Skanda Purana · Chapter 6.18

sūta uvāca // //
tataḥ so'pi mahīpālaḥ kṣutpipāsāsamākulaḥ //
papāta dharaṇīpṛṣṭhe padbhyāṃ gatvā vanāṃtaram

athā'paśyadviyatsthānātsa trīnpretānsu dāruṇān //
ūrdhvakeśānsuraktākṣānkṛṣṇadantānkṛśodarān

tāndṛṣṭvā bhayasaṃtrasto viśeṣeṇa sa bhūpatiḥ //
nirāśo jīvite kṛcchrādidaṃ vacanamabravīt

ke yūyaṃ vikṛtākārā mayā dṛṣṭā na karhicit //
evaṃvidhā nṛloke'tra bhramatā prāgvibhīṣaṇāḥ

vidūratho narendro'haṃ kṣutpipāsātipīḍitaḥ //
mṛgalipsuriha prāpto vane jantuvivarjite

tatasteṣāṃ tu yo jyeṣṭho māṃsādaḥ pratyuvāca tam //
kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā vinayāvanataḥ sthitaḥ / ६ //
vayaṃ pretā mahārāja nivasāmo'tra kānane //
svakarmajanitāddoṣādduḥkhena mahatā vṛtāḥ

ahaṃ māṃsādakonāma dvitīyo'yaṃ vidaivataḥ //
kṛtaghnaśca tṛtīyastu trayāṇāmeṣa pāpakṛt // ८ /
//rājovāca // //
sarveṣāṃ dehi nāṃ nāma jāyate pitṛmātṛjam //
kimetatkāraṇaṃ yena sarve yūyaṃ svanāmakāḥ

tacchrutvā prāha māṃsādaḥ karmanāmāni pārthiva //
mithaḥ kṛtāni saṃjñārthamasmābhiḥ svayameva hi / ६.१८.१० //
śṛṇuṣvā'vahito bhūtvā sarveṣāṃ naḥ pṛthakpṛthak //
karmaṇā yena saṃjātaṃ pretatvamiha bhūmipa

vayaṃ hi brāhmaṇā jātyā vaidiśākhye pure nṛpa //
devarātasya viprasya gṛhe jātā mahātmanaḥ

nāstikā bhinnamaryādāḥ paradāraratāḥ sadā //
pāpa karmaratāstatra śubhakarmavivarjitāḥ

jihvālaulyaprasaṃgena mayā bhuktaṃ sadā''miṣam //
tena me karmajaṃ nāma māṃsādākhyaṃ vyavasthitam

dvitīyo'yaṃ mahārāja yastiṣṭhati tavā'grataḥ //
anenā'nnaṃ sadā bhuktamakṛtvā devatārcanam

tena karmavipākena pretayoniṃ samāśritaḥ //
vidaivata iti khyāto dvitīyo'yaṃ supāpakṛt

sadaivā'nuṣṭhitā'nena supāpena kṛtaghnatā //
kṛtaghnaḥ procyate tena karmaṇā nṛpasattama

//
// rājovāca // //
āhāreṇa nṛloke'sminsarve jīvanti jantavaḥ //
yuṣmākaṃ katamo yo'tra procyatāṃ me savistaram

// māṃsāda uvāca // //
bhojyakāle gṛhe yatra strīṇāṃ yuddhaṃ pravartate /
api mantrauṣadhīprāyaṃ pretā bhuṃjati tatra hi

bhujyate yatra bhūpāla veṃśvadevaṃ vinā naraiḥ //
pākasyāgramadattvā ca pretā bhuṃjati tatra ca

rātrau yatkriyate śrāddhaṃ dānaṃ vā parvavarjitam//
tatsarvaṃ nṛpaśārdūla pretānāṃ bhojanaṃ bhavet//

yasminno mārjanaṃ harmye kriyate nopalepanam //
na māṃgalyaṃ ca satkāraḥ pretā bhuṃjati tatra hi

bhinnabhāṇḍaparityāgo yatra na kriyate gṛhe //
na ca vedadhvaniryatra pretā bhuñjaṃti tatra hi

yacchrāddhaṃ dakṣiṇāhīnaṃ kriyāhīnaṃ ca vā nṛpa //
tathā rajasvalādṛṣṭaṃ tadasmākaṃ prajāyate

hīnāṃgā hyadhikāṃgā vā yasmiñcchrāddhe dvijātayaḥ //
bhuṃjate vṛṣalīnāthāstadasmākaṃ prajāyate

atithiryatra saṃprāptaḥ śrāddhakāla upasthite //
apūjito gṛhādyāti tacchrāddhaṃ pretatṛptidam

kiṃ vā te bahunoktena śṛṇu saṃkṣepato nṛpa //
asmākaṃ bhojanaṃ nityaṃ yattvaṃ śrutvā vigarhasi

yadannaṃ keśasūtrāsthiśleṣmādibhirupaplutam //
hīnajātyaiśca saṃspṛṣṭaṃ tadasmākaṃ prajāyate

// rājovāca // //
kena karmavipākena pretatvaṃ jāyate nṛṇām//
etanme sarvamācakṣva māṃsāda mama pṛcchataḥ

// māṃsāda uvāca // //
yo bhavenmānavaḥ kṣudrastathā paiśunyasūcakaḥ //
mṛṣṭamāṃsāśane saktaḥ sa preto jāyate naraḥ

/
akṛtvā devakāryaṃ ca tathā ca pitṛtarpaṇam//
yo'śnātyadattvā bhṛtyebhyaḥ sa preto jāyate naraḥ

/
paradārarataścaiva paravittāpahārakaḥ //
parāpavādasaṃtuṣṭaḥ sa preto jāyate naraḥ

kanyāṃ yacchati vṛddhāya nīcāya dhanalipsayā //
kurūpāya kuśīlāya sa preto jāyate naraḥ

kule jātāṃ vinītāṃ ca dharmapatnīṃ sukhocchritām //
yastyajeddoṣanirmuktāṃ sa preto jāyate naraḥ

devastrīguruvittāni yo gṛhītvā na yacchati //
viśeṣādbrāhmaṇasvaṃ ca sa preto jāyate naraḥ

paravyasanasaṃtuṣṭaḥ kṛtaghno gurutalpagaḥ //
dūṣako devaviprāṇāṃ sa preto jāyate naraḥ

dīyamānasya vittasya brāhmaṇebhyaḥ supāpakṛt //
vighnamārabhate yastu sa preto jāyate naraḥ

śūdrānnenodarasthena brāhmaṇo mriyate yadi //
sa preto jāyate rājanyadyapi syātṣaḍaṃgavit

kuladeśocitaṃ dharmaṃ yastyaktvā'nyatsamācaret //
kāmādvā yadi vā lobhātsa preto jāyate naraḥ

etatte sarvamākhyātaṃ mayā pārthivasattama //
yena karmavipākena pretaḥ saṃjāyate naraḥ

// rājovāca // //
kṛtena karmaṇā yena na preto jāyate naraḥ //
tanme kīrtaya māṃsāda vistareṇa viśeṣataḥ

// māṃsāda uvāca // //
mātṛvatparadārānyaḥ paradravyāṇi loṣṭavat //
yaḥ paśyatyātmavajjaṃtūnna preto jāyate naraḥ

annadānaparo nityaṃ viśeṣeṇātithipriyaḥ //
svādhyāyavrataśīlo yo na preto jāyate naraḥ

samaḥ śatrau ca mitre ca samaloṣṭāśmakāṃcanaḥ //
samo mānāpamāneṣu na preto jāyate naraḥ

dānadharmapravṛttānāṃ dharmamārgā nuyāyinām //
protsāhaṃ vardhayedyastu na preto jāyate naraḥ

yūkāmatkuṇadaṃśādīnsarvasattvāni yo naraḥ //
putravatpālayennityaṃ na preto jāyate naraḥ

sadā yajñakriyopetaḥ sadā tīrthaparāyaṇaḥ //
śāstraśravaṇasaṃyukto na preto jāyate naraḥ

vāpīkūpataḍāgānāmārāmāṇāṃ viśe ṣataḥ //
āropakaḥ prapāṇāṃ ca na preto jāyate naraḥ

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ svaguhyaṃ vasudhādhipa //
nirviṇṇāḥ pretabhāvena tasmāttvaṃ no gatirbhava

gatvā gayāśiraḥ puṇyamekaikasya pṛthakpṛthak //
śrāddhaṃ dehi mahīpāla trayāṇāmapi sādaram

pretatvaṃ yāti yenedaṃ tvatpra sādātsudāruṇam //
nā'nyathā muktirasmākaṃ bhaviṣyati kathaṃcana

// rājovāca // //
īdṛgjātismṛtiryasyāṃ pretayonau ca khe gatiḥ //
dharmādharmaparijñānaṃ tacca kasmātpraniṃdasi

// māṃsāda uvāca // //
pretayoniriyaṃ rājannavamī devasaṃjñitā //
guṇatrayasamāyuktā śeṣairdoṣaiḥ samaṃtataḥ

ekā jātismṛtiḥ samyagasyāmevaprajāyate //
khecaratvaṃ tathaivānyaddharmādharmaviniścayaḥ

etadguṇatrayaṃ proktaṃ pretayonau nṛpottama //
doṣānapi ca te vacmi tāñcchṛṇuṣva samāhitaḥ

yadi tāvadvanādasmādyāmonyatra vayaṃ nṛpa //
adṛṣṭamudgarāghātairnūnaṃ hanyāmahe tataḥ //

tathā dharmakriyāḥ sarvā mānuṣāṇāmudāhṛtāḥ //
na pretānāṃ na devānāṃ nānyeṣāṃ mānuṣaṃ vinā

paśyāmo dūrato rājañjalapūrṇāñjalā śayān //
pipāsākulitāḥ śrāṃtā bhāskare vṛṣasaṃsthite

gacchāmaḥ saṃnidhau teṣāṃ yadi pārthivasatama //
adṛṣṭamudgarāghātairvayaṃ hanyāmahe tataḥ

tathā rasavatī siddhāḥ paśyāmo dūrasaṃsthitāḥ //
kṣudhāviṣṭā gṛhasthānāṃ gṛheṣu vividhā nṛpa

tathā suphalino vṛkṣānkalapakṣibhirāvṛtān //
snigdhānsacchāyayopetānsevituṃ na labhāmahe

kiṃvā te bahunoktena yadyatkarma vigarhitam //
kleśadaṃ ca tadasmākaṃ svayamevopatiṣṭhate

na cchidreṇa vinā'smākaṃ prāṇayātrā prajāyate //
na jalāni na ca cchāyā na yānaṃ na ca vāhanam

etasmātkāraṇānnityaṃ bhramāmaśchidrahetave //
prāpte rātrimukhe rājanna prātarna ca vāsare

yattvaṃ śaṃsasi cā'smākaṃ khecaratvaṃ mahīpate //
vyarthaṃ tadapi na śreyaḥ śṛṇu tatrāpi kāraṇam

kriyate khecaratvena kiṃkiṃ dharmaṃ viniścayaiḥ //
yato na sidhyate mokṣo jāti smṛtyādikaṃ tathā

tasmāddoṣādime rājanguṇā yadyapi kīrtitāḥ //
pretānāṃ yānsamāśritya kācitsiddhirna jāyate

viṣādo jāyate bhūyo guṇairetairnarādhipa //
aśaktāḥ pretayogādvai sarvasya śubhakarmaṇaḥ

// rājovāca / //
yadi yāsyāmi bhūyo'haṃ gṛhamasmānmahāvanāt //
tatkariṣyāmi sarveṣāṃ gayāśrāddhamasaṃśayam

tārayiṣyāmi sarvāṃśca sarvapāpaiḥ prayatnataḥ //
apyātmadehadānena satyenātmānamālabhe //

yasmāddhṛdgataśaṃkā me hṛtā yuṣmābhiradya vai //
yena tatprāpya yuṣmākamupakāraṃ karomyaham

// māṃsāda uvāca // //
itaḥ sthānānmahārāja nātidūre jalāśayaḥ /
asti nānādrumopetaścittāhlādakaraḥ paraḥ

tasmādudaṅmukho gaccha yatra te jalapakṣiṇaḥ //
dṛśyaṃte vyomamārgeṇa pragacchataḥ samaṃtataḥ

// sūta uvāca // //
athāsau nṛpaśārdūlaḥ samutthāya śanaiḥśanaiḥ //
saumyāṃ diśaṃ samuddiśya pratasthe sa tu duḥkhitaḥ

evaṃ pragacchatā tena kṣutpipāsākulena ca /
adūrādeva saṃdṛṣṭaṃ nīlaṃ drumakadaṃbakam //
bhramamāṇairbakairhaṃsaiḥ sārasairmadgubhistathā

sa gatvā salilaṃ tatra tadvātena mahīpatiḥ //
āhūta iva śītena prayayau tvarayānvitaḥ

athā'paśyanmanohāri saumyasattvaniṣevitam //
āśramaṃ hradatīrasthaṃ tāpasaiḥ sarvato vṛtam

puṣpitaiḥ phalitairvṛkṣaiḥ samaṃtātpariveṣṭitam //
vicitrairmadhurārāvairnāditaṃ vihagottamaiḥ

tatrāpaśyannagādhastāttapasvigaṇasevitam //
śivadharmaparaṃ śāṃtaṃ jaiminiṃ munisattamam// ७९ /
atha gatvā sa rājeṃdraḥ praṇipatya munīśvaram //
tathānyānapi tacchiṣyānnipapāta dharātale

te dṛṣṭvā'dṛṣṭapūrvaṃ taṃ rājalakṣaṇalakṣitam//
dhūlidhūsaritāṃgaṃ ca bhasmāvṛtamivācalam

manyamānā mahīpālaṃ vismayotphullalocanāḥ //
procuśca madhurairvākyairāśīrvādapuraḥsaraiḥ

kutastvamanusaṃprāpto vane'smiñjanavarjite //
ekākī sukumārāṃgaḥ padātiḥ śramavihvalaḥ

pārthivasyeva liṃgāni dṛśyaṃte tava bhūriśaḥ //
na vidmo niścayaṃ tasmādvadāgamanakāraṇam

athovāca nṛpaḥ kṛcchrātpipāsā māṃ prabādhate //
tasmādvadata pānīyaṃ yatpītvā kīrtayāmyaham

tatastairdarśitaṃ toyaṃ samīpe yanmahīpateḥ //
so'pi pītvā'vagāhyātha vitṛṣṇaḥ samapadyata

tataḥ phalāni pakvāni tarūṇāṃ patitānyadhaḥ //
sumṛṣṭāni samādāya bhakṣayāmāsa vāṃchayā

tatastṛptiṃ parāṃ prāpya gatvā jaiminisaṃnidhau //
upaviṣṭaḥ praṇamyoccaistathānyāṃśca munīnkramāt

uvāca ca nijāṃ vārtāṃ kṛtāṃjalipuṭaḥ sthitaḥ //
sa pṛṣṭastāpasaiḥ sarvaiḥ suvismayasamanvitaiḥ

vidūratho mahīpo'haṃ māhiṣmatyāṃ kṛtāspadaḥ //
mṛgalipsurvane ghore praviṣṭaḥ sainikaiḥ saha

tato me bhramamāṇasya praṇaṣṭāḥ sarvasainikāḥ //
gulmairaṃtaritāścā'nye na jāne'haṃ kathaṃ sthitāḥ

āsīddhayo mamā'dhastājjātyaḥ sarvaguṇānvitaḥ //
so'pi karmavipākena pañcatvaṃ samupasthitaḥ /ā ९२ //
bhramamāṇastvahaṃ prāpta āyuḥśeṣatayātra ca //
tadbrūta kaḥ pradeśo'yaṃ kiyaddūre ca me purī

tataste tāpasāḥ procurvidmahe na vayaṃ purīm //
tvāṃ ca deśaṃ ca te rājanko'yaṃ deśaśca kīrtyate

narendrairnaiva naḥ kāryaṃ na diśairna purairnṛpa //
vanecarā vayaṃ nityaṃ śivārādhanatatparāḥ

sarve śīrṇāni vṛkṣāṇāṃ puṣpāṇi ca phalāni ca //
bhakṣayāmo'tha patrāṇi śarī rasthitihetunā

mānuṣaiḥ saha saṃsargaṃ saṃbhāṣaṃ ca narādhipa //
na kurmo na ca paśyāmo gacchāmo'nyatra dūrataḥ

ekaikasya tarormūle divasaṃ vā dinadvayam//
tiṣṭhāmo na bhavedyena mamatvaṃ tatsamudbhavam

kāraṇāttava rājeṃdra niśāmetāṃ vanaspatau //
neṣyāmo'nyatra yāsyāmaḥ prabhā te'nyatra kānane

ekākinaṃ padātiṃ ca viśastraṃ śramavihvalam //
tvāṃ dṛṣṭvā bhūpate'smākaṃ dayā jātā tato'dhikā //६.१८./////
ekākī pārthivendro'yaṃ neṣyati ca kathaṃ niśām //
vane'sminmaṃtrayitvaivaṃ tato'traiva vyavasthitāḥ

tasmādatraiva neṣyāmaḥ sametāḥ śarvarīmimām//
gaṃtavyaṃ prātarutthāya tataḥ sarvairyadṛcchayā १०२ //
evaṃ saṃvadatāṃ teṣāṃ bhagavāṃstīkṣṇadīdhitiḥ //
astācalamanuprāptaḥ kuṃkumakṣodasaṃnibhaḥ

atha tāstāpasānrājā provāca praṇataḥ sthitaḥ //
saṃdhyākālaḥ samāyātaḥ sāṃprataṃ munisattamāḥ //
tasmātsaṃdhyāvidhiḥ kāryaḥ sarvaireva yathocitaḥ

atha te munayaḥ sarve sa ca rājā tathā dvijāḥ //
cakruḥ sāyaṃtanaṃ karma yathoddiṣṭaṃ purātanaiḥ

kāmibhiḥ kāminīlokaiḥ priyoktairabhivāṃ chitā //
asatstrībhirviśeṣeṇa saṃprāptā rajanī tataḥ

pīyūṣārṇavaveleva viṣavṛkṣalateva ca //
ulūkaiścakravākaiśca yugapadyā vilokyate

ulūkā rākṣasāścaurāḥ kāminaḥ kulaṭāṃ'ganāḥ //
yāṃ vāṃchaṃti sadā sotkāḥ suvṛṣṭimiva karṣukāḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye māṃsādavacanādṛṣyāśramapadaṃ prāptasya vidūrathasya munibhiḥ saha saṃvādapūrvakasāṃyatanakarmādividhānavarṇanaṃnāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ