Skanda Purana · Chapter 6.183

sūta uvāca//
dvitīye divase prāpte yajñakarmasamudbhave//
dvādaśyāmabhavattatra śṛṇudhvaṃ taddvijottamāḥ//
vṛttāntaṃ sarvadevānāṃ mahāvismayakārakam

makhakarmaṇi prārabdha ṛtvigbhirvedapāragaiḥ //
jalasarpaṃ samādāya baṭuḥ kaścitsunarmakṛt

praviśyātha sadastatra taṃ sarpaṃ brāhmaṇāntike //
cikṣepa prahasaṃścaiva sarvaduḥkhabhayaṃkaram

tatastu ḍuṇḍubhastūrṇaṃ bhramamāṇa itastataḥ //
viprāṇāṃ sadasisthānāṃ saktānāṃ yajñakarmaṇi

aho hotuḥ sthite praiṣe dīrghasatrasamudbhave //
sa sarpo veṣṭayāmāsa tasya gātraṃ samaṃtataḥ

na cacāla nijasthānātprāyaścittavibhīṣayā //
novāca vacanaṃ so'tra cayananyastalocanaḥ

hāhākāro mahāñjajñe etasminnaṃtare dvijāḥ //
tasminsadasi viprāṇāṃ viṣā ḍhyāhipraśaṃkayā

hāhākāro mahānāsīttaṃ dṛṣṭvā sarpaveṣṭitam //
tasya putro vinītātmā maitrāvaruṇakarmaṇi

saṃsthitastena saṃdṛṣṭaḥ pitā sarpābhiveṣṭitaḥ //
jñātvā tu ceṣṭitaṃ tasya bhaye sarpasamudbhave //
śaśāpa krodhasaṃyuktastatastaṃ sa baṭuṃ muniḥ

yasmātpāpa tvayā sarpaḥ kṣiptaḥ sadasi durmate //
tasmādbhava drutaṃ sarpo mama vākyādasaṃśayam

// baṭuruvāca // //
hāsyena jalasarpo'yaṃ mayā mukto'tra līlayā //
na te tātaṃ samuddiśya tatkiṃ māṃ śapasi dvija

etasminnaṃtare muktvā tasya gātraṃ sa pannagaḥ //
jagāmānyatra tasyāpi sarpatvaṃ samapadyata

so'pi sarpatvamāpannaḥ sanātanasuto baṭuḥ //
duḥkhaśokasamāpanno brāhmaṇaiḥ pariveṣṭitaḥ

atha gatvā bhṛguṃ so'pi bāṣpavyākulalocanaḥ //
provāca gadgadaṃ vākyaṃ praṇipatya puraḥsaraḥ

sanātanasutaścāsmi pautrastu parameṣṭhinaḥ //
śaptastava sutenāsmi cyavanena mahātmanā

nirdoṣo brāhmaṇaśreṣṭha tasmācchāpātprarakṣa mām //
tacchrutvā cyavanaṃ prāha kṛpāviṣṭo bhṛguḥ svayam

ayuktaṃ vihitaṃ tāta yacchapto'yaṃ baṭustvayā//
na māṃ dharṣayituṃ śakto viṣāḍhyo'pi bhujaṃgamaḥ

kiṃ punarjalasarpo'yaṃ nirviṣo rajjusaṃnibhaḥ //
na māmuddiśya nirmuktaḥ sarpo'nena dvijanmanā //
śāpamokṣaṃ kuruṣvāsya tasmācchīghraṃ dvijanmanaḥ

// cyavana uvāca // //
yadi tyajati maryādāmabdhiḥ śaityaṃ vrajedraviḥ //
uṣṇatvaṃ ca kṣapānāthastanme syādanṛtaṃ vacaḥ

tacchrutvā vacanaṃ tasya svayameva pitāmahaḥ //
tatrāyātaḥ sthito yatra sa pautraḥ sarparūpadhṛk

provāca na viṣādaste putra kāryaḥ kathaṃcana //
yatsarpatvamanuprāptaḥ śṛṇuṣvātra vaco mama

purā saṃsraṣṭukāmo'haṃ nāgānāṃ navamaṃ kulam //
tadbhaviṣyati tvatpārśvātsamaryādaṃ dharātale

mantrauṣadhiyujāṃ puṃsāṃ na pīḍāmācariṣyati //
saṃprāpsyati parāṃ pūjāṃ samaste jagatītale

atrā'sti suśubhaṃ toyaṃ hāṭakeśvarasaṃjñite //
kṣetre tatra samāvāsaḥ putra kāryastvayā sadā

tatrasthasya tapasthasya nāgaḥ karkoṭako nijam //
tava dāsyati satkanyāṃ tataḥ sṛṣṭirbhaviṣyati

navamasya kulasyātra samaryādasya bhūtale //
śrāvaṇe kṛṣṇapakṣe tu saṃprāpte paṃcamīdine

saṃprāpsyati parāṃ pūjāṃ pṛthivyāṃ navamaṃ kulam //
adyaprabhṛti tattoyaṃ nāgatīrthamiti smṛtam

khyātiṃ yāsyati bhūpṛṣṭhe sarvapātakanāśanam//
ye'tra snānaṃ kariṣyaṃti saṃprāpte paṃcamīdine

na teṣāṃ vatsaraṃyāvadbhaviṣyatyahijaṃ bhayam //
viṣārdditastu yo martyastatra snānaṃ kariṣyati

tatkṣaṇānnirviṣo bhūtvā saṃprāpsyati paraṃ sukham //
putrakāmā tu yā nārī paṃcamyāṃ bhāskarodaye

/
kariṣyati tathā snānaṃ phalahastā prabhaktitaḥ //
bhaviṣyati ca sā śīghraṃ vaṃdhyā'pi ca suputriṇī

// sūta uvāca // //
evaṃ pravadatastasya brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ//
anye nāgāḥ samāyātāstatra yajñe nimaṃtritāḥ

vāsukistakṣakaścaiva puṇḍarīkaḥ kṛśodaraḥ //
kambalāśvatarau nāgau śeṣaḥ kāliya eva ca

te praṇamya vacaḥ procuḥ proccairdevaṃ pitāmaham //
tavādeśādvayaṃ prāptā yajñe'tra prapitāmaha

sāhāyyārthaṃ tadādeśo dīyatāṃ prapitāmaha//
yena kurmo vayaṃ śīghraṃ nāgarājye hyadhiṣṭhitāḥ

brahmovāca // sāhāyyametadasmākaṃ bhavadīyaṃ mahoragāḥ //
gatvānena samaṃ śīghraṃ nāgarājena tiṣṭhata

nāgatīrthe tataḥ stheyaṃ sarvaistatra samāsthitaiḥ

yaḥ kaścinmama yajñe'tra duṣṭabhāvaṃ samāśritaḥ //
samāgacchati vighnāya rakṣaṇīyaḥ sa satvaram

rākṣaso vā piśāco vā bhūto vā mānuṣo'pi vā //
etatkṛtyatamaṃ nāgā mama yajñasya rakṣaṇam

tathā yūyamapi prāpte māsi bhādrapade tathā //
paṃcamyāṃ kṛṣṇapakṣasya tatra pūjāmavāpsyatha

// sūta uvāca // //
bāḍhamityeva te procya praṇipatya pitāmaham //
sanātanasutopetā nāgatīrthaṃ samāśritāḥ // ४१
tataḥprabhṛti tattīrthaṃ nāgatīrtha miti smṛtam //
kāmapradaṃ ca bhaktānāṃ narāṇāṃ snānakāriṇām

yastatra kurute snānaṃ sakṛdbhaktyā samanvitaḥ //
nānvaye'pi bhayaṃ tasya jāya te sarpasaṃbhavam

tatra yacchati miṣṭānnaṃ dvijānāṃ sajjanaiḥ saha //
pūjayitvā tu nāgeṃdrānsanātanapuraḥsarān

saptajanmāṃtaraṃ yāvanna sa dauḥsthyamavāpnuyāt //
bhūtapretapiśācānāṃ śākinīnāṃ viśeṣataḥ //
na cchidraṃ na ca rogāśca nādhayo na riporbhayam

yaścaitacchṛṇuyādbhaktyā vācyamānaṃ dvijottamāḥ //
so'pi saṃvatsaraṃ yāvatpannagairna ca pīḍyate

sarpadaṣṭasya yasyaitatpurataḥ paṭhyate bhṛśam //
nāgatīrthasya māhātmyaṃ kāla daṣṭo'pi jīvati

pustake likhitaṃ caitannāgatīrthasamudbhavam //
māhātmyaṃ tiṣṭhate yatra na sarpastatra tiṣṭhati

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye nāgatīrthotpattimāhātmyavarṇanaṃnāma tryaśītyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ