Skanda Purana · Chapter 6.179

// sūta uvāca // //
tathānyadapi tatrāsti puṣkaratritayaṃ śubham //
hāṭakeśvaraje kṣetre sarvapātakanāśanam

yasmindṛṣṭe'thavā spṛṣṭe kīrtite vā dvijottamāḥ //
pātakaṃ nāśamāyāti bhāskareṇa tamo yathā

punaṃti sarvatīrthāni snānāddānādasaṃśayam //
puṣkarālokanādeva sarvapāpaiḥ pramucyate

// ṛṣaya ūcuḥ // //
śrūyate puṣkaraṃnāma tīrthaṃ trailokyaviśrutam //
brahmaṇā nirmitaṃ tatra yacca yojanamātrakam

uttare candrabhāgāyā nadyā yāvatsarasvatī //
dakṣiṇe karatoyāyāḥ sīmeyaṃ puṣkaratraye

asmākaṃ tu purā sūta tvayoktaṃ viyati sthitam //
etannaḥ kautukaṃ sūta tatkathaṃ hāṭakeśvare //
tatra kṣetre samāyātaṃ tasmāttvaṃ vaktumarhasi

// sūta uvāca // //
satyametanmahābhāgā yadbhavadbhirudāhṛtam //
tasminkṣetre dvijaśreṣṭhāstacchṛṇudhvaṃ samāhitāḥ

sarvato vistarādvacmi namaskṛtya svayaṃ bhuvam

brahmaloke nivasato brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ //
devarṣirnāradaḥ prāpto bhrāṃtvā lokatrayaṃ muniḥ

sa natvā śirasā pādāvupaviṣṭasta dagrataḥ

// brahmovāca // //
kasmādvatsa cirāddṛṣṭaḥ kutaḥ prāpto'dhunā bhavān//
kva bhrāṃtastvaṃ samācakṣva brūhi vatsātra kāraṇam

//
// nārada uvāca // //
martyalokādvibho prāptaḥ sāṃprataṃ ca tvarānvitaḥ //
tava pādaprapūjārthaṃ satyenātmānamālabhe

// brahmovāca // //
kiṃvadantīṃ mamācakṣva martyalokasamudbhavām //
kīdṛśāḥ pārthivāstatra kīdṛśā dvijasattamāḥ //
kīdṛśā vyavahārāśca vartante tatra sāṃpratam

//
// nārada uvāca // //
martyaloke kalirjātaḥ sāṃprataṃ surasattama

rājānaḥ satpathaṃ tyaktvā tathā lobhaparāyaṇāḥ //
pīḍayaṃti ca lokāṃśca arthahetoḥ sunirghṛṇāḥ

śauryabhāvaparityaktāḥ paradāravimardakāḥ //
pūjayanti na te viprānna devānna gurūnapi

vedavikraya kartāro brāhmaṇāḥ śaucavarjitāḥ //
pāpapratigrahāsaktāḥ sandhyāhīnāḥ sunirghṛṇāḥ

kṛṣikarmaratā nityaṃ vaiśyavatpaśupālakāḥ //
vaiśyāḥ sarve samucchedaṃ prayātā dharaṇītale

śūdrā nityaṃ dharmakāmāḥ śūdrāścaiva tapasvinaḥ //
lokayātrākriyāḥ sarve prahasaṃti vyapatrapāḥ

yasya cāsti gṛhe vittaṃ taruṇyaśca tathā striyaḥ //
tenatena samaṃ sakhyaṃ prakurvanti narā bhuvi

vidhavānāṃ vratasthānāṃ sarveṣāṃ liṃgināṃ tathā //
hṛdi sthito mahānkāmo vratacaryābahiḥsthitāḥ

tīrthāni viplavaṃ yāṃtipāpalokaśritāni ca//
kalebhīṃtāni sarvāṇi pradravanti diśo daśa

ahaṃ tatra sthito yasmātkalikāle pitāmaha

kalikāle viśeṣeṇa svairiṇyo lalitaspṛhāḥ //
bhartrā vivadamānāśca striyaḥ kārmaṇatatparāḥ//
vṛthā vratāni kurvaṃti tyaktvā tāḥ svapateḥ kathām

kalirbaliṣṭhaḥ sutarāṃ varadānena te kṛtaḥ //
yadā martye bhavedyuddhaṃ kaṃḍūtirjāyate hṛdi

svarge vā mastake caiva pātāle cātha pādayoḥ //
sāṃprataṃ martyaloke ca mayā dṛṣṭamanekaśaḥ

śvaśrūṇāṃ ca vadhūnāṃ ca tathā janakaputrayoḥ //
bāṃdhavānāṃ viśeṣeṇa tathā ca svāmibhṛtyayoḥ

caurāṇāṃ pārthivānāṃ ca dampatyośca viśeṣataḥ //
svalpodakāstathā meghāḥ svalpasasyā ca medinī

svalpakṣīrāstathā gāvaḥ kṣīre sarpirna vidyate //
evaṃ yuddhāni teṣāṃ ca vīkṣamāṇo divāniśam

ahaṃ martye paribhrāṃtaścirāttena samāgataḥ //
bhūyo yāsyāmi tatraiva kaṇḍūtirmahatīsthitā

tacchrutvā vacanaṃ tasya nāradasya pitāmahaḥ //
puṣkarasya kṛte jātaścintāvyāku lateṃdriyaḥ

martye ca māmakaṃ tīrthaṃ puṣkaraṃnāma viśrutam //
nāśaṃ yāsyati tannūnaṃ kalikālapariplutam

tasmādanyatra neṣyāmi kaliryatra na vidyate //
yena tatra vimuṃcāmi nijaṃ tīrthaṃ ca puṣkaram

kalikāle ca saṃprāpte sarvaprāṇibhayaṃkare //
tatra prayāṃtu tīrthāni sarvā ṇyeva viśeṣataḥ

gate kalau prayāsyaṃti nijasthānamasaṃśayam

evaṃ niścitya manasā hastasthaṃ kamalaṃ tataḥ //
provāca sādaraṃ tacca svayaṃ dhyātvā pitāmahaḥ

pata tvaṃ padma bhūpṛṣṭhe kaliryatra na vidyate //
yenānayāmi tatraiva puṣkaraṃ tīrthamātmanaḥ

tatastatpreṣitaṃ tena padmaṃ bhrāṃtvā mahītale //
samaste patitaṃ kṣetre hāṭakeśvarasaṃbhave

dṛṣṭvā vedavido viprānsvādhyāyaniratāñchucīn //
teṣāṃ yajñakriyābhiśca yajñopāṃtaiḥ samaṃtataḥ

yūpādyaiḥ sarvato vyāpte sadiśe gaganāṃgaṇe //
ṛgyajuḥsāmaghoṣeṇa tathā cātharvajena ca

digmaṇḍale tathā vyāpte nānyaḥ saṃśrūyate dhvaniḥ //
tathā ca tārkikāṇāṃ ca vivādeṣu mahatsu ca

vedāṃtānāṃ samastānāṃ vyākhyāne bahudhā kṛte //
dṛśyante munayo yatra saṃsthitā niyameṣu ca

ekāhārā nirāhārā ekāṃtarakṛtāśanāḥ //
trirātropoṣitāścānye kṛcchracāṃdrāyaṇe ratāḥ

mahāpārākiṇaścānye tathā māsopavāsinaḥ //
aśmakuṭṭāśinaścānye dantolūkhalikāstathā

śīrṇaparṇāśinaścaike phalāhārā maharṣayaḥ //
taddṛṣṭvā tādṛśaṃ kṣetraṃ saṃyuktaṃ vividhairguṇaiḥ

tatastatpatitaṃ tatra puṇyaṃ jñātvā mahītale //
yatra sthāne'patatpūrvaṃ tasmāduccalitaṃ punaḥ // ४६ /
anyasmiṃśca tataḥ sthāne dvitīye dvijasattamāḥ //
tasmādapi tṛtīye tu tṛtīyaṃ paṃkajaṃ hitam

tato gartātrayaṃ jātaṃ teṣu sthāneṣu ca triṣu //
gartāsu ca jala jātaṃ svacchaṃ sphaṭikasaṃnibham

etasminnaṃtare prāptaḥ svayameva pitāmahaḥ //
tatra sthāne dvijaśreṣṭhā yajñakarmaprasiddhaye // /// ४९ //
dṛṣṭvā samaṃtataḥ kṣetraṃ hāṭakeśvarasaṃjñitam //
nānāvipraiḥ samākīrṇaṃ vedavedāṃgapāragaiḥ //
tapasvibhistathānekairvratacaryāparāyaṇaiḥ

aho kṣetramaho kṣetraṃ puṇyaṃ ramyaṃ dvijapriyam //
tasmāyajñaṃ kariṣyāmi kṣetre'smiṃśca dvijāśraye

ānayiṣyāmi taccāpi puṣkaratritayaṃ śubham //
gartāsvetāsu puṇyāsu jyeṣṭhaṃ madhyaṃ kanīyakam

kalikāle ca saṃprāpte yena lopaṃ na gacchati //
svayaṃ niścitya manasā copaviśya dharātale

dhyātvā ca suciraṃ kālamānayāmāsa tatra ca //
puṣkaratritayaṃ śreṣṭhaṃ jyeṣṭhamadhyakanīyakam

tato'bravītsa hṛṣṭātmā hyetaddhi puṣkara trayam //
mayā samyaksamānītaṃ kalikālabhayena ca

ye'tra snānaṃ kariṣyaṃti śraddhayā parayā yutāḥ //
te yāsyaṃti parāṃ siddhimakṣayāṃ matprasādataḥ

ye ca śrāddhaṃ kariṣyaṃti kārtikyāṃ susamāhitāḥ //
kariṣyaṃti gayāśīrṣe teṣāṃ puṇyaṃ mahattamam

tatrādyātpuṣkarātpuṇyaṃ labhiṣyaṃti śatādhikam //
mayā yajñaḥ kṛtastatra kārtikyāṃ pūrvapuṣkare

vaiśākhyāṃ ca kariṣyāmi atrāhaṃ ca dvitīyake //

evamuktvā tato brahmā hyādideśa sadāgatim //
mamādeśāddrutaṃ vāyo samānaya puraṃdaram

ādityairvasubhiḥ sārdhaṃ rudraiścaiva marudgaṇaiḥ //
gaṃdharvairlokapālaiśca siddhairvidyādharaistathā

yena me syātsahāyatvaṃ samaste yajñakarmaṇi //
tacchrutvā sakalaṃ vāyurgatvā śakraniveśanam //
kathayāmāsa tatsarvaṃ yaduktaṃ parameṣṭhinā

satvaraṃ prayayau tatra sarvairdevagaṇaiḥ saha //
praṇipatya tatastaṃ sa brahmāṇaṃ vākyamabravīt

ādeśo dīyatāṃ deva hyahamākāritastvayā //
yadarthaṃ tatkariṣyāmi tasmācchīghraṃ nivedaya

brahmovāca // //
mayā śakrātra cānītaṃ supuṇyaṃ puṣkaratrayam //
kalikālabhayāccaiva kariṣye tadahaṃ sthiram

agniṣṭomatrayaṃ kṛtvā vaiśākhyāṃ ca yathārcitam //
saṃbhāramāharasvāśu tadarthaṃ sarvameva hi

brāhmaṇāṃśca tadarhāṃśca vedavedāṃgapāragān //
tacchrutvā vinayācchakrastathetyuktvā tvarānvitaḥ //'
saṃbhārānānayāmāsa tadarhāṃśca dvijottamān

tataścakāra vidhivadyajñaṃ sa prapitāmahaḥ //
yathoktavidhinā sarvaṃ tathā saṃpūrṇadakṣiṇam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye puṣkaratrayotpattipūrvakaṃ yajñasamāraṃbhārthamupakaraṇānayanabrāhmaṇāmantraṇādi prakārakathanaṃnāmaikonāśītyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ