Skanda Purana · Chapter 6.182

// sūta uvāca // //
evaṃ patnīṃ samāsādya gāyatrīṃ caturānanaḥ //
saṃprahṛṣṭamanā bhūtvā prasthito yajñamaṇḍapam

gāyatryapi samādāya mūrdhni tāmaraṇiṃ mudā //
pratasthe saṃparityajya gopabhāvaṃ vigarhitam

vādyamāneṣu vādyeṣu brahmaghoṣe divaṃgate //
kalaṃ pragāyamāneṣu gandharveṣu samaṃtataḥ

sarvadevadvijopetaḥ saṃprāpto yajñamaṇḍape //
gāyatryā sahito brahmā mānuṣaṃ bhāvamāśritaḥ

etasminnaṃtare cakre keśanirvapaṇaṃ vidheḥ //
viśvakarmā nakhānāṃ ca gāyatryāstadanaṃtaram

audumbaraṃ tato daṇḍaṃ pulastyo'smai samādade //
eṇaśṛṃgānvitaṃ carma mantravadvijasattamāḥ

patnīśālāṃ gṛhītvā ca gāyatrīṃ maunadhāriṇīm //
mekhalāṃ nidadhe cānyāṃ kaṭyāṃ mauṃjīmayīṃ śubhām

tataścakre paraṃ karma yaduktaṃ yajñamaṃḍape //
ṛtvigbhiḥ sahito vedhā vedavākyasamādṛtaḥ

pravargye jāyamāne ca tatrāścaryamabhūnmahat //
jālmarūpadharaḥ kaściddigvāsā vikṛtānanaḥ

kapālapāṇirāyāto bhojanaṃ dīyatāmiti //
niṣedhyamāno'pi ca taiḥ praviṣṭo yājñikaṃ sadaḥ //
sa kṛtvā'ṭanamanyāyyaṃ tarjyamāno'pi tāpasaiḥ

// sadasyā ūcuḥ // //
kasmātpāpasametastvaṃ praviṣṭo yajñamaṇḍape //
kapālī nagnarūpo yo yajñakarmavivarjitaḥ

tasmādgaccha drutaṃ mūḍha yāvadbrahmā na kupyati //
tathā'nye brāhmaṇaśreṣṭhāstathā devāḥ savāsavāḥ

// jālma uvāca // //
brahmayajñamimaṃ śrutvā dūrādatra samāgataḥ //
bubhukṣito dvijaśreṣṭhāstatkimarthaṃ vigarhatha

dīnāṃdhaiḥ kṛpaṇaiḥ savairstarpitaiḥ kraturucyate //
anyathā'sau vināśāya yaduktaṃ brāhmaṇairvacaḥ

annahīno dahedrāṣṭaṃ mantrahīnastu ṛtvijaḥ //
yājñikaṃ dakṣiṇā hīno nāsti yajñasamo ripuḥ

// brāhmaṇā ūcuḥ // //
yadi tvaṃ bhoktukāmastu samāyāto vraja drutam //
etasyāṃ satraśālāyāṃ bhuñjate yatra tāpasāḥ //
dīnāndhāḥ kṛpaṇāścaiva tataḥ kṣutkṣāmakaṃṭhitāḥ

athavā dhanakāmastvaṃ vastrakāmo'tha tāpasa //
vraja vittapatiryatra dānaśālāṃ samāśritaḥ

aniṃdyo'yaṃ mahāmūrkha yajñaḥ paitāmaho yataḥ //
arcitaḥ sarvataḥ puṇyaṃ tatkiṃ nindasi durmate

// sūta uvāca // //
evamuktaḥ kapālaṃ sa parikṣipya dharātale //
jagāmādarśanaṃ sadyo dīpavaddvijasattamāḥ

// ṛtvija ūcuḥ // //
kathaṃ yajñakriyā kāryā kapāle sadasi sthite //
parikṣipatha tasmāttu evamūcurdvijottamāḥ

athaiko bahudhā proktaḥ sadasyaiśca dvijottamaiḥ //
daṇḍakāṣṭhaṃ samudyamya pracikṣepa bahistathā

athānyattatra saṃjātaṃ kapālaṃ tādṛśaṃ punaḥ //
tasminnapi tathā kṣipte bhūyo'nyatsamapadyata

evaṃ śatasahasrāṇi hyayutānyarbudāni ca //
tatra jātāni tairvyāpto yajñavāṭaḥ samaṃtataḥ

hāhākārastatau jajñe samaste yajñamaṇḍape //
dṛṣṭvā kapālasaṃghāṃstānyajña karmapradūṣakān

atha saṃciṃtayāmāsa dhyānaṃ kṛtvā pitāmahaḥ //
harāriṣṭaṃ samājñāya tatsarvaṃ hṛṣṭarūpadhṛk

kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā tataḥ provāca sādaram//
maheśvaraṃ samāsādya yajñavāṭasamāśritam

kimidaṃ yujyate deva yajñe'sminkarmaṇaḥ kṣatiḥ //
tasmātsaṃhara sarvāṇi kapālāni sureśvara

yajñakarmavilopo'yaṃ mā bhūttvayi samāgate

tataḥ provāca saṃkruddho bhagavāñchaśiśekharaḥ //
tanmameṣṭatamaṃ pātraṃ bhojanāya sadā sthitam

ete dvijādhamāḥ kasmādvidviṣaṃtipitāmaha //
tathā na māṃ samuddiśya juhuvurjātavedasi

yathānyādevatā stadvanmantrapūtaṃ havirvidhe //
tasmādyadi vidhe kāryā samāptiryajñakarmaṇi

tatkapālāśritaṃ havyaṃ kartavyaṃ sakalaṃ tvidam //
tathā ca māṃ samu ddiśya viśaṣājjātavedasi

hotavyaṃ havirevātra samāptiṃ yāsyati kratuḥ //
nānyathā satyamevoktaṃ tavāgre caturānana

// pitāmaha uvāca // //
rūpāṇi tava deveśa pṛthagbhūtānyanekaśaḥ //
saṃkhyayā parihīnāni dhyeyāni sakalāni ca

etanmahāvrataṃ rūpamākhyātaṃ te trilocana //
naivaṃ ca makhakarma syāttatraiva ca na yujyate

adyaitatkarma kartuṃ ca śrutibāhyaṃ kathaṃcana //
tava vākyamapi tryakṣa nānyathā kartumutsahe

mṛnmayeṣu kapāleṣu haviḥ śrāpyaṃ sureśvara //
adyaprabhṛti yajñeṣu puroḍāśātmikaṃ dvijaiḥ //
tavoddeśena deveśa hotavyaṃ śatarudriyam

viśeṣātsarvayajñeṣu japyaṃ caiva viśeṣataḥ //
kapālānāṃ tu dvāreṇa tvayā rūpaṃ nijaṃ kṛtam

prakaṭaṃ ca suraśreṣṭha kapāleśvarasaṃjñitaḥ //
tasmāttvaṃ bhavitā rudra kṣetre'smindvādaśo'paraḥ

atra yajñaṃ samārabhya yastvāṃ prākpūjayiṣyati //
avighnena makhastasya samāptiṃ pravrajiṣyati

evamukte tatastena kapālāni dvijottamāḥ //
tāni sarvāṇi naṣṭāni saṃkhyayā rahitāni ca

tato hṛṣṭaścaturvaktraḥ sthāpayāmāsa tatkṣaṇāt //
ligaṃ māheśvaraṃ tatra kapāleśvarasaṃjñitam

abravīcca tato vākyaṃ yaścaitatpūjayiṣyati //
mama kuṇḍatraye snātvā sa yāsyati parāṃ gatim

śuklapakṣe caturdaśyāṃ kārtike jāgaraṃ tu yaḥ //
kariṣyati punaścāsya liṃgasya susamāhitaḥ //
ājanmaprabhavātpāpātsa vimuktimavāpsyati

evamukte'tha vidhinā prahṛṣṭastripurāṃtakaḥ //
yajñamaṇḍapamāsādya prasthito vedisaṃnidhau

brāhmaṇaiśca tataḥ karma prārabdhaṃ yajñasambhavam //
vismayotphullanayanairnamaskṛtya maheśvaram

// sūta uvāca // //
evaṃ ca yaja tastasya caturvaktrasya tatra ca //
ṛṣīṇāṃ koṭirāyātā dakṣiṇāpathavāsinām

śrutvā paitāmahaṃ yajñaṃ kautukena samanvitāḥ //
kīdṛśo bhavitā yajño dīkṣito yatra padmajaḥ

kīdṛkkṣetraṃ ca tatpuṇyaṃ hāṭakeśvarasaṃjñitam //
kīdṛśāste ca viprendrā ṛtvijastatra ye sthitāḥ

atha te supariśrāṃtā madhyaṃdinagate ravau //
ravivāreṇa saṃprāpte nakṣatre cāśvisaṃsthite

vaivasvatyāṃ tithau caiva prāptā gharmapīḍitāḥ //
kaṃcijjalāśayaṃ prāpya praviṣṭāḥ salilaṃ śubham

śaṃkukarṇā mahākarṇā vakanāsāstathāpare //
mahodarā bṛhaddantā dīrghoṣṭhāḥ sthūlamastakāḥ

cipiṭākṣāstathā cānye dīrghagrīvāstathā pare//
kṛṣṇāṃgāḥ sphuṭitaiḥ pādairnakhairdīrghaiḥ samutthitaiḥ

tato yāvadviniṣkrāṃtāḥ prapaśyanti parasparam//
tāvadvairūpasyanirmuktāḥ saṃjātāḥ kāmasannibhāḥ

tato vismayamāpannā mithaḥ procuḥ praharṣitāḥ//
rūpavyatyayamālokya jñātvā tīrthaṃ taduttamam//
atra snānādidaṃ rūpamasmābhiḥ prāptamuttamam

yasmāttasmādidaṃ tīrthaṃ rūpatīrthaṃ bhaviṣyati//
trailokye sakale khyātaṃ sarvapātakanāśanam

ye'tra snānaṃ kariṣyanti śraddhayā parayā yutāḥ//
surūpāste bhaviṣyaṃti sadā janmani janmani

pitṝṃśca tarpayiṣyanti ya tra śraddhāsamanvitāḥ//
jalenāpi gayāśrāddhātte lapsyante dhikaṃ phalam

ye'tra ratnapradānaṃ ca prakariṣyanti mānavāḥ//
bhaviṣyaṃti na saṃdeho rājānaste bhavebhave

sthāsyāmo vayamatraiva sāṃprataṃ kṛtaniścayāḥ//
na yāsyāmo vayaṃ tīrthaṃ yadyapi syātsuśobhanam

evamuktvā'tha vyabhajaṃstatsarvaṃ munayaśca te//
yajñopavītamātrāṇi svāni tīrthāni cakrire

sūta uvāca//
adyāpi ca dvijaśreṣṭhāstatra tīrthe jagadguruḥ//
prathamaṃ spṛśate toyaṃ nityaṃ syāddayitaṃ śubham

niṣkāmastu punarmartyo yaḥ snānaṃ tatra śraddhayā/.
kurute sa paraṃ śreyaḥ prāpnuyātsiddhilakṣaṇam

evaṃ te munayaḥ sarve vibhajya tanmahatsaraḥ//
sāyaṃtanaṃ ca tatraiva kṛtvā karma suvistaram//६४.//
tato niśāmukhe prāptā yatra devaḥ pitāmahaḥ//
dīkṣitastvatha maunī ca yajñamaṇḍapasaṃśritaḥ

taṃ praṇamya tataḥ sarve gatā yatrartvijaḥ sthitāḥ//
upaviṣṭāḥ pariśrāntā divā yajñiyakarmaṇā

indrādikaiḥ surairbhaktyā mṛdyamānāṅghrayaḥ sthitāḥ//
abhivādyātha tānsarvānupaviṣṭāstato grataḥ

cakruścātha kathāścitrā yajñakarmasamudbhavāḥ//
somapānasya saṃbandho vyatyayaṃ ca samudbhavam

udgātuḥ prabhavaṃ caiva tathādhvaryoḥ parasparam//
procuste tattvamāśritya tathānye dūṣayanti tat

anye mīmāṃsakāstatra kopasaṃraktalocanāḥ/.
hanyusteṣāṃ mataṃ vādamāśritā vāgvicakṣaṇāḥ

pariśiṣṭavidaścānye madhyasthā dvijasattamāḥ//
procurvādaṃ parityajya sābhiprāyaṃ yathoditam

mahāvīrapuroḍāśacayanapramukhāṃstathā//
vivādāṃścakrire cānye svaṃsvaṃ pakṣaṃ samāśritāḥ

evaṃ sā rajanī teṣāmatikrāntā dvijanmanām/७३//
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye rūpatīrthotpattipūrvakaprathamayajñadivasavṛttāntavarṇanaṃnāma dvyaśītyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ