāpnuhi phalaṃ samyakchubhaṃ kṛtvā guroridam //
tvaṃ śatrubhirjito yuddhe baṃdhanaṃ samavāpsyasi

kārāgāre ciraṃ kālaṃ saṃgamiṣyatyasaṃśayam //
vāsudeva tvayā yasmādeṣā vai paṃcabhartṛkā

anumoditā vidheḥ pūrvaṃ tasmācchapsyāmyasaṃśayam //
tvaṃ cāpi parabhṛtyatvaṃ saṃprāpsyasi sudurmate

samīpastho'pi rudra tvaṃ karmaitadyadupekṣase //
niṣedhayasi no mūḍha tasmācśṛṇu vaco mama

jīvamānasya kāṃtasya mayā tadvirahodbhavam //
saṃsevitaṃ mṛtāyāṃ te dayitāyāṃ bhaviṣyati

yatra yajñe praviṣṭeyaṃ garhitā paṃcabhartṛkā //
bhavānapi havirvahne yattvaṃ gṛhṇāsi laulyataḥ

tathānyeṣu ca yajñeṣu samyakchaṃkāvivarjitaḥ //
tasmādduṣṭasamācāra sarvabhakṣo bhaviṣyasi

svadhayā svāhayā sārdhaṃ sadā duḥkhasamanvitaḥ //
naivāpsyasi paraṃ saukhyaṃ sarvakālaṃ yathā purā

ete ca brāhmaṇāḥ sarve lobhopahatacetasaḥ //
homaṃ prakurvate ye ca makhe cāpi vigarhite/ ७४ //
vittalobhena yatraiṣā niviṣṭā pañcabhartṛkā //
tathā ca vacanaṃ proktaṃ brāhmaṇīyaṃ bhaviṣyati

daridropahatāstasmādvṛṣalīpatayastathā //
vedavikrayakartāro bhaviṣyatha na saṃśayaḥ

bhobho vittapate vittaṃ dadāsi makhaviplave //
tasmādyatte'khilaṃ vittamabhogyaṃ saṃbhaviṣyati

tathā devagaṇāḥ sarve sāhāyyaṃ ye samāśritāḥ //
atra kurvaṃti doṣāḍhye yajñe vai pāṃcabhartṛke

saṃtānena parityaktāste bhaviṣyaṃti sāṃpratam//
dānavaiśca parābhūtā duḥkhaṃ prāpsyati kevalam

etasyāḥ pārśvataścānyāścatasro yā vyavasthitāḥ //
ābhīrīti sapa tnīti proktā dhyānapraharṣitāḥ

mama dveṣaparā nityaṃ śivadūtīpurassarāḥ //
tāsāṃ parasparaṃ saṃgaḥ kadācicca bhaviṣyati

nānyenātra nareṇāpi dṛṣṭimātramapi kṣitau //
parvatāgreṣu durgeṣu cāgamyeṣu ca dehinām //
vāsaḥ saṃpatsyate nityaṃ sarvabhogavivarjitaḥ

// sūta uvāca // //
evamuktvā'tha sāvitrīkopopahatacetasā //
visṛjya devapatnīstāḥ sarvā yāḥ pārśvataḥ sthitāḥ

udaṅmukhī pratasthe ca vāryamāṇāpi sarvataḥ //
sarvābhirdevapatnībhirlakṣmīpūrvābhirevaca

tatra yāsyāmi no yatra nāmāpi kila vai yataḥ //
śrūyate kāmukasyāsya tatra yāsyāmyahaṃ drutam

ekaścaraṇayornyasto vāmaḥ parvatarodhasi //
dvitīyena samārūḍhā tasyāgasya tathopari

adyāpi tatpadaṃ vāmaṃ tasyāstatra pradṛśyate //
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ sthitaṃ parvatarodhasi

api pāpasamācāro yastaṃ pūjayate naraḥ //
sarvapātakanirmuktaḥ sa yāti paramaṃ padam

yo yaṃ kāmamabhi dhyāya tamarcayati mānavaḥ //
avaśyaṃ samavāpnoti yadyapi syātsudurlabham

// sūta uvāca // //
evaṃ tatra sthitā devī sāvitrī parvatā śrayā //
apamānaṃ mahatprāpya sakāśātsvapatestadā

yastāmarcayate samyakpaurṇamāsyāṃ viśeṣataḥ //
sarvānkāmānavāpnoti sa manovāṃchitāṃ stadā

yā nārī kurute bhaktyā dīpadānaṃ tadagrataḥ //
raktataṃtubhirājyena śrūyatāṃ tasya yatphalam

yāvantastaṃtavastasya dahyaṃte dīpa saṃbhavāḥ //
muhūrtāni ca yāvaṃti ghṛtadīpaśca tiṣṭhati //
tāvajjanmasahasrāṇi sā syātsaubhāgyabhāṃginī

putrapautrasamopetā dhaninī śīla maṃḍanā/ //
na durbhagā na vandhyā ca na ca kāṇā virūpikā

yā nṛtyaṃ kurute nārī vidhavāpi tadagrataḥ //
gītaṃ vā kurute tatra tasyāḥ śṛṇuta yatphalam

yathāyathā nṛtyamānā svagātraṃ vidhunoti ca //
tathātathā dhunotyeva yatpāpaṃ prakṛtaṃ purā

yāvanto jantavo gītaṃ tasyāḥ śṛṇvaṃti tatra ca //
tāvaṃti divi varṣāṇi sahasrāṇi vasecca sā

sāvitrīṃ yā samuddiśya phaladānaṃ karoti sā //
phalasaṃkhyāpramāṇāni yugāni divi modate

miṣṭānnaṃ yacchate yaśca nārīṇāṃ ca viśeṣataḥ //
tasyā dakṣiṇamūrtau ca bhartrāḍhyānāṃ dvijottamāḥ //
sa ca sikthapramāṇāni yugā ni divi modate

yaḥ śrāddhaṃ kurute tatra samyakchraddhāsamanvitaḥ //
rasenaikena sasyena tathaikena dvijottamāḥ //
tasyāpi jāyate puṇyaṃ gayāśrāddhena yadbhavet

yaḥ karoti dvijastasyā dakṣiṇāṃ diśamāśritaḥ //
sandhyopāsanamekaṃ tu svapatnyā kṣipitairjalaiḥ

sāyaṃtane ca saṃprāpte kāle brāhmaṇasattamāḥ//
tena syādvaṃditā saṃdhyā samyagdvādaśavārṣikī

yo japedbrāhmaṇastasyāḥ sāvitrīṃ purataḥ sthitaḥ //
tasya yatsyātphalaṃ viprāḥ śrūyatāṃ tadvadāmi vaḥ

daśabhirjjanmajanitaṃ śatena ca purā kṛtam //
triyuge tu sahasreṇa tasya naśyati pātakam

tasmātsarvaprayatnena camatkārapuraṃ prati //
gatvā tāṃ pūjayeddevīṃ stotavyā ca viśeṣataḥ

sāvitryā idamākhyānaṃ yaḥ paṭhecchṛṇuyācca vā //
sarvapāpavinirmuktaḥ sukhabhāgatra jāyate

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭo'haṃ dvijottamāḥ //
sāvitryāḥ kṛtsnaṃ māhātmyaṃ kiṃ bhūyaḥ pravadāmyaham

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye sāvitrīmāhātmyavarṇanaṃnāma dvinavatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ