સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.18

સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તતઃ સોઽપિ મહીપાલઃ ક્ષુત્પિપાસાસમાકુલઃ ॥
પપાત ધરણીપૃષ્ઠે પદ્ભ્યાં ગત્વા વનાંતરમ્

અથાઽપશ્યદ્વિયત્સ્થાનાત્સ ત્રીન્પ્રેતાન્સુ દારુણાન્ ॥
ઊર્ધ્વકેશાન્સુરક્તાક્ષાન્કૃષ્ણદન્તાન્કૃશોદરાન્

તાન્દૃષ્ટ્વા ભયસંત્રસ્તો વિશેષેણ સ ભૂપતિઃ ॥
નિરાશો જીવિતે કૃચ્છ્રાદિદં વચનમબ્રવીત્

કે યૂયં વિકૃતાકારા મયા દૃષ્ટા ન કર્હિચિત્ ॥
એવંવિધા નૃલોકેઽત્ર ભ્રમતા પ્રાગ્વિભીષણાઃ

વિદૂરથો નરેન્દ્રોઽહં ક્ષુત્પિપાસાતિપીડિતઃ ॥
મૃગલિપ્સુરિહ પ્રાપ્તો વને જન્તુવિવર્જિતે

તતસ્તેષાં તુ યો જ્યેષ્ઠો માંસાદઃ પ્રત્યુવાચ તમ્ ॥
કૃતાંજલિપુટો ભૂત્વા વિનયાવનતઃ સ્થિતઃ । ૬ ॥
વયં પ્રેતા મહારાજ નિવસામોઽત્ર કાનને ॥
સ્વકર્મજનિતાદ્દોષાદ્દુઃખેન મહતા વૃતાઃ

અહં માંસાદકોનામ દ્વિતીયોઽયં વિદૈવતઃ ॥
કૃતઘ્નશ્ચ તૃતીયસ્તુ ત્રયાણામેષ પાપકૃત્ ॥ ૮ ।
॥રાજોવાચ ॥ ॥
સર્વેષાં દેહિ નાં નામ જાયતે પિતૃમાતૃજમ્ ॥
કિમેતત્કારણં યેન સર્વે યૂયં સ્વનામકાઃ

તચ્છ્રુત્વા પ્રાહ માંસાદઃ કર્મનામાનિ પાર્થિવ ॥
મિથઃ કૃતાનિ સંજ્ઞાર્થમસ્માભિઃ સ્વયમેવ હિ । ૬.૧૮.૧૦ ॥
શૃણુષ્વાઽવહિતો ભૂત્વા સર્વેષાં નઃ પૃથક્પૃથક્ ॥
કર્મણા યેન સંજાતં પ્રેતત્વમિહ ભૂમિપ

વયં હિ બ્રાહ્મણા જાત્યા વૈદિશાખ્યે પુરે નૃપ ॥
દેવરાતસ્ય વિપ્રસ્ય ગૃહે જાતા મહાત્મનઃ

નાસ્તિકા ભિન્નમર્યાદાઃ પરદારરતાઃ સદા ॥
પાપ કર્મરતાસ્તત્ર શુભકર્મવિવર્જિતાઃ

જિહ્વાલૌલ્યપ્રસંગેન મયા ભુક્તં સદાઽઽમિષમ્ ॥
તેન મે કર્મજં નામ માંસાદાખ્યં વ્યવસ્થિતમ્

દ્વિતીયોઽયં મહારાજ યસ્તિષ્ઠતિ તવાઽગ્રતઃ ॥
અનેનાઽન્નં સદા ભુક્તમકૃત્વા દેવતાર્ચનમ્

તેન કર્મવિપાકેન પ્રેતયોનિં સમાશ્રિતઃ ॥
વિદૈવત ઇતિ ખ્યાતો દ્વિતીયોઽયં સુપાપકૃત્

સદૈવાઽનુષ્ઠિતાઽનેન સુપાપેન કૃતઘ્નતા ॥
કૃતઘ્નઃ પ્રોચ્યતે તેન કર્મણા નૃપસત્તમ

॥
॥ રાજોવાચ ॥ ॥
આહારેણ નૃલોકેઽસ્મિન્સર્વે જીવન્તિ જન્તવઃ ॥
યુષ્માકં કતમો યોઽત્ર પ્રોચ્યતાં મે સવિસ્તરમ્

॥ માંસાદ ઉવાચ ॥ ॥
ભોજ્યકાલે ગૃહે યત્ર સ્ત્રીણાં યુદ્ધં પ્રવર્તતે ।
અપિ મન્ત્રૌષધીપ્રાયં પ્રેતા ભુંજતિ તત્ર હિ

ભુજ્યતે યત્ર ભૂપાલ વેંશ્વદેવં વિના નરૈઃ ॥
પાકસ્યાગ્રમદત્ત્વા ચ પ્રેતા ભુંજતિ તત્ર ચ

રાત્રૌ યત્ક્રિયતે શ્રાદ્ધં દાનં વા પર્વવર્જિતમ્॥
તત્સર્વં નૃપશાર્દૂલ પ્રેતાનાં ભોજનં ભવેત્॥

યસ્મિન્નો માર્જનં હર્મ્યે ક્રિયતે નોપલેપનમ્ ॥
ન માંગલ્યં ચ સત્કારઃ પ્રેતા ભુંજતિ તત્ર હિ

ભિન્નભાણ્ડપરિત્યાગો યત્ર ન ક્રિયતે ગૃહે ॥
ન ચ વેદધ્વનિર્યત્ર પ્રેતા ભુઞ્જંતિ તત્ર હિ

યચ્છ્રાદ્ધં દક્ષિણાહીનં ક્રિયાહીનં ચ વા નૃપ ॥
તથા રજસ્વલાદૃષ્ટં તદસ્માકં પ્રજાયતે

હીનાંગા હ્યધિકાંગા વા યસ્મિઞ્ચ્છ્રાદ્ધે દ્વિજાતયઃ ॥
ભુંજતે વૃષલીનાથાસ્તદસ્માકં પ્રજાયતે

અતિથિર્યત્ર સંપ્રાપ્તઃ શ્રાદ્ધકાલ ઉપસ્થિતે ॥
અપૂજિતો ગૃહાદ્યાતિ તચ્છ્રાદ્ધં પ્રેતતૃપ્તિદમ્

કિં વા તે બહુનોક્તેન શૃણુ સંક્ષેપતો નૃપ ॥
અસ્માકં ભોજનં નિત્યં યત્ત્વં શ્રુત્વા વિગર્હસિ

યદન્નં કેશસૂત્રાસ્થિશ્લેષ્માદિભિરુપપ્લુતમ્ ॥
હીનજાત્યૈશ્ચ સંસ્પૃષ્ટં તદસ્માકં પ્રજાયતે

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
કેન કર્મવિપાકેન પ્રેતત્વં જાયતે નૃણામ્॥
એતન્મે સર્વમાચક્ષ્વ માંસાદ મમ પૃચ્છતઃ

॥ માંસાદ ઉવાચ ॥ ॥
યો ભવેન્માનવઃ ક્ષુદ્રસ્તથા પૈશુન્યસૂચકઃ ॥
મૃષ્ટમાંસાશને સક્તઃ સ પ્રેતો જાયતે નરઃ

।
અકૃત્વા દેવકાર્યં ચ તથા ચ પિતૃતર્પણમ્॥
યોઽશ્નાત્યદત્ત્વા ભૃત્યેભ્યઃ સ પ્રેતો જાયતે નરઃ

।
પરદારરતશ્ચૈવ પરવિત્તાપહારકઃ ॥
પરાપવાદસંતુષ્ટઃ સ પ્રેતો જાયતે નરઃ

કન્યાં યચ્છતિ વૃદ્ધાય નીચાય ધનલિપ્સયા ॥
કુરૂપાય કુશીલાય સ પ્રેતો જાયતે નરઃ

કુલે જાતાં વિનીતાં ચ ધર્મપત્નીં સુખોચ્છ્રિતામ્ ॥
યસ્ત્યજેદ્દોષનિર્મુક્તાં સ પ્રેતો જાયતે નરઃ

દેવસ્ત્રીગુરુવિત્તાનિ યો ગૃહીત્વા ન યચ્છતિ ॥
વિશેષાદ્બ્રાહ્મણસ્વં ચ સ પ્રેતો જાયતે નરઃ

પરવ્યસનસંતુષ્ટઃ કૃતઘ્નો ગુરુતલ્પગઃ ॥
દૂષકો દેવવિપ્રાણાં સ પ્રેતો જાયતે નરઃ

દીયમાનસ્ય વિત્તસ્ય બ્રાહ્મણેભ્યઃ સુપાપકૃત્ ॥
વિઘ્નમારભતે યસ્તુ સ પ્રેતો જાયતે નરઃ

શૂદ્રાન્નેનોદરસ્થેન બ્રાહ્મણો મ્રિયતે યદિ ॥
સ પ્રેતો જાયતે રાજન્યદ્યપિ સ્યાત્ષડંગવિત્

કુલદેશોચિતં ધર્મં યસ્ત્યક્ત્વાઽન્યત્સમાચરેત્ ॥
કામાદ્વા યદિ વા લોભાત્સ પ્રેતો જાયતે નરઃ

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં મયા પાર્થિવસત્તમ ॥
યેન કર્મવિપાકેન પ્રેતઃ સંજાયતે નરઃ

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
કૃતેન કર્મણા યેન ન પ્રેતો જાયતે નરઃ ॥
તન્મે કીર્તય માંસાદ વિસ્તરેણ વિશેષતઃ

॥ માંસાદ ઉવાચ ॥ ॥
માતૃવત્પરદારાન્યઃ પરદ્રવ્યાણિ લોષ્ટવત્ ॥
યઃ પશ્યત્યાત્મવજ્જંતૂન્ન પ્રેતો જાયતે નરઃ

અન્નદાનપરો નિત્યં વિશેષેણાતિથિપ્રિયઃ ॥
સ્વાધ્યાયવ્રતશીલો યો ન પ્રેતો જાયતે નરઃ

સમઃ શત્રૌ ચ મિત્રે ચ સમલોષ્ટાશ્મકાંચનઃ ॥
સમો માનાપમાનેષુ ન પ્રેતો જાયતે નરઃ

દાનધર્મપ્રવૃત્તાનાં ધર્મમાર્ગા નુયાયિનામ્ ॥
પ્રોત્સાહં વર્ધયેદ્યસ્તુ ન પ્રેતો જાયતે નરઃ

યૂકામત્કુણદંશાદીન્સર્વસત્ત્વાનિ યો નરઃ ॥
પુત્રવત્પાલયેન્નિત્યં ન પ્રેતો જાયતે નરઃ

સદા યજ્ઞક્રિયોપેતઃ સદા તીર્થપરાયણઃ ॥
શાસ્ત્રશ્રવણસંયુક્તો ન પ્રેતો જાયતે નરઃ

વાપીકૂપતડાગાનામારામાણાં વિશે ષતઃ ॥
આરોપકઃ પ્રપાણાં ચ ન પ્રેતો જાયતે નરઃ

એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં સ્વગુહ્યં વસુધાધિપ ॥
નિર્વિણ્ણાઃ પ્રેતભાવેન તસ્માત્ત્વં નો ગતિર્ભવ

ગત્વા ગયાશિરઃ પુણ્યમેકૈકસ્ય પૃથક્પૃથક્ ॥
શ્રાદ્ધં દેહિ મહીપાલ ત્રયાણામપિ સાદરમ્

પ્રેતત્વં યાતિ યેનેદં ત્વત્પ્ર સાદાત્સુદારુણમ્ ॥
નાઽન્યથા મુક્તિરસ્માકં ભવિષ્યતિ કથંચન

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
ઈદૃગ્જાતિસ્મૃતિર્યસ્યાં પ્રેતયોનૌ ચ ખે ગતિઃ ॥
ધર્માધર્મપરિજ્ઞાનં તચ્ચ કસ્માત્પ્રનિંદસિ

॥ માંસાદ ઉવાચ ॥ ॥
પ્રેતયોનિરિયં રાજન્નવમી દેવસંજ્ઞિતા ॥
ગુણત્રયસમાયુક્તા શેષૈર્દોષૈઃ સમંતતઃ

એકા જાતિસ્મૃતિઃ સમ્યગસ્યામેવપ્રજાયતે ॥
ખેચરત્વં તથૈવાન્યદ્ધર્માધર્મવિનિશ્ચયઃ

એતદ્ગુણત્રયં પ્રોક્તં પ્રેતયોનૌ નૃપોત્તમ ॥
દોષાનપિ ચ તે વચ્મિ તાઞ્ચ્છૃણુષ્વ સમાહિતઃ

યદિ તાવદ્વનાદસ્માદ્યામોન્યત્ર વયં નૃપ ॥
અદૃષ્ટમુદ્ગરાઘાતૈર્નૂનં હન્યામહે તતઃ ॥

તથા ધર્મક્રિયાઃ સર્વા માનુષાણામુદાહૃતાઃ ॥
ન પ્રેતાનાં ન દેવાનાં નાન્યેષાં માનુષં વિના

પશ્યામો દૂરતો રાજઞ્જલપૂર્ણાઞ્જલા શયાન્ ॥
પિપાસાકુલિતાઃ શ્રાંતા ભાસ્કરે વૃષસંસ્થિતે

ગચ્છામઃ સંનિધૌ તેષાં યદિ પાર્થિવસતમ ॥
અદૃષ્ટમુદ્ગરાઘાતૈર્વયં હન્યામહે તતઃ

તથા રસવતી સિદ્ધાઃ પશ્યામો દૂરસંસ્થિતાઃ ॥
ક્ષુધાવિષ્ટા ગૃહસ્થાનાં ગૃહેષુ વિવિધા નૃપ

તથા સુફલિનો વૃક્ષાન્કલપક્ષિભિરાવૃતાન્ ॥
સ્નિગ્ધાન્સચ્છાયયોપેતાન્સેવિતું ન લભામહે

કિંવા તે બહુનોક્તેન યદ્યત્કર્મ વિગર્હિતમ્ ॥
ક્લેશદં ચ તદસ્માકં સ્વયમેવોપતિષ્ઠતે

ન ચ્છિદ્રેણ વિનાઽસ્માકં પ્રાણયાત્રા પ્રજાયતે ॥
ન જલાનિ ન ચ ચ્છાયા ન યાનં ન ચ વાહનમ્

એતસ્માત્કારણાન્નિત્યં ભ્રમામશ્છિદ્રહેતવે ॥
પ્રાપ્તે રાત્રિમુખે રાજન્ન પ્રાતર્ન ચ વાસરે

યત્ત્વં શંસસિ ચાઽસ્માકં ખેચરત્વં મહીપતે ॥
વ્યર્થં તદપિ ન શ્રેયઃ શૃણુ તત્રાપિ કારણમ્

ક્રિયતે ખેચરત્વેન કિંકિં ધર્મં વિનિશ્ચયૈઃ ॥
યતો ન સિધ્યતે મોક્ષો જાતિ સ્મૃત્યાદિકં તથા

તસ્માદ્દોષાદિમે રાજન્ગુણા યદ્યપિ કીર્તિતાઃ ॥
પ્રેતાનાં યાન્સમાશ્રિત્ય કાચિત્સિદ્ધિર્ન જાયતે

વિષાદો જાયતે ભૂયો ગુણૈરેતૈર્નરાધિપ ॥
અશક્તાઃ પ્રેતયોગાદ્વૈ સર્વસ્ય શુભકર્મણઃ

॥ રાજોવાચ । ॥
યદિ યાસ્યામિ ભૂયોઽહં ગૃહમસ્માન્મહાવનાત્ ॥
તત્કરિષ્યામિ સર્વેષાં ગયાશ્રાદ્ધમસંશયમ્

તારયિષ્યામિ સર્વાંશ્ચ સર્વપાપૈઃ પ્રયત્નતઃ ॥
અપ્યાત્મદેહદાનેન સત્યેનાત્માનમાલભે ॥

યસ્માદ્ધૃદ્ગતશંકા મે હૃતા યુષ્માભિરદ્ય વૈ ॥
યેન તત્પ્રાપ્ય યુષ્માકમુપકારં કરોમ્યહમ્

॥ માંસાદ ઉવાચ ॥ ॥
ઇતઃ સ્થાનાન્મહારાજ નાતિદૂરે જલાશયઃ ।
અસ્તિ નાનાદ્રુમોપેતશ્ચિત્તાહ્લાદકરઃ પરઃ

તસ્માદુદઙ્મુખો ગચ્છ યત્ર તે જલપક્ષિણઃ ॥
દૃશ્યંતે વ્યોમમાર્ગેણ પ્રગચ્છતઃ સમંતતઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
અથાસૌ નૃપશાર્દૂલઃ સમુત્થાય શનૈઃશનૈઃ ॥
સૌમ્યાં દિશં સમુદ્દિશ્ય પ્રતસ્થે સ તુ દુઃખિતઃ

એવં પ્રગચ્છતા તેન ક્ષુત્પિપાસાકુલેન ચ ।
અદૂરાદેવ સંદૃષ્ટં નીલં દ્રુમકદંબકમ્ ॥
ભ્રમમાણૈર્બકૈર્હંસૈઃ સારસૈર્મદ્ગુભિસ્તથા

સ ગત્વા સલિલં તત્ર તદ્વાતેન મહીપતિઃ ॥
આહૂત ઇવ શીતેન પ્રયયૌ ત્વરયાન્વિતઃ

અથાઽપશ્યન્મનોહારિ સૌમ્યસત્ત્વનિષેવિતમ્ ॥
આશ્રમં હ્રદતીરસ્થં તાપસૈઃ સર્વતો વૃતમ્

પુષ્પિતૈઃ ફલિતૈર્વૃક્ષૈઃ સમંતાત્પરિવેષ્ટિતમ્ ॥
વિચિત્રૈર્મધુરારાવૈર્નાદિતં વિહગોત્તમૈઃ

તત્રાપશ્યન્નગાધસ્તાત્તપસ્વિગણસેવિતમ્ ॥
શિવધર્મપરં શાંતં જૈમિનિં મુનિસત્તમમ્॥ ૭૯ ।
અથ ગત્વા સ રાજેંદ્રઃ પ્રણિપત્ય મુનીશ્વરમ્ ॥
તથાન્યાનપિ તચ્છિષ્યાન્નિપપાત ધરાતલે

તે દૃષ્ટ્વાઽદૃષ્ટપૂર્વં તં રાજલક્ષણલક્ષિતમ્॥
ધૂલિધૂસરિતાંગં ચ ભસ્માવૃતમિવાચલમ્

મન્યમાના મહીપાલં વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનાઃ ॥
પ્રોચુશ્ચ મધુરૈર્વાક્યૈરાશીર્વાદપુરઃસરૈઃ

કુતસ્ત્વમનુસંપ્રાપ્તો વનેઽસ્મિઞ્જનવર્જિતે ॥
એકાકી સુકુમારાંગઃ પદાતિઃ શ્રમવિહ્વલઃ

પાર્થિવસ્યેવ લિંગાનિ દૃશ્યંતે તવ ભૂરિશઃ ॥
ન વિદ્મો નિશ્ચયં તસ્માદ્વદાગમનકારણમ્

અથોવાચ નૃપઃ કૃચ્છ્રાત્પિપાસા માં પ્રબાધતે ॥
તસ્માદ્વદત પાનીયં યત્પીત્વા કીર્તયામ્યહમ્

તતસ્તૈર્દર્શિતં તોયં સમીપે યન્મહીપતેઃ ॥
સોઽપિ પીત્વાઽવગાહ્યાથ વિતૃષ્ણઃ સમપદ્યત

તતઃ ફલાનિ પક્વાનિ તરૂણાં પતિતાન્યધઃ ॥
સુમૃષ્ટાનિ સમાદાય ભક્ષયામાસ વાંછયા

તતસ્તૃપ્તિં પરાં પ્રાપ્ય ગત્વા જૈમિનિસંનિધૌ ॥
ઉપવિષ્ટઃ પ્રણમ્યોચ્ચૈસ્તથાન્યાંશ્ચ મુનીન્ક્રમાત્

ઉવાચ ચ નિજાં વાર્તાં કૃતાંજલિપુટઃ સ્થિતઃ ॥
સ પૃષ્ટસ્તાપસૈઃ સર્વૈઃ સુવિસ્મયસમન્વિતૈઃ

વિદૂરથો મહીપોઽહં માહિષ્મત્યાં કૃતાસ્પદઃ ॥
મૃગલિપ્સુર્વને ઘોરે પ્રવિષ્ટઃ સૈનિકૈઃ સહ

તતો મે ભ્રમમાણસ્ય પ્રણષ્ટાઃ સર્વસૈનિકાઃ ॥
ગુલ્મૈરંતરિતાશ્ચાઽન્યે ન જાનેઽહં કથં સ્થિતાઃ

આસીદ્ધયો મમાઽધસ્તાજ્જાત્યઃ સર્વગુણાન્વિતઃ ॥
સોઽપિ કર્મવિપાકેન પઞ્ચત્વં સમુપસ્થિતઃ ।આ ૯૨ ॥
ભ્રમમાણસ્ત્વહં પ્રાપ્ત આયુઃશેષતયાત્ર ચ ॥
તદ્બ્રૂત કઃ પ્રદેશોઽયં કિયદ્દૂરે ચ મે પુરી

તતસ્તે તાપસાઃ પ્રોચુર્વિદ્મહે ન વયં પુરીમ્ ॥
ત્વાં ચ દેશં ચ તે રાજન્કોઽયં દેશશ્ચ કીર્ત્યતે

નરેન્દ્રૈર્નૈવ નઃ કાર્યં ન દિશૈર્ન પુરૈર્નૃપ ॥
વનેચરા વયં નિત્યં શિવારાધનતત્પરાઃ

સર્વે શીર્ણાનિ વૃક્ષાણાં પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ ॥
ભક્ષયામોઽથ પત્રાણિ શરી રસ્થિતિહેતુના

માનુષૈઃ સહ સંસર્ગં સંભાષં ચ નરાધિપ ॥
ન કુર્મો ન ચ પશ્યામો ગચ્છામોઽન્યત્ર દૂરતઃ

એકૈકસ્ય તરોર્મૂલે દિવસં વા દિનદ્વયમ્॥
તિષ્ઠામો ન ભવેદ્યેન મમત્વં તત્સમુદ્ભવમ્

કારણાત્તવ રાજેંદ્ર નિશામેતાં વનસ્પતૌ ॥
નેષ્યામોઽન્યત્ર યાસ્યામઃ પ્રભા તેઽન્યત્ર કાનને

એકાકિનં પદાતિં ચ વિશસ્ત્રં શ્રમવિહ્વલમ્ ॥
ત્વાં દૃષ્ટ્વા ભૂપતેઽસ્માકં દયા જાતા તતોઽધિકા ॥૬.૧૮.॥॥।
એકાકી પાર્થિવેન્દ્રોઽયં નેષ્યતિ ચ કથં નિશામ્ ॥
વનેઽસ્મિન્મંત્રયિત્વૈવં તતોઽત્રૈવ વ્યવસ્થિતાઃ

તસ્માદત્રૈવ નેષ્યામઃ સમેતાઃ શર્વરીમિમામ્॥
ગંતવ્યં પ્રાતરુત્થાય તતઃ સર્વૈર્યદૃચ્છયા ૧૦૨ ॥
એવં સંવદતાં તેષાં ભગવાંસ્તીક્ષ્ણદીધિતિઃ ॥
અસ્તાચલમનુપ્રાપ્તઃ કુંકુમક્ષોદસંનિભઃ

અથ તાસ્તાપસાન્રાજા પ્રોવાચ પ્રણતઃ સ્થિતઃ ॥
સંધ્યાકાલઃ સમાયાતઃ સાંપ્રતં મુનિસત્તમાઃ ॥
તસ્માત્સંધ્યાવિધિઃ કાર્યઃ સર્વૈરેવ યથોચિતઃ

અથ તે મુનયઃ સર્વે સ ચ રાજા તથા દ્વિજાઃ ॥
ચક્રુઃ સાયંતનં કર્મ યથોદ્દિષ્ટં પુરાતનૈઃ

કામિભિઃ કામિનીલોકૈઃ પ્રિયોક્તૈરભિવાં છિતા ॥
અસત્સ્ત્રીભિર્વિશેષેણ સંપ્રાપ્તા રજની તતઃ

પીયૂષાર્ણવવેલેવ વિષવૃક્ષલતેવ ચ ॥
ઉલૂકૈશ્ચક્રવાકૈશ્ચ યુગપદ્યા વિલોક્યતે

ઉલૂકા રાક્ષસાશ્ચૌરાઃ કામિનઃ કુલટાંઽગનાઃ ॥
યાં વાંછંતિ સદા સોત્કાઃ સુવૃષ્ટિમિવ કર્ષુકાઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે માંસાદવચનાદૃષ્યાશ્રમપદં પ્રાપ્તસ્ય વિદૂરથસ્ય મુનિભિઃ સહ સંવાદપૂર્વકસાંયતનકર્માદિવિધાનવર્ણનંનામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ